επιφυλλιδα

Αναζητώντας τα αίτια πτώσης μιας αυτοκρατορίας

Το πλήθος των χαμένων πολιτισμών είναι ομολογουμένως εντυπωσιακό. Απέραντοι ερειπιώνες προβάλλουν και απόλυτη ερημία επικρατεί σε μια πλούσια κάποτε περιοχή που έσφυζε από ζωή. Πώς χάθηκαν, αλήθεια, οι μεγάλοι πολιτισμοί της Μεσοποταμίας και του παλαιού βασιλείου της Αιγύπτου, η αυτοκρατορία των Τσου στην Κίνα, η αυτοκρατορία των Χετταίων, η μινωική Κρήτη, οι Μυκηναίοι, η δυτική ρωμαϊκή αυτοκρατορία, οι Μάγια, η Οθωμανική Αυτοκρατορία; Οι ίδιοι οι κάτοικοι κατέστρεψαν το περιβάλλον τους ή άλλαξε το κλίμα, εμφύλιες συγκρούσεις οδήγησαν στην κατάρρευση ή ξένοι εισβολείς, σεισμοί και καταποντισμοί έδωσαν το μοιραίο χτύπημα; Μήπως κάποια μυστηριώδης εσωτερική δύναμη οδήγησε στην άνοδο και την πτώση τους; Ο σύγχρονος πολιτισμός και οι σύγχρονες κοινωνίες είναι εξίσου ευάλωτες όσο και οι αρχαίες ή μήπως οι τελευταίες, χάρη στην τεχνολογική εξέλιξη, τις «αστείρευτες» πηγές ενέργειας, τη γνώση της ιστορίας και των οικονομικών είναι σε θέση να ξεπεράσουν οποιαδήποτε κρίση;

Όσοι ανησυχούν για το μέλλον της μετα-βιομηχανικής μας κοινωνίας, την ελεύθερη αγορά, τη μόλυνση και την καταστροφή του περιβάλλοντος είναι πεπεισμένοι ότι και οι ισχυροί πολιτισμοί είναι τρωτοί. Πολλοί

Όσοι ανησυχούν για το μέλλον της μετα-βιομηχανικής μας κοινωνίας, την ελεύθερη αγορά, τη μόλυνση και την καταστροφή του περιβάλλοντος είναι πεπεισμένοι ότι και οι ισχυροί πολιτισμοί είναι τρωτοί

διανοητές προβλέπουν καταστροφή του δυτικού πολιτισμού και μετάβαση σε νέα περίοδο σκοτεινών αιώνων ύστερα από πυρηνικό πόλεμο, εξάντληση των πλουτοπαραγωγικών πηγών, οικολογική καταστροφή, κοινωνικοπολιτική αποσύνθεση, γενική οικονομική κατάρρευση λόγω ανεξόφλητων εθνικών και διεθνών χρεών και υπερπληθωρισμό.

Άκουσα πρόσφατα τον Αμερικανό ιστορικό του Πανεπιστημίου του Υale, Ρaul K ennedy, να υποστηρίζει ότι μια αυτοκρατορία, όπως η σύγχρονη των Ηνωμένων Πολιτειών, κινδυνεύει να καταρρεύσει, αναπτυξιακά προγράμματα αμφίβολης απόδοσης δεν μεριμνούν για την απρόσκοπτη ροή «της πληροφορίας» μεταξύ ατόμων, μεταξύ πολιτικών και οικονομικών ομάδων, μεταξύ κέντρου και περιφέρειας. Επενδύουν δυστυχώς ελάχιστα στην παιδεία και στην ανάδειξη των στοιχείων που προσδιορίζουν τον χαρακτήρα του «πολιτισμού» τους, αρχαίου, νεώτερου και σύγχρονου, κατανέμουν μάλιστα τα ανεπαρκή για τον τομέα του πολιτισμού κονδύλια με μικροπολιτικά κατά κανόνα κριτήρια. Στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας, ενδέχεται να μην οδηγηθούν τα κράτη αυτά άμεσα σε κατάρρευση, θα υποχρεωθούν εντούτοις να υπερχρεωθούν, υποτασσόμενα σε κάποιον ισχυρό σύμμαχο ή διεθνή οικονομικό οργανισμό.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας