Το «σπασμένο τηλέφωνο» επιστημονικό εργαλείο

«ΚΑΤΑΝΑΓΚΗΝ, ΕΠΟΜΕΝΩΣ, ΑΥΤΟΣ Ο
ΟΠΟΙΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΤΟ Ή ΕΚΕΙΝΟ
ΤΟ ΠΡΑΓΜΑ ΕΧΕΙ ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ
ΓΝΩΣΗ ΓΙΑ ΑΥΤΟ, ΚΑΙ ΕΞΗΓΕΙ ΣΤΟΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗ
ΤΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ
ΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ
ΤΟ ΠΡΑΓΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ»
Λυτά λέει κατηγορηματικά στον κ. Μπαμπινιώτη ο Πλάτων ( Πολιτεία 601d, μετ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, και άλλα τόσα στον Κρατύλο, 390b 1 κ.ε.), πως δηλαδή ο χρήστης κυρίως θα του πει αν είναι χρήσιμο ή χρηστικό το λεξικό του εν γένει, με όλα τα προβλήματά του και όχι μόνο με το ορθογραφικό του σύστημα (για το οποίο έγινε ειδικότερα ο λόγος εδώ τελευταία), τα πάσης φύσεως προβλήματα, όπως εμφανίστηκαν στην πρώτη έκδοση, έπειτα σε μία ψευδεπίγραφη «επανεκτύπωση», που δεν ήταν δηλαδή επανεκτύπωση, αφού είχε αρκετές, και διαρθρωτικές μάλιστα, αλλαγές, και τέλος (;) σε μια τρίτη ουσιαστικά έκδοση, που όμως ειπώθηκε παραπλανητικά «δεύτερη», με κάποιες ακόμα διορθώσεις. (Και ατυχώς, όσο κι αν πήγε εν συνεχεία κάτι, είναι η αλήθεια, να βολέψει-στο ορθογραφικό έστω σκέλος το άλλο λεξικό, «Για το Σχολείο και το Γραφείο», κι έπειτα πάλι το «Μικρό Λεξικό», ένα παραμένει ουσιαστικά στην αγορά και στην κοινή συνείδηση το Λεξικό Μπαμπινιώτη: το μεγάλο, και εκεί γίνονται πάντοτε από όλους όλες οι αναφορές.)

Έτσι, δεν έχει σημασία τώρα εδώ η αρνητική κρίση μεγάλου μέρους της επιστημονικής κοινότητας, της ίδιας που έχει κρίνει ανάλογα το όλο έργο και την πολιτεία του κ. Μπαμπινιώτη. Και γι΄ αυτήν τη συνολική κριτική μιλούσα, συν τοις άλλοις, αναφέροντας βεβαίως και ονόματα, σε παλαιότερη επιφυλλίδα μου (Νέα 6.8.05), όπου σχολίαζα σημείο προς σημείο- πλην του ύφους- μια απάντηση

δεκαετίες από την καθιέρωση της δημοτικής, με τον ομαλότερο βίο που γνώρισε εδώ και δύο σχεδόν χιλιετίες η γλώσσα μας, μοιάζει αδικαιολόγητη η εκτεταμένη-και πάντα λογιόστροφη- ανορθογραφία

του κ. Μπ. ( Νέα 23.7.05), όταν έγραφα για τη Γραμματική του.

Σημασία έχει «κατανάγκην», σύμφωνα με τον Πλάτωνα, ο λόγος του χρήστη: από τον πιο ειδικό χρήστη, τον επαγγελματία λ.χ. γραφιά, τον διορθωτή κτλ., ώς τον απλό, τον μαθητή, τον φοιτητή κτλ. Αυτά ως προς το ύφος ( και την άποψη ) του κ. Μπ., που μετά βδελυγμίας και χολής πολλής αρνείται περίπου τον λόγο σε όσους δεν έχουν «ειδικές γνώσεις ή επιστημονική ενασχόληση με αυτά τα θέματα»! Αλλά, έτσι κι αλλιώς, όπως επίσης επισήμαινα, αναφέροντας και πάλι ονόματα, με το ίδιο πάντοτε ύφος απαντά ανέκαθεν ο κ. Μπ. και στους ειδικούς, και σε συναδέλφους του γλωσσολόγους: βλ. στο μεταξύ νεότερο κρούσμα, στην αλληλογραφία του στο Βήμα με τον συνάδελφό του, καθηγητή της γλωσσολογίας, Γιάννη Βελούδη (3, 10 και 14.2.06). Έξεστι Λακεδαιμονίοις δηλαδή, αλλά δεν είναι θέμα μας εδώ το ύφος του καθηγητή-όταν έστω απαντά, όταν έστω καταδέχεται να αλαζονευτεί και να απαξιώσει, γιατί άλλον τρόπο δεν ξέρει, άλλον τρόπο εννοώ διαλόγου με την επιστημονική κοινότητα (αφού ούτε σε συνέδρια λ.χ. πατάει, άλλα απ΄ τα δικά του, εννοείται· στις ετήσιες διεθνείς συναντήσεις του Αριστοτελείου, φερειπείν, κοντά τρεις δεκαετίες τώρα, δεν τους έκανε ποτέ την τιμή). Το θέμα μας λοιπόν είναι ότι για την περίφημη «ορθή» γραφή με βάση την ετυμολογία, την ετυμολογία πάντως που, όπως είδαμε τελευταία, την αλλάζει ο κ. Μπ. από έκδοση σε έκδοση (ακολουθώντας, φαίνεται-και είναι προς τιμήν του αυτό- το Λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη), για την «ορθή» γραφή λοιπόν έχει εμμέσως πλην σαφώς αποφανθεί ο ίδιος ο κ. Μπαμπινιώτης, όταν δηλώνει πως άλλοτε τηρείται η λανθασμένη γραφή που επικράτησε, και άλλοτε όχι.

Ώστε δεν υπάρχει, κατά την έμμεση έστω παραδοχή του κ. Μπ., απολύτως και εν γένει «ορθή» γραφή, αφού καθοριστικό ρόλο έπαιζε και παίζει και το κριτήριο της χρήσης.

Εν πάση περιπτώσει, όπως έχω επαναλάβει κατά κόρον, ανεξάρτητα από την όποια αξία, συνέπεια, ορθότητα κτλ. των προτάσεων Μπαμπινιώτη, ώσπου να αποφασίσουν ακριβώς οι επίσημοι φορείς (αυτοί τους οποίους επικαλείται και ο κ. Μπ.), θα όφειλε κανείς, και σίγουρα μια εφημερίδα λ.χ., να ακολουθεί τη σχολική ορθογραφία.

Προσθέτω πάντοτε ωστόσο πως, αν παραταύτα κάποιος αποφασίσει να ακολουθήσει το λεξικό Μπαμπινιώτη, οφείλει να το ακολουθήσει με συνέπεια, και όχι να αυτοσχεδιάζει εν ονόματί του- ή και ερήμην του!

Αυτό είναι πάντοτε και αυστηρώς το θέμα μου, αυτό ήταν και στις δύο επιφυλλίδες μου (9 και 23.12.06) στις οποίες «απαντά» ο κ. Μπ. με μισή σελίδα εφημερίδας αυτοδιαφήμισή του (Νέα 13.1.07), βασισμένη, όπως θα δούμε, σε μια «παρανάγνωση»- στην καλύτερη περίπτωση. Είμαι υποχρεωμένος πρώτα να επανέλθω σε όσα συνόψιζα στις δύο εκείνες επιφυλλίδες. Σύνοψη της σύνοψης, δηλαδή:

Έλεγα λοιπόν και λέω ότι στις μέρες μας εμφανίζεται μια γενικευόμενη «ανορθογραφία», εντονότερα από άλλοτε και αδικαιολόγητα, τηρουμένων, εννοείται, των αναλογιών: τρεις δηλαδή δεκαετίες από τη γλωσσική μεταρρύθμιση του Ράλλη και την καθιέρωση της δημοτικής, με τον ομαλότερο δηλαδή βίο που γνώρισε εδώ και δύο σχεδόν χιλιετίες η γλώσσα μας. Παρατηρείται λοιπόν μια αυθαίρετη ορθογράφηση ερήμην όλων των λεξικών, μαζί και του Μπαμπινιώτη, μια «πορεία» η οποία ξεκίνησε, κατά τη γνώμη μου, από τη σύγχυση που προκλήθηκε με την έκδοση του Λεξικού Μπ. Και αυτή η σύγχυση συντηρείται από την εσωτερική ασυνέπεια του λεξικού αυτού, που αλλού δέχεται την καθιερωμένη «εσφαλμένη» γραφή και αλλού όχι. Χαρακτηριστικό παράδειγμά μου, το σχόλιο στο λήμμα τραβώ , όπου γράφει ο κ. Μπ. ότι δέχεται τη γραφή με-β, όπως επικράτησε, αντί για την ετυμολογικά ορθή γραφή με-υ (τραυώ ).

Εις εαυτόν λοιπόν ας απαντήσει ο κ. Μπαμπινιώτης.