Ο ψυχικός πόνος δεν έχει τέλος

Οι ιστορίες του βιβλίου είναι ιστορίες ενός τραύματος που χρωματίζει και στοιχειώνει τα πάντα γύρω τους. «Το μόνο βέβαιο είναι πως στην ουσία ο ψυχικός πόνος δεν έχει τέλος», λέει ο ζωγράφος Μαξ Φέρμπερ, μιλώντας για τους πίνακες του Γκρύνεβαλντ.

Πώς, όμως, αποδίδεται ο πόνος στη λογοτεχνία; Ο ίδιος, μιλώντας για την αναπαράσταση της γενοκτονίας στη λογοτεχνία είπε στην τελευταία του συνέντευξη, πριν από τον πρόωρο θάνατό του σε τροχαίο: «Για τη φρίκη της καταδίωξης στις ακραίες μορφές της δεν μπορείς να γράψεις άμεσα, γιατί αυτό οδηγεί σε παράνοια. Πρέπει να προσεγγίσεις το ζήτημα με τέτοιο τρόπο που να είναι μόνιμα παρόν και να επηρεάζει την κάθε φράση που γράφεις». Αυτό ακριβώς πέτυχε ο Ζέμπαλντ: το κλίμα και η ατμόσφαιρα του πόνου, του πένθους και του θανάτου δεν εστιάζονται σε περιγραφές της φρίκης αλλά ενός κόσμου που η ψυχρή, αδιατάρακτη επιφάνειά του κρύβει ένα απέραντο νεκροταφείο. Η σαφήνεια και η ακριβολογία των περιγραφών, που θυμίζει Κάφκα, εντείνει την αίσθηση της νεκρικής παγερότητας αυτού του κόσμου, και της ξενότητας του ανθρώπου μέσα σ΄ αυτόν.