ΙΔΕΩΔΗΣ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ: ΑΓΕΦΥΡΩΤΕΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ

Δυστυχώς, 42 χρόνια μετά την έκδοση των Αυτογράφων έργων, παραμένει απραγματοποίητος ο στόχος στον οποίο κυρίως απέβλεπαν, η «οριστική» φιλολογική-κριτική έκδοση, που θα προσέφερε στο ευρύ κοινό τη δυνατότητα να διαβάσει σε εγκυρότερη (από του Πολυλά) μορφή τα σολωμικά ποιήματα. Ιδωμένη μάλιστα από τη σκοπιά του μη ειδικού αναγνώστη, που διένυσε την πορεία από την άγνοια στη γνώση, η αναμφισβήτητη πρόοδος της σολωμικής έρευνας και της εκδοτικής της μεθοδολογίας μπορεί να θεωρηθεί οπισθοδρόμηση. Γιατί αυτό που διαθέτει ο μη ειδικός αναγνώστης σήμερα είναι είτε οι πολλές και διαφορετικές όψεις του «σχετικού» Σολωμού, έτσι όπως τον προτείνουν οι διάφοροι εκδότες του, είτε ο πραγματικός, αλλά μη αναγνώσιμος Σολωμός των αυτογράφων του. Με άλλα λόγια, στην πρώτη περίπτωση ένας ξένος ή ένας άλλος, στη δεύτερη περίπτωση ένας άγνωστος.

Επειδή το εκδοτικό ζήτημα της σολωμικής ποίησης διακρίνεται από τέτοια στοιχεία ώστε να παραμένει στη φιλολογική μόδα, πρόσφατα ως μια νέα εκδοχή «επίλυσής» του προτάθηκε, γενικά και αφηρημένα, μια ηλεκτρονική ή διαδικτυακή έκδοση, με το επιχείρημα ότι το «σολωμικό κείμενο διατίθεται για τις νεόκοπες εφαρμογές του υπερκειμένου, των υπερμέσων και της υπερεκδοτικής τέχνης» (Δημήτρης Δημηρούλης, Φάκελος «Διονύσιος Σολωμός».Ανατομία ενός εθνικού θρίλερ, Μεταίχμιο 2003). Δυστυχώς, στις μέρες μας δεν εκσυγχρονίζεται μόνο η γνώση, αλλά και η άγνοια που υποδύεται τη γνώση.

Το είδος του «ηθικού, αγγελικά πλασμένου» αναγνώστη, αυτού που, σύμφωνα με τον Πίτερ Μάκριτζ «συμ-πράττει δημιουργικά με τον Σολωμό στην παραγωγή των ποιημάτων», του διατεθειμένου να αναμετρηθεί με τα διάφορα κειμενικά μορφώματα στα οποία μας

Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη, η μαύρη πέτρα ολόχρυση και το ξερό χορτάρι· με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κραίνει· όποιος πεθάνη σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει.

Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Σχεδίασμα Β΄

γρίφου. Αν γενικά η σολωμική φιλολογία αναπτύχθηκε ως μια διελκυστίνδα ανάμεσα στην αποδοχή της πραγματικότητας των διαφόρων όψεων της ζωής και του έργου του Σολωμού και στις εξιδανικευτικές παραδίδεται η σολωμική ποίηση, δεν υπάρχει στις μέρες μας. Φοβάμαι ότι αυτοί που σήμερα διαβάζουν «με καιρό και με κόπο» τον Σολωμό, είναι μόνο οι ειδικοί αναγνώστες του και ίσως λιγοστοί ποιητές, όσοι αφοσιώνονται στην εξιχνίαση ενός μεγαλοφυούς κειμενικού αναπαραστάσεις αυτής της πραγματικότητας, το ίδιο μάλλον συνέβη και με τις προσπάθειες επίλυσης του εκδοτικού προβλήματος της σολωμικής ποίησης.

Ο Ευριπίδης Γαραντούδης είναι καθηγητής Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών