ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ

Ο αγωνιστικός φιλελευθερισμός του Σολωμού, ωστόσο, δεν είχε ποτέ το νόημα της πρόσδεσης- κι άρα καθυπόταξης- της ποίησης στο άρμα της ιστορίας. Από τον « Ύμνο » μέχρι τους « Ελεύθερους Πολιορκημένους », ποίηση και ιστορία αλληλοπροσδιορίζονται όπως ακριβώς η γλώσσα και η ελευθερία στο κλασικό πλέον ερώτημα του ποιητή: «μήγαρις έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;». Στον βαθμό που ένα τέτοιο ερώτημα δεν διαχωρίζει απολύτως τον αγώνα για ελευθερία από τον αγώνα για γλώσσα, αντανακλά τη βαθιά πεποίθηση του Σολωμού ότι η ελευθερία δεν εκφράζεται (δηλαδή δεν υλοποιείται) μόνο διά των όπλων αλλά και διά της (ποιητικής) γλώσσης, καθώς τότε και μόνον τότε αποκρυσταλλώνεται νοηματικά με αποτέλεσμα να γίνεται συνείδηση.

Διόλου τυχαίο, λοιπόν, που επιφανείς εκπρόσωποι του «σολωμικού κύκλου» όπως ο Τρικούπης, ο Στάης και ο Πολυλάς ερμήνευσαν τον « Ύμνο» ως μια παράλληλη με την Ελευθερία αναγέννηση της Ποίησης στη χώρα που τις γέννησε, θεωρώντας ότι αν η κυρίως Ελλάδα υπήρξε διά του ένοπλου αγώνα ο παραδειγματικός τόπος της υλικής επανάστασης, τότε τα Επτάνησα μέσω του « Ύμνου » αποτέλεσαν τον αντίστοιχο τόπο μιας πνευματικής επανάστασης που συμπλήρωνε και ολοκλήρωνε το νόημα της πρώτης.

Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ωστόσο ότι ο « Ύμνος»… είναι σκέτη ιστοριογραφία ενώ οι « Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», καθαρή ποίηση. Όμως στον Σολωμό ο αλληλοπροσδιορισμός ποίησης και ιστορίας δεν είναι κάτι διαφορετικό από τον αλληλοπροσδιορισμό ιδέας και πραγματικότητας που κατευθύνει το έργο του απαρχής μέχρι τέλους. Στο σολωμικό έργο η ελληνική εθνεγερσία εξυμνείται πάντα ως μια ανεπανάληπτη ιστορική πραγμάτωση της ιδέας της Ελευθερίας που επιτρέπει στην ιδέα να γίνεται πραγματικότητα αλλά και στην πραγματικότητα να μεταμορφώνεται σε ιδέα. Για τον ιδεαλιστή Σολωμό δηλαδή, η ποίηση και η ιστορία γεννιούνται μόνο μέσα από τον «γάμο» (ή τη «μέθεξη») ιδεατού και πραγματικού.