Είμαστε όλοι ναυαγοί…

Ο ΣΕΒΑΧ Ο ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΚΑΡΑΒΟΤΣΑΚΙΣΜΕΝΟΣ
ΝΑΥΑΓΟΣ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΞΕΒΡΑΖΕΤΑΙ
ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ 20όΑΙΩΝΑ
ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΒΑΓΔΑΤΗ,
ΑΝΤΑΛΛΑΣΣΟΥΝ ΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ
ΤΩΝ ΤΑΞΙΔΙΩΝ ΤΟΥΣ ΜΠΡΟΣΤΑ
ΣΕ ΕΝΑ ΕΜΠΑΘΕΣ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ.
ΑΧΡΟΝΙΚΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΚΑΙ
ΕΙΚΟΣΤΟΣ ΑΙΩΝΑΣ. ΕΝΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ
ΥΦΑΝΤΟ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΜΕΤΡ ΤΟΥ ΕΙΔΟΥΣ
ΟΤζον (Σίμων) Μπαρθ (1930) είναι αμερικανός μυθιστοριογράφος και διηγηματογράφος. Διάβασε τόνους αστυνομικών (Άγκαθα Κρίστι, Ρέιμοντ Τσάντλερ και τους λοιπούς του είδους), αλλά και Λόβκραφτ έως ότου έπεσε πάνω στα μυθιστορήματα του Ντος Πάσσος και του Φώκνερ. Αυτά μάλιστα, αναφώνησε, ήταν «αληθινά». Ο Μπαρθ σπούδασε μουσική, δημοσιογραφία, δημιουργική γραφή (υπήρξε από τους πρώτους αποφοιτήσαντες αυτού του τόσο αμφιλεγόμενου γνωστικού αντικειμένου). Τα βιβλία του έχουν φανατικούς αναγνώστες και φανατικούς πολέμιους. Κάποιοι τον αποκαλούν μετά βδελυγμίας «μεταμοντέρνο». Κάποιοι άλλοι προσκυνούν τους κεντημένους αφηγηματικούς τρόπους και τη συγγραφική του αυτοσυνειδησία.

«Το τελευταίο ταξίδι του Σεβάχ του Θαλασσινού» εκδόθηκε το 1991. Στην ελληνική μετάφραση αριθμεί περί τις 700 σελίδες: εισαγωγικά και επιλογικά μέρη κυκλώνουν το κύριο σώμα της διήγησης, επτά μέρη αφήγησης αφηγούνται ισάριθμα θαλασσινά ταξίδια, είκοσι οκτώ ιντερλούδια. Ο Μπαρθ οικοδομεί μια ιδιαιτέρως φιλόδοξη σύνθεση, η οποία πατάει πάνω στο αφηγηματικό ίχνος του παραμυθιού και συνομιλεί με την ιστορία και την αυτοβιογραφία. Με αφετηρία τις παραμυθικές διηγήσεις από τις Χίλιες και μία Νύχτες και βασικό ήρωα τον Σεβάχ τον Θαλασσινό, ο Μπαρθ παίζει ανελέητα με τις αφηγηματικές συμβάσεις, την αφηγηματική τεχνική, τους ήρωές του. Η ιστορία έχει ως εξής: ο Μπέιλορ, ένας καραβοτσακισμένος ναυαγός, ευπώλητος δημοσιογράφος και τέκνο του 20ού αιώνα, ξεβράζεται απρόοπτα στη μεσαιωνική Βαγδάτη. Βρίσκει καταφύγιο στο σπίτι του Σεβάχ του Θαλασσινού. Ο Σεβάχ έχει ολοκληρώσει ήδη το έκτο ταξίδι του και προετοιμάζεται για το έβδομο. Στο τραπέζι του Σεβάχ, στο οποίο παραβρίσκονται πλούσιοι έμποροι, ωτακουστές βεζίρηδες, παμπόνηρες βεδουίνες χορεύτριες, έμπιστες αιγύπτιες σκλάβες, η εκθαμβωτική κόρη του νοικοκύρη και ένας εσμός από δευτεραγωνιστές και τριταγωνιστές, οι δύο πεπειραμένοι θαλασσόλυκοι, ο Σεβάχ και ο Μπέιλορ, ανταλλάσσουν τις

Τζον Μπαρθ

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΣΕΒΑΧ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ

ΜΤΦ. ΑΓΟΡΙΤΣΑ ΜΠΑΚΟΔΗΜΟΥ ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ ΣΕΛ. 684

ναυτικές αφηγήσεις τους μπροστά σε ένα εμπαθές ακροατήριο.

Μύθος, παραμύθι και ιστορική πραγματικότητα αντικρύζονται, συνομιλούν και εισχωρούν το ένα μέσα στο άλλο. Μέσα από την προσωπική ιστορία και τη ναυτική περιπέτεια του Μπέιλορ (η οποία συντηρεί αρκετά αυτοβιογραφικά στοιχεία από τη ζωή του συγγραφέα) παρελαύνει η ιστορία του δεύτερου (κυρίως) μισού του 20ού αιώνα: Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, πουριτανική Αμερική, ξέσαλη δεκαετία του ΄60, Περσικός Κόλπος, εμπόλεμη Βαγδάτη. Αλλά και η ιδιωτική περιπέτεια: εφηβεία φουλ στην ορμόνη, συζυγική ζωή και ερωτικά τσιλιμπουρδίσματα, παιδιά, επαγγελματική ανέλιξη, κοινωνική αναρρίχηση και κοινωνική καταξίωση, υπαρξιακή αμφιθυμία. Από την άλλη μεριά, οι ιστορίες του Σεβάχ περιέχουν παράξενες χώρες, αμύθητα πλούτη, βάναυσους πειρατές, τον γέρο της θάλασσας, τη χώρα του Πιπεριού, μυθικά ζώα, μπαγαποντιές και παγίδες, μαντείες, κάθε είδους σεξουαλικές συνευρέσεις, από ξεπαρθενέματα ώς κτηνοβασίες και από συζυγικά αγκαλιάσματα έως αιμομιξία. Πάνω απ΄ όλα όμως, περιέχουν υπονομευτικά «ηθικά διδάγματα».

Αν είστε βουλιμικός αναγνώστης και γυρνάτε βιαστικά τις σελίδες, αυτό δεν είναι το βιβλίο σας. Ο Μπαρθ διαβάζεται κρατώντας μολύβι, χρειάζεται χρόνο, απαιτεί συγκέντρωση. Αυτό που προσφέρει ως αντίδωρο είναι η χαρά μιας αφήγησης που δεν γνωρίζει φρένο, οι λόγιοι λεπταίσθητοι υπαινιγμοί, η δαιδαλώδης δομή- που δίνει την εντύπωση του οργανωμένου χάους. Δεν ξέρω αν ο χαρακτηρισμός «μεταμοντέρνο» αποτελεί εύσημο ή βρισιά. Ο Μπαρθ είναι αρκούντως ευφυής ως συγγραφέας, ώστε υπονομεύει τις ταμπέλες και τα βολικά κουτιά των κριτικών. Το μυθιστόρημά του είναι ένα βιβλίο που κάποιοι θα κλείσουν (ή θα εκτοξεύσουν) μετά βδελυγμίας και κάποιοι άλλοι θα το κάνουν σημαία. Κι αν πρέπει, σώνει και καλά, να διαλέξω αναγνωστικό στρατόπεδο, ε, τότε θα πω πως το ευχαριστήθηκα.