Κριτική Εικαστικών

Οδοιπορικό στα φώτα και τις σκιές

Η νέα έκθεση του Γιάννη Μόραλη θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη εάν επρόκειτο για μία ενότητα από τα ίδια- τα καλοδουλεμένα αλλά και μονότονα- που δείχνει τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, η συμβατικών προθέσεων επίσκεψη στην γκαλερί «Ζουμπουλάκη» γρήγορα εξελίσσεται σε ενδιαφέρουσα, ακόμα και σε αποκαλυπτική, καθώς οι δέκα πίνακες του ζωγράφου – επιλεγμένοι από την παραγωγή του στον νέο αυτόν αιώνα- μιλάνε πολύ παραπάνω από της προηγούμενης έκθεσης και προς αλλιώτικες κατευθύνσεις. Διακριτικά, βέβαια, όπως πάντα, αφού τα άλματα δεν τα συνήθιζε ποτέ ο Μόραλης, ούτε τα λόγια που αφορούν τα έργα του.

Η κεντρική εντύπωση που διατρέχει τους πίνακες είναι μια νοσταλγία- και πιθανότατα είναι η πρώτη φορά που στην αρκετά «γραμμική», εκλογικευμένη και σχεδόν μονόχνοτη παραγωγή των τελευταίων δεκαετιών ο κορυφαίος ζωγράφος μας αφήνεται να αναδειχθεί μια τέτοια διάθεση αναδρομής. Μαζί με τη δεδομένη αφαιρετική φόρμα, λοιπόν, την προερχόμενη από προοδευτική γεωμετρικοποίηση της γυναικείας φιγούρας ή ενός ζεύγους, ξαναβλέπουμε έκπληκτοι να εμφανίζονται πινελιές nonfinito, σαν να ξαναψάχνει ο ζω-γράφος την ηδονική χαρά τού να εναποθέτεις χρώμα πάνω στην επιφάνεια και όχι απλώς να γεμίζεις με χρώμα, σαν εκτελεστής. Οι χρωματικές επιφάνειες δεν είναι πλακάτες, αλλά δυναμικές , φαίνεται η κίνηση του πινέλου.

Ταυτόχρονα, στη μεγάλη κλίμακα της σύνθεσης, ο διάλογος σκούρου-ανοιχτού παραμένει μεν το κεντρικό θέμα, αλλά μέσα στην κάθε πλευρά εμφανίζονται ίχνη της άλλης, π.χ. σκούρες πινελιές κλιμακώνουν τους τόνους στην ανοιχτόχρωμη πλευρά. Ακόμη και φυλλαράκια διακοσμητικού χαρακτήρα, σαν ανάμνηση λαϊκή, συναντάμε.

Ναι, ο Μόραλης«συγκινείται» επιτέλους και το δείχνει, επιστρέφει στην περίοδο 1955-65, όταν οι ανθρώπινες φιγούρες από ρεαλιστικές μετεξελίχθηκαν βαθμηδόν σε αφαιρετικούς όγκους. Ήταν μια διαδικασία που, εκτός από εξατομικευμένη του δημιουργού, αντανακλά μια εποχή κατά την οποία

ΙΝFΟ

Γιάννης Μόραλης, 10 έργα της περιόδου 2002-2005, γκαλερί «Ζουμπουλάκη», Πλατεία Κολωνακίου 20, τηλ. 2 10-
Κολωνακίου 20, τηλ. 2 103608.278,
μέχρι 16 Δεκεμβρίου Γιάννης Μπόλης: Γιάννης Μόραλης,(μελέτη) Εκδόσεις Αδάμ Στέλιου Χαραλαμπόπουλου: Γιάννης Μόραλης(ντοκιμαντέρ), DVD, Εκδόσεις Περίπλους

ο τόπος- και ο κόσμος ολόκληρος- εκσυγχρονίζεται και οι ατομικές περιπτώσεις αφομοιώνονται στη γενίκευση του μαζικού πολιτισμού.

Δεν είναι μυστικό ότι οι φιλότεχνοι και αναλυτές του έργου του στέκονται σ΄ αυτά τα χρόνια, τώρα και ο ίδιος ο Μόραλης με αυτή την έκθεση. Γιατί; Ψάξαμε απαντήσεις στα ίδια τα έργα, όπως και στη θαυμάσια μελέτη του Γιάννη Μπόλη που μόλις κυκλοφόρησε, όπως επίσης και στο ντοκιμαντέρ του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου το οποίο μόλις εκδόθηκε σε DVD, με τον Μόραλη να αυτοβιογραφείται και να μας ξεναγεί στα έργα του. Τελικά ο ζωγράφος μάς αφήνει μόνους με τα έργα- καμιά φραστική εξήγηση.

Επιστρέφοντας λοιπόν στα εκθέματα, ψάχνουμε βαθύτερα για κρυμμένους κώδικες, όχι από μυστική διάθεση αλλά από ωριμασμένες αισθητικές επιλογές: ο μανιχαιστικός σκιοφωτισμός(κιαροσκούρο) είναι εμπειρία από τις κλασικές επιτύμβιες στήλες, συμβολίζει τον διάλογο φωτός-σκιάς, ζωής και θανάτου, διατρέχει όλο το οδοιπορικό του Μόραλη. Η κεντρική φιγούρα- σχεδόν πάντα γυναικεία- αναδεικνύει έναν συμβολισμό επιθυμίας και γέννησης, σαν αφετηρία της όλης σύνθεσης η οποία τεμαχίζει το σώμα στα μέτρα ενός αθέατου πρίσματος, που μοιράζει το φως και τη σκιά διαφορετικά σε κάθε πίνακα.

Σε όλο του το έργο, ο Μόραλης φαίνεται να προσπαθεί να διατυπώσει ένα αφαιρετικό λογότυπο με τις δημιουργικές προθέσεις του αυτές, κάτι σαν το συμπίλημα των μεσαιωνικών χειρογράφων ή το λογότυπο της σύγχρονης γραφιστικής. Και, από μια άποψη, το έργο του ως κεντρική ιδέα καταξιώθηκε σαν μια σημαία του πολιτιστικού μας χώρου, καθώς η συμβολική της διάσταση και η λιτή, η «τσιγγούνικη» συνθετική συνταγή της θυμίζει πράγματι την παλιά, καλή Ελλάδα, με τις ξερολιθιές και το φως που περιγράφει τα βουνά ή χάνεται στις σκιές τους. Ναι, για πρώτη φορά είδα την ανθρωποκεντρική ζωγραφική του να διαστέλλεται και την ανθρώπινη φιγούρα του να μοιάζει- καταχρηστικά έστω- με τοπιογραφία.