Kαι τώρα μουσεία-«παραμυθάδες»!

Ακόμη και τα χρώματα στους τοίχους του νέου μουσείου (εδώ, αίθουσα με προθήκες στο ανακαινισμένο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης) παραπέμπουν σημειολογικά σε κάτι γνωστό: όπως στο «χοντροκόκκινο» (μπορτντό) της αρχαιότητας στην αίθουσα για τη γένεση των μακεδονικών πόλεων

Ένα μουσείο μπορεί πέρα από την ψυχρή παράθεση «παλαιών» αντικειμένων να αφορά
τον σύγχρονο και μελλοντικό επισκέπτη. Δύο τελείως διαφορετικά μουσεία, το
Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και το Λαογραφικό Μουσείο Βελβενδού Κοζάνης,
που στήθηκαν με νέα λογική -για το μέλλον- δίνουν το στίγμα: σημασία έχει η
αφήγηση μικρών ιστοριών και ένα παιχνίδι γνώσεων (σαν κουίζ με ερωταπαντήσεις)
για να κρατιέται το ενδιαφέρον του επισκέπτη.

Το μουσείο της Θεσσαλονίκης, το δεύτερο μεγαλύτερο αρχαιολογικό της χώρας
(ιδρύθηκε το 1961, πέρασε μέρες «δόξας» με τα εντυπωσιακά ευρήματα της
Βεργίνας, κι έκλεισε προ τετραετίας προκειμένου να ανακαινισθεί και να στηθεί
με νέα λογική) στο «στήσιμό» του ακολουθεί απόλυτη χρονολογική σειρά, από την
προϊστορία ώς τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους, με ακολουθία από το υπόγειο
(σημειολογικά;). Οι εκθεσιακοί χώροι στο υπόγειο είναι διαμορφωμένοι από χυτό
λίθο (παραπομπή στη λίθινη περίοδο).

Ο φωτισμός είναι χαμηλός κι υποβλητικός για την «απόδοση» της
συγκεκριμένης, πρωτόγονης περιόδου και τα εκθέματα συνυπάρχουν με κείμενα –
τίτλους που αναρωτιούνται και απαντούν σε ερωτήματα όπως «πότε ανακαλύφθηκε η
Γραφή;», «πόσα χρόνια ζούσαν», «από τι αρρώσταιναν οι αρχαίοι;», για να
κρατήσουν τον επισκέπτη σε εγρήγορση γνώσεων, όπως εξηγούν οι υπεύθυνοι για τη
διαμόρφωση του μουσείου.

Οι ερωταπαντήσεις συνεχίζονται και στον ισόγειο εκθεσιακό χώρο, όπου
αναπτύσσονται ευρήματα από την εποχή του σιδήρου (1.100 π.X) ώς τη γένεση των
πόλεων: βέλη, τόξα, πολεμικά εργαλεία, αντικείμενα οικιακής χρήσης,
σαρκοφάγοι, αγάλματα – όλα φοντραρισμένα σε μπορντό γυψοσανίδες (παραπομπή στο
αρχαιοπρεπές «χοντροκόκκινο»).

Στο Λαογραφικό Μουσείο Βελβενδού δεν υπάρχουν προθήκες. Τα αντικείμενα δεν εκτίθενται αλλά… δρουν. H δε βιωματική αίσθηση (σπιτιού) ενισχύεται ακόμα και από τον φωτισμό που μιμείται την απλή οικιακή λάμπα

Στις νέες ενδιαφέρουσες προτάσεις του μουσείου είναι το κρυμμένο ηχοσύστημα με
τα ακουστικά διά μέσου των οποίων ο επισκέπτης μπορεί ν’ ακούσει ένα μουσικό
θέμα – προϊόν της «αποκρυπτογράφησης» αρχαίας μουσικής παρτιτούρας (εγχάρακτη
με γράμματα – μουσικά σύμβολα μαρμάρινη πλάκα που βρέθηκε στον Νομό
Θεσσαλονίκης και εκτίθεται στο μουσείο).

H ενότητα της Θεσσαλονίκης ορίζεται με μια ογκώδη αψίδα από γυψοσανίδα και στο
τέλος της ο επισκέπτης «αντιμετωπίζει» ολόκληρη την καλοδιατηρημένη ταφή
νεαρής γυναίκας του 4ου μ.X. αιώνα με την ανέπαφη από τους 16 αιώνες που
μεσολάβησαν κατάμαυρη κοτσίδα της -που παρεπέμπει σε μια ιστορία απτή κι
ανθρώπινη…

Λίγες δεκάδες χιλιόμετρα δυτικότερα, στον Βελβενδό Κοζάνης, ένα μικρό
λαογραφικό μουσείο στήθηκε ώστε να «διηγείται» τις δικές του ιστορίες. Το
υλικό αποκτήθηκε και στήθηκε ύστερα από πολυετείς διαδικασίες (και μετατροπής
ενός παλαιού αρχοντικού σπιτιού σε μουσείο). Τα 1.200 εκθέματα συγκεντρώθηκαν
και συντηρήθηκαν από ομάδα πανεπιστημιακών που επέλεξε το συγκεκριμένο
εγχείρημα ως πεδίο εφαρμογής της Πανεπιστημιακής Μουσειολογικής Διδασκαλίας.

«Στο μουσείο “διηγούμαστε” ιστορίες που επιχειρούν να δώσουν όψεις τής
ζωής στο Βελβενδό στο γύρισμα του 20ού αιώνα. Όψεις ζωής της προβιομηχανικής
κοινωνίας, αναγνωρίσιμες σ’ όλη την Ελλάδα», εξηγεί η ιστορικός της τέχνης –
μουσειολόγος καθηγήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ματούλα
Σκαλτσά, που σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα καθηγητή του ΑΠΘ Πάνο Τζώνο, την
κοινωνική ανθρωπολόγο – καθηγήτρια του ΑΠΘ Νόρα Σκουτέρη και μεταπτυχιακούς
φοιτητές Μουσειολογίας ανέλαβαν το εγχείρημα. Πρόκειται για το πρώτο ελληνικό
μουσείο που «στήνεται» με επιστημονική μουσειολογική μελέτη.

Αναπαραστάσεις ζωής

Οι ιστορίες που δίκην παραμυθίας «διηγείται», στα 300 τ.μ. των δύο επιπέδων
του, το Λαογραφικό Μουσείο Βελβενδού έχουν τίτλους: «Εμείς και εμείς» (το
καθιστικό – κουζίνα του σπιτιού), «Εμείς και οι άλλοι» (η σάλα με τα καλά
στρωσίδια και στολίδια), «Από τη γη στο κρασί» (πλήρης αναπαράσταση των
διαδικασιών παραγωγής κρασιού), «Από τη γη στο ψωμί» (επίσης αναπαράσταση για
την καλλιέργεια σιταριού και την παραγωγή άρτου), «Από τo νήμα στο σκουτί και
το στρωσίδι», με τον «κύκλο του μαλλιού», του «λιναριού τα πάθη», τα
βαμβακερά, τα «πολύτιμα μεταξωτά» που μεταμορφώνονται σε ρουχισμό. Και τέλος
«Αυτές είναι αντρικές δουλειές»: αναπαραστάσεις του ξυλοκόπου που «κόβει
ξύλα», του μαραγκού, του τσαγκάρη…