Eρμηνείες με τόλμη και αμφισβήτηση

Ο θρήνος του ηττημένου Ξέρξη αποδίδεται από τον Χρήστο Λούλη με σπασμωδική κίνηση και δυνατές κραυγές, προσπαθώντας να εκφράσει την ψυχική αναταραχή του αλαζονικού ηγεμόνα, ο οποίος περνώντας τον Ελλήσποντο έβαλε τους άνδρες του να μαστιγώσουν τη θάλασσα

Δεν είναι τελικά μόνο οι κωμωδίες και οι τηλεοπτικοί αστέρες που μαγνητίζουν
τον κόσμο. Είναι και οι τραγωδίες και οι καταξιωμένοι, με κύρος και δουλειά,
ηθοποιοί-αντιστάρ και βέβαια η εμπιστοσύνη του κοινού στις επιλογές του
Εθνικού Θεάτρου. Φέτος, με μια τραγωδία αυστηρή, τους «Πέρσες» του Αισχύλου
και με ένα όνομα ευρείας αποδοχής, τη Λυδία Κονιόρδου, να παίζει σε δύο ταμπλό
(σκηνοθέτις και πρωταγωνίστρια) το Εθνικό γέμισε την Επίδαυρο (8.000 θεατές
την Παρασκευή και 10.000 το Σάββατο).

Όσοι έσπευσαν πάντως να δουν μια κλασική παράσταση έμειναν κάπως μετέωροι από
το αποτέλεσμα. Γιατί, μπορεί να περιμένουμε από πολλούς άλλους σκηνοθέτες
νεωτερισμούς και παράτολμους ερμηνευτικούς κώδικες, δύσκολα όμως το μυαλό μας
θα πήγαινε στην Κονιόρδου. Κι όμως, η καλλιτέχνις με την πιο πυκνή και
αφομοιωμένη εμπειρία στο αρχαίο δράμα τόλμησε να κάνει το σάλτο. Να
εγκαταλείψει τις μεγάλες και ασφαλείς οδούς και να ψάξει άγνωστες, έως και
αδιέξοδες ατραπούς, που θα την οδηγούσαν σε μια καινούργια «ανάγνωση» της
αρχαιότερης σωζόμενης ελληνικής τραγωδίας.

H παράσταση ερμηνεύτηκε μέσα από ένα σωματικό και φωνητικό φορτσάρισμα.
Ένα «ομαδικό πορτρέτο» θρήνου που δήλωσε την ταυτότητά του νευρικά,
σπασμωδικά. Μια τολμηρή, γενναιόδωρη ερμηνεία, αλλά και αμφισβητούμενη από
πολλούς. Τολμηρή επειδή η Κονιόρδου δεν φοβάται να εγκαταλείψει τα κεκτημένα
και γενναιόδωρη επειδή κατάφερε να μεταδώσει το πάθος της σε όλους του
ηθοποιούς του θιάσου, που «τα ‘δωσαν» όλα, επειδή και εκείνη έδωσε την ψυχή
της.

Έπειτα από πολύμηνες και επίμονες μελέτες και εργαστήρια η σκηνοθέτις κατέληξε
σε μια ερμηνευτική ανάγνωση την οποία ονόμασε «ρωγμή». Το σημείο-κενό ανάμεσα
στον ελληνικό και τον περσικό πολιτισμό, που έγινε πηγή έμπνευσης και άντλησης
ερμηνευτικών επιπέδων, μπορεί θεωρητικά να έχει ενδιαφέρον, εμφανίστηκε όμως
ως πράξη εγκεφαλική, πάνω στην οποία σχεδιάστηκαν κινήσεις, ήχοι, εντάσεις.
Μέσα στην ακαμψία έκφρασης ο λόγος έσπαγε από ξαφνικές, παράξενες,
παροξυσμικές κραυγές και οι κινήσεις από απότομες, αποσπασματικές, ανοίκειες
κάμψεις. Ένα σχήμα που παρ’ ότι μαρτυρούσε την πρόθεση να πάει σε αρχαίες
φόρμες που να είναι αληθινές, τελικά θύμιζε κινήσεις ρομποκόπ ή μαριονέτας. Ώς
και η δική της ερμηνεία στην Άτοσσα εγκλωβίστηκε σε αυτό το ιδεολόγημα, η φωνή
κατέβηκε με ένταση σε πολύ χαμηλές νότες και η κίνηση έγινε πόζα. Αλλά ήταν
μεγαλοπρεπής, καθώς η Περσίδα βασίλισσα με τα μακριά λευκά μαλλιά και τον
χρυσό, μακρύ μανδύα, έδινε μέγεθος στη φιγούρα που αποκτούσε σιγά σιγά
ανθρώπινη αύρα.

Στη σκηνή, απέναντι από το κοίλο, δέσποζε μια τεράστια κλίμακα ύψους
έξι μέτρων που άφηνε ελεύθερη και γυμνή την αρχαία ορχήστρα. Εκεί, αλλά και
στην «έντεχνη» σκαλωσιά, κινήθηκε ο Χορός των γερόντων. Κοστούμια λαμπερά, με
δυνατά χρώματα, τιρκουάζ, χρυσαφί, ασημί, και μακιγιάζ ζωγραφιστό, που μέσα
από λεπτομέρειες έδειχνε τις εικαστικές διαστρωματώσεις από το αρχαίο παρελθόν
στη σύγχρονη αισθητική. Ο πολυμελής και πολυτελώς ενδεδυμένος Χορός, μέσα από
σπασμωδικούς θρήνους και ικεσίες ζήτησε να φθάσει στις υπώρειες της χθόνιας
επίκλησης του νεκρού βασιλιά Δαρείου (Γιάννης Κρανάς). Το φάντασμά του
σηκώθηκε με μία μηχανή, στην κορυφή του σκηνικού, φιγούρα-άγαλμα απόμακρο και
απόκοσμο. Στις καινοτομίες της παράστασης ήταν ο πολυπρόσωπος Αγγελιαφόρος.
Οκτώ ηθοποιοί, ντυμένοι με ρούχα-πανοπλίες μεσαιωνικής τεχνικής, είπαν τα
τρομερά της ήττας και της ανδρείας, συνεγείροντας με τη διάσημη φράση στο
πρωτότυπο – «Ίτε παίδες Ελλήνων» – το κοινό, που χειροκρότησε. Τέλος, μέσα
στην ένταση της σιωπής, εμφανίστηκε ο Ξέρξης (Χρήστος Λούλης) σέρνοντας
επιδέξια μια κόκκινη μακριά «κουρελαρία», να θρηνεί και αυτός με ένα σωματικό,
σπασμωδικό φορτσάρισμα.

Μαγική εμπειρία και σκοτεινό «Ξενία»

Το χειροκρότημα του κοινού στο τέλος ήταν δυνατό αλλά σύντομο,
αντικατοπτρίζοντας κάπως το ξάφνιασμά του από την παράσταση. Ανάμεσά τους και
η διάσημη Γαλλίδα σκηνοθέτις Αριάν Μνουσκίν, συνοδευόμενη από τον πρόεδρο και
διευθυντή του Φεστιβάλ Γιώργο Λούκο. Ποια η γνώμη της; Καθώς έβλεπε για πρώτη
φορά παράσταση στο αρχαίο θέατρο δεν ξεχώρισε το καλλιτεχνικό μέρος από τον
χώρο και δήλωσε «μαγεμένη από την εμπειρία». Όσο για το «Ξενία» παρέμεινε και
αυτή την εβδομάδα κλειστό, να δηλώνει μελαγχολικά την αδυναμία και την
αδιαφορία της Πολιτείας να αντιμετωπίσει δραστικά επιχειρηματικά
μικροσυμφέροντα και «παιχνίδια» σκοπιμότητας…