Aιχμάλωτοι του φορμαλισμού

Μετά το κατακλυσμιαίο λογοτεχνικό κύμα της Λατινικής Αμερικής, ακολούθησε το
κινηματογραφικό από Αργεντινή, Βραζιλία, Μεξικό, Κούβα, Χιλή, Κολομβία με
ονόματα βεληνεκούς Βάλτερ Σάλες, Ινιαρίτου, Γκαρσία. Σε κάθε φεστιβάλ
διεκδικούν μία θέση στην πεντάδα των καλύτερων ταινιών. Ανήσυχο το μισό
ημισφαίριο της Αμερικής. Τα ονόματα των ηγετών (του Τσάβες ας πούμε) είναι
απλώς τα δαχτυλικά αποτυπώματα αυτής της πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής.
Από κάτω το καζάνι βράζει. Επόμενο ήταν οι ατμοί να αναστατώσουν και τη
φαντασία των σκηνοθετών.

Το πλεονέκτημα των Λατινοαμερικανών είναι η αποικιοκρατία και ο
αμερικανικός ιμπεριαλισμός. Απίστευτη διαλεκτική των αντιθέτων. Το κακό (η
μπανανία) σπρώχνει το καλό (δημιουργία). Οι Λατινοαμερικάνοι μπούχτισαν από το
american dream. Το ξεφλουδίζουν, το τρώνε, το αφοδεύουν. Οι έμφυτες ικανότητες
των κατατρεγμένων λαών να αφομοιώνουν και οργανικά να ενσωματώνουν ξένες
επιρροές είναι μοναδικές. Έτσι υπάρχουν, έτσι πορεύονται, έτσι αντιστέκονται,
έτσι και οι Λατινοαμερικανοί με το σινεμά. Αφομοίωσαν την αμερικανική, κλασική
γραφή και αφού την «πείραξαν» – όπως οι DJ’s τη μουσική – τη σφράγισαν με τη
δική τους προσωπικότητα.

Το παράδειγμα των «Nine lives» (Εννέα ζωές) του Κολομβιανού Ροντρίγκο
Γκαρσία είναι από τα πιο χαρακτηριστικά. Πρώτον, υιοθετεί τη δομή της
σπονδυλωτής ταινίας (shortcuts). Δεύτερον, υιοθετεί, ενσωματώνει και
αναπαράγει τον νατουραλισμό, όπως ακριβώς κάνουν οι Αμερικανοί. Απόδειξη οι
ερμηνείες πασίγνωστων Αμερικανών ηθοποιών που έσπευσαν να καταταγούν στην
πολυπληθή ομάδα του Κολομβιανού (Γκλεν Κλόουζ, Σίσι Σπέισεκ, Χόλι Χάντερ, Τζο
Μαντένια, Άινταν Κουίν). Και τρίτον, «πειράζει» τον αμερικανικό νατουραλισμό
χρησιμοποιώντας την αισθητική του μονοπλάνου, χαρακτηριστικό στοιχείο
ευρωπαϊκού προσανατολισμού.

«Εννέα ζωές»: Εννιά γυναίκες, εννιά επεισόδια, μισή ταινία

Εν ολίγοις, δεκάλεπτες μικρές ιστορίες (όσο διαρκεί ένα μονοπλάνο)
εννέα γυναικών. Έτσι, ο Γκαρσία από τη μια αξιοποιεί την ψευδαίσθηση του
αμερικανικού νατουραλισμού και από την άλλη την ενσωματώνει στη δική του
προσωπική αισθητική, αφαιρώντας απ’ αυτή τη γραφή των λευκών, την επεξεργασία
του μοντάζ. Όπως κάνει και ο Αγγελόπουλος δηλαδή. Τα πλάνα μέσα σε μια ενιαία
σκηνή, χωρίς την τεχνική παρεμβολή του μοντάζ. Για να ολοκληρωθεί όμως ο
πειραματισμός και να μετασχηματιστεί σε ζωντανό οργανισμό, ανοικτό στον θεατή,
δηλαδή τη ζωή, απαιτείται και ένα αντίστοιχο, δυνατό περιεχόμενο. Το ένα χωρίς
το άλλο είναι μισός άνθρωπος.

Έτσι φτάνουμε στην ουσία. Με την εξαίρεση του «επεισοδίου» στην κηδεία,
όπου η πρώην ερωμένη ενός κωφάλαλου κάνει έρωτα μαζί του στην κηδεία της
γυναίκας του, όλες οι άλλες ιστορίες τραμπαλίζονται μεταξύ φθοράς, αφθαρσίας
και κοινοτοπίας με άξονα τη βολική συνταγή «μικρές αλήθειες». Μια φυλακισμένη
μάνα δεν μπορεί να μιλήσει με το παιδί της λόγω τεχνικής βλάβης της
τηλεφωνικής ενδοεπικοινωνίας. Μια παντρεμένη, έγκυος, συναντάει στο σούπερ
μάρκετ το πρώην εραστή της, παντρεμένο κι αυτόν. Μια μικρή μαύρη, κακοποιημένη
σεξουαλικά από τον πατριό της, τον περιμένει με το περίστροφο στο χέρι για να
τον εκδικηθεί κοκ. H σούμα απλή. Υπόδειγμα φόρμας, υπόδειγμα καθοδήγησης
ηθοποιών, αλλά στο σενάριο, υπόδειγμα βαρύγδουπων, καθημερινών στιγμών. Ο
Ροντρίγκο Γκαρσία βρήκε το μονοπάτι αλλά δεν βρήκε τον τελικό προορισμό.
Σημάδι των καιρών. Ξέρουμε σινεμά αλλά δεν έχουμε να πούμε πολλά. Δεν
πειράζει, μιαν άλλη φορά!

Καλός αρσενικός, ο νεκρός αρσενικός

Κισλόφσκι και στόμφος δύο πράγματα ξένα και μεταξύ τους εχθρικά. Παράδειγμα το
σενάριο του Πολωνού με τίτλο «L’ Enfer» – «H κόλαση μέσα μας» – που από τα
χέρια του Βόσνιου Ντάνις Τάνοβιτς κατέληξε σε μια ρηχή μελοδραματική
καλλιγραφία!

Τρεις αδελφές, χωρίς τσεχωφικές επιρροές. H μεγαλύτερη και σωματικώς εκρηκτική
(Εμανουέλ Μπεάρ), παντρεμένη, απατημένη και τρελαμένη. Τώρα πώς είναι δυνατόν
(εμφανισιακώς) ο θεατής να καταπιεί το γεγονός αυτό είναι κάτι σουρεαλιστικό.
Δηλαδή ένας «ασήμαντος» σύζυγος να κερατώνει την Μπεάρ με μια ξανθιά «τρίχα»
χωρίς θρεπτικό σαμπουάν! Αγαπητέ Τάνοβιτς κάτι βρωμάει με το καστ. Πάμε στη
δεύτερη, τη μεσαία, την Καρίν Βιάρ. Μοναχική, κλειστή, αλλοπαρμένη. Ώσπου ένα
αρσενικό την προσεγγίζει, εκείνη νομίζει ότι ο λεγάμενος τη φλερτάρει και
μοιραίο λάθος διαπράττει. Να ξαπλώσει επί κλίνης, να τα βγάλει όλα και ως
μοιραία και ωραία να περιμένει.

Έλα όμως που το αγόρι είναι γκέι! Έλα που τρυφερά της ομολογεί ότι για άλλο
λόγο ήθελε να τη δει και ότι εκείνος είναι η αιτία της οικογενειακής της
καταστροφής. E, φυσικό η γυναίκα να τρελαθεί. H τρίτη και μικρή (Μαρί Γκιγιέν)
παθιασμένη με ώριμο, μεγάλο καθηγητή, πατέρα της καλύτερής της φίλης. Εκείνος
την απωθεί, εκείνη επιμένει, εκείνος την αποφεύγει, εκείνη πεισμώνει και
περιμένει. Ώσπου ο άνθρωπος φεύγει προς Αθήνα και Ακρόπολη και σκοτώνεται σε
αυτοκινητικό δυστύχημα. Τι έχει συμβεί, ποια κατάρα έχει στοιχειώσει τις τρεις
αδελφές;

«H κόλαση μέσα μας»: H Εμανουέλ Μπεάρ στα χέρια του Κισλόφσκι θα ήταν απογειωτική

Προ… αρχαιοτάτων χρόνων, ο πατέρας συνελήφθη με μικρό, γυμνό μαθητή (ο τύπος
που λέγαμε πως ήθελε να ομολογήσει τις ενοχές του και όχι να κάνει έρωτα στη
δεύτερη αδελφή). H σύζυγος, δηλαδή η μάνα (Καρόλ Μπουκέ) των κοριτσιών, του
κλείνει την πόρτα, εκείνος εξοργίζεται, πάνω στη μούρλια του τη γρονθοκοπεί,
εκείνη σωριάζεται λιπόθυμη στο πάτωμα και εκείνος πιστεύοντας ότι είναι νεκρή
κάνει βουτιά στο κενό από το μπαλκόνι του ρετιρέ. Νεκρός ο παρεξηγημένος ως
παιδεραστής σύζυγος, ζωντανή η μαινάδα σύζυγος. Έτσι στο τέλος οι τρεις
συναντούν την κωφάλαλη μητέρα σε εξοχικό παλάτι και όλες μαζί μαζεύουν τα
κομμάτια τους. H σούμα μελόδραμα της μιας δραχμής. Δύο νεκροί αρσενικοί – ένας
γκέι και ο τέταρτος άπιστος και ανασφαλής -, τέσσερα ολοζώντανα θηλυκά. Εδώ ο
Τάνοβιτς συναντάει τον αρσενικοκτόνο Πέδρο Αλμοδόβαρ. Συμπέρασμα; Σκέψου, να
έχεις παντρευτεί, κάποια από τις τέσσερις.

Φορτωμένο το σενάριο του Κριστόφ Πίσιεβιτς (συνεργάτη του Κισλόφσκι),
ακατάλληλος ο Τάνοβιτς να διαχειριστεί τέτοιες ιστορίες σκηνοθετικά. Αντί
δηλαδή να βάλει «κόφτη» να μειώσει την ένταση και να προσπαθήσει από «κάτω»
και υπαινικτικά να αφηγηθεί, πηγαίνει κόντρα σε ό,τι ιερό πίστευε ο μακαρίτης
ο Κισλόφσκι και φορτώνει με δραματικές μουσικές, πομπώδεις ερμηνείες και
τεχνητές κλιμακώσεις μια τόσο εύθραυστη ιστορία που ακόμα και ένας Φώσκολος θα
μπορούσε να την είχε επινοήσει στο χαρτί. Εδώ είναι που λένε «δεν έχει τόση
σημασία τι λες αλλά πώς το λες».

Το τάνγκο εξημερώνει, η ραπ σκοτώνει

«Take the lead» (νιώσε τον ρυθμό) και μουσικός, υπολανθάνων ρατσισμός. Τάνγκο
και βαλς εκπολιτίζουν, εξανθρωπίζουν, εξημερώνουν. H ραπ εξαγριώνει και τους
νέους στην εγκληματικότητα σπρώχνει!

Τυπική περίπτωση ηθικοπλαστικής αμερικανιάς με προορισμό και target group τα
άγρια νιάτα. Ένας χοροδιδάσκαλος, από διασταύρωση Ισπανίδας μητέρας και Γάλλου
πατέρα, προσλαμβάνεται σε κρατικό αναμορφωτήριο προκειμένου διά μέσου
φοξ-τροτ, τάνγκο και βαλς να ρίξει τον εγκληματικό πυρετό, μαθαίνοντας
ευρωπαϊκούς χορούς σε μαύρους ταραξίες. Δηλαδή ο λατίνος Αντόνιο Μπαντέρας
εφορμά εναντίον ραπ με όπλα τις εκρηκτικές φιγούρες του αργεντίνικου τάνγκο.
Σημειολογία νηπιαγωγείου. Δηλαδή Ισπανία και Γαλλία ίσον χοροδιδάσκαλος
Μπαντέρας. Βαλς και τάνγκο συνασπισμός Ευρώπης και Λατινικής Αμερικής. Και
μαύροι ίσον εγκληματικότητα Αμερικής. Παιδιά, θα τους σκοτώσω!

«Νιώσε τον ρυθμό»: Αντόνιο Μπαντέρας, ηθοποιός για όλες τις εποχές

Το ευτύχημα είναι πως η κυρία σκηνοθέτις με όνομα από τύπο τζιπ (Λιζ
Φριντλάντερ) αντί για ταινία κατασκεύασε χαλκομανία. Δηλαδή μια σκηνή με χορό
εντός της φυλακής και μια δεύτερη, στον δρόμο, χωρίς τίποτα της προκοπής. H
μοναδική στιγμή όπου σταμάτησε η βλεφαρόπτωση από την πλήξη ήταν όταν ένα
άγριο θηλυκό, ονόματι Κάτια Βιρσίλα, ορμάει στη σκηνή, πέφτει στην αγκαλιά του
τυχερού Μπαντέρας και αρχίζει να κάνει έρωτα με το τάνγκο. Να σου φεύγει το
τσερβέλο!

Νοσταλγώντας τη Μεγκ Ράιαν

Αχρωματοψία σε βαθμό τύφλωσης. H περίπτωση της «άδειας» Λίντσεϊ Λόαν αλλά και
του επίσης άχρωμου, αδιάφορου και άδειου Κρις Πάιν, πρωταγωνιστών του «Just my
luck» (Έρωτας στην τύχη) χαρακτηριστική της στροφής του αμερικανικού,
βιομηχανοποιημένου κινηματογράφου. Οποιοσδήποτε μπορεί να παίξει αρκεί να
ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές μιας πλαστικής ομορφιάς. Έτσι ηθοποιάκια
προορισμένα για περάσματα ανελκύονται στην πρώτη σειρά. Έτσι το ντεκόρ
εγκαθίσταται στο κέντρο της ταινίας, έτσι τα πάντα και οι πάντες με ημερομηνία
λήξης και μιας χρήσης!

«Έρωτας στην τύχη»: Χωρίς λάμψη σταρ, κομεντί δεν γίνεται

Το σενάριο της Μάρλεν Κινγκ και της Έιμι Χάρις, αλλά και η σκηνοθεσία του
μέτριου επαγγελματία Ντόναλντ Πέτρι άξιζαν καλύτερη μεταχείριση και κάποια
καλύτερη τύχη. Ιδού μερικές πινελιές ευρηματικών καταστάσεων και σκόρπιων
μειδιαμάτων: Εργασιομανής τύπισσα, με καριέρα σπουδαία, χάνει τη δουλειά της
και την τύχη της όταν κατά λάθος θα φιλήσει και θα φιληθεί σε χορό
μεταμφιεσμένων από γκαντέμη τύπο που έχει αναλάβει τη δισκογραφική προώθηση
ενός γκρουπ παντελώς άγνωστων Βρετανών στις ΗΠΑ. Για να ξαναβρείς την τύχη σου
– της λέει χαρτορίχτρα – πρέπει να φιλήσεις για μια ακόμα φορά τον μασκαρεμένο
άγνωστο γκαντέμη. Μια και δύο εκείνη αρχίζει να φιλάει τους πάντες και τα
πάντα αλλά τζίφος. Ώσπου χωρίς να το καταλάβει πέφτει πάλι στον άγνωστο που
στο μεταξύ έχει κάνει σούπερ καριέρα και που λόγω ευαισθησιών και επειδή
ταυτίζεται με το χάλι της, αναλαμβάνει την προστασία της όπως οι φιλάνθρωποι
περιθάλπουν τα ορφανά Αλβανάκια! Καταλάβατε; Αφόρητη νοσταλγία για Μεγκ Ράιαν,
ακόμα και για pretty woman Τζούλια Ρόμπερτς. Να μην πω ακόμα και για Σάντρα
Μπούλοκ. Οι κυρίες θα το ξέσκιζαν. Κρίμα!

Φινάλε στον πάτο με «Σάρκα και αίμα» (The devil’ s rejectes) του Ρομπ
Ζόμπι από το «Σπίτι με τα 1.000 πτώματα». Μυαλά, έντερα, κεφάλια, αίματα,
κατάμουτρα στον θεατή. Όποιος το δει, το αντέξει και το επαινέσει, έχει
μπερδευτεί. Μπας και ήταν φούρναρης στο Νταχάου στην προηγούμενη ζωή;