Παιδιά, αποδιοπομπαίοι τράγοι

Άγγελοι ή διάβολοι, τα παιδιά είναι πάντα ο δικός μας καθρέφτης

Αίφνης οι καταγγελίες στα τηλεοπτικά στούντιο βροχή. Μια συμμορία παιδιών εδώ,
μια εκεί, μια παραπέρα μας απειλούν παιδιά-εν-δυνάμει-εγκληματίες, το ‘χουν
δει το κόκκινο το μάτι τους που αστράφτει οι γονείς των άλλων, των πραγματικών
αγγελουδακίων και ευκαιρίας δοθείσης με την υπόθεση της Βέροιας βγαίνουν στα
τηλέφωνα, στέλνουν μηνύματα, μέχρι που κουβαλούν τα δικά τους αγγελούδια στα
τηλεοπτικά στούντιο για να πουν εκεί μπροστά σε όλους πόσο τα βασανίζουν οι
κακοί συνομήλικοί τους με το μάτι που αστράφτει.

Υστερία. Αναμενόμενη με τόση τηλεόραση που έπεσε επάνω σε μια υπόθεση
εξαφάνισης παιδιού, η οποία προσέφερε γευστικά μιντιακά υλικά. Παιδί
χαρισματικό, καλοσυνάτο, ταλαντούχο, ξεχωριστό εκείνο που η μάνα αναζητεί
μήνες απελπισμένη.

Όλα αυτά, χωρίς να το επιδιώκει κανείς και κυρίως χωρίς να το επιδιώκει η
αξιοπρεπής μητέρα του Άλεξ αλλά ο γλυκερός, λαϊκίστικος συναισθηματισμός της
μιντιακής «γλώσσας», αφήνουν ένα υπόγειο, ανομολόγητο πλην σαφές υπονοούμενο
ότι η απώλεια ενός τέτοιου σπουδαίου παιδιού είναι διπλή.

Άρα είναι διπλό και το μέγεθος του εγκλήματος. Άρα είναι διπλή και η ευθύνη
των μεγαλυτέρων, του σχολειού, της κοινωνίας κ.λπ., κ.λπ. Άρα είναι διπλό το
χρέος, διπλή η ανοχή και όλα μεγεθύνονται για να είναι πιο θεαματικά, πιο
γευστικά, πιο καταναλωτικά.

Ξαφνικά μοιράσαμε τον κόσμο των παιδιών σε αμνούς και ερίφια. Ξαφνικά για τα
μισά παιδιά ισχύουν όσα ξέραμε, ότι είναι «αθώα αγγελουδάκια», τα τρυφερούδια
μας, τα λατρευτούλια μας και για τα υπόλοιπα έχουν αλλάξει οι όροι και τα
θεωρούμε πιο συνειδητοποιημένα από ενήλικες και μάλιστα με συνείδηση του
κακού.

«Ακούστε με πόσο κυνισμό μιλούν στην κάμερα για το ότι χτυπούσαν τον Άλεξ»,
έλεγε χθες το πρωί ο Γιώργος Αυτιάς, αλλά δεν ήταν ο μόνος που το σχολίαζε και
ξαναπροβαλλόταν το βίντεο με συνέντευξη ενός εκ των δακτυλοδεικτούμενων
παιδιών τις ημέρες αυτές. Ξεχάσαμε ή δεν γνωρίζουμε καν ότι οι ίδιοι οι
δημοκρατικοί μας νόμοι προστατεύουν την παιδική και εφηβική ηλικία, ότι
υπάρχουν, έστω και τυπικώς, ελαφρυντικά και υποτίθεται διαφορετική δικαστική
και τιμωρητική διαδικασία από εκείνη των ενηλίκων;

Αυτό ήδη σημαίνει ότι αναγνωρίζεται σε αυτές τις ηλικίες η άγνοια του κανόνα,
η έλλειψη του φίλτρου της συνείδησης. Ιδίως σε μια εποχή και έναν πολιτισμό
όπου οι έννοιες είναι αρκετά συγχυσμένες για να είναι κατανοητές χωρίς την
παρέμβαση και τη βοήθεια των γονιών και των δασκάλων.

Το γεγονός ότι ο θάνατος είναι κάτι οριστικό, για παράδειγμα, δεν είναι
αυτονόητο για τα παιδιά, ιδίως όταν μεγαλώνουν με όλο αυτό τον βομβαρδισμό της
βίας σαν σπέσιαλ εφέ.

Με πολλή ευκολία αίφνης βρεθήκαμε να μιλάμε για «συμμορίες παιδιών», ειδικώς
σε έναν τόπο που μέχρι τώρα τα μόνα φαινόμενα παιδικής βίας που γνώριζε ήταν
αυτά που προέβαλλαν δελτία ειδήσεων από αμερικανικά βίντεο και πριν από λίγο
καιρό εγγλέζικα – ανατριχιαστικό εκείνο με τους δύο εφήβους που σκότωσαν έναν
άστεγο «για να δουν πώς είναι να σκοτώνεις».

Και ξαφνικά παντού ανακαλύψαμε βία των παιδιών. Όχι ότι δεν υπάρχει. Υπήρχε
πάντα. Είχαμε επίγνωση ότι τα παιδιά είναι σκληρά και κάθε άλλο παρά πολίτκλι
κορέκτ συμπεριφορές έχουν.

Ανελέητος καθρέφτης συντηρητισμού

Το θλιβερό είναι ότι εγείρεται άγριος συντηρητισμός και καταλαμβάνει τον
δημόσιο λόγο, τη δημόσια κριτική, ο οποίος είναι έτοιμος να τραβήξει όπλο κατά
της παιδικής ηλικίας που παρουσιάζει φαινόμενα παραβατισμού ή ακόμη και κατά
εκείνων που εγείρουν υποψία ότι μπορεί να είναι παραβάτες.

Μας τρελαίνει που παίζουν άγρια σεξουαλικά παιχνίδια και γίνονται εκβιαστές με
τα κινητά τους και αρνιόμαστε να δούμε πως ό,τι και αν ξεφυλλίσουν, ό,τι και
αν δουν σε αυτό τα εκπαιδεύει. Ότι ένας κανόνας καλής συμπεριφοράς, για
παράδειγμα, όπως ότι δεν ουρούμε μπροστά σε κόσμο και μάλιστα στο σαλόνι,
ανατρέπεται από τηλεπαιχνίδι που βάζει τους παίκτες να ουρούν σε κοινή θέα –
και χαχανίζουμε κιόλας, ότι είναι πλάκα.

Παλαιότερα έφταιγαν οι γυναίκες – όχι ότι αυτό το ξεπεράσαμε – τώρα φταίνε και
τα παιδιά. Φορείς του κακού, επικίνδυνα. Γιατί μας φέρνουν αντιμέτωπους με τις
ευθύνες, με την αποτυχία, γιατί απαιτούν επιπλέον κόπους από όσους ήδη
καταβάλλουμε, γιατί γίνονται ο καθρέφτης των χειρότερων ελαττωμάτων μας. Ο πιο
ανελέητος καθρέφτης.