Γιαγιάδες κατά του γήρατος

Διεκδικούν τη ζωή σαν έφηβες μετατρέποντας τα γηρατειά σε όνειρο. Ποιος θα το φανταζόταν! Στη φωτογραφία η Ειρήνη Κουμαριανού (Σοφία) και η Έφη Παπαθεοδώρου (Θεοπούλα)

Τρομερές γιαγιάδες, γλωσσούδες, δραστήριες σαν έφηβες, έτοιμες για περιπέτειες
σαν προσκοπάκια, με ατάκες της υποτιθέμενης άνοιας, η οποία μοιάζει πολύ με
εκείνη την παιδική αφέλεια που ξεφλουδίζει τη λογική των ενηλίκων, είναι οι
γιαγιάδες του «Παρά πέντε», οι γιαγιάδες των ονείρων μας, αυτές που θα θέλαμε
νά ‘χουμε ή ελπίζουμε πως θα γίνουμε.

Τις είδαμε σε πλήρη δράση στο προχθεσινό επεισόδιο το οποίο αποτελούσε σύνθεση
των σκηνών όπου πρωταγωνίστησαν σε όλη τη σεζόν. Μικρά αποσπάσματα σαν κόμιξ –
στριπ εφημερίδας με το δίδυμο Θεοπούλα – γιαγιά του Σπύρου, σαν εκείνα που
κάποτε δημιούργησαν ήρωες αγαπημένους για πολλές γενιές – από τον Σούπερμαν
μέχρι την Μπέτι Μπουπ -, ήταν απολαυστικά σαν γλυκό βύσσινο παλιάς συνταγής
της γιαγιάς.

Και έμοιαζαν οι δυο τους με σταγόνες από σιρόπι αισιοδοξίας ειδικό κατά του
τρόμου των γηρατειών. Κατά του άγχους της ηλικίας που παραμένει αθέατη στον
κόσμο των μίντια, καλοκρυμμένη από λίφτινγκ και πλαστικές επεμβάσεις και που
όταν εμφανίζεται για λίγο δείχνει πρόσωπο αποτρόπαιο, της αρρώστιας, της
εγκατάλειψης, της δυστυχίας, να χάνει κανείς τα λογικά του, εκείνο το πρόσωπο
δηλαδή που βολεύει τις σκηνοθεσίες τρόμου των δελτίων ειδήσεων.

Οι γιαγιάδες του Γιώργου Καπουτζίδη μαθαίνουν γαλλικά με τον δικό τους τρόπο.
Βάζουν την κασέτα στο μαγνητόφωνο, όπως η Θεοπούλα, ακούν την ερώτηση, ζητούν
από τον Σπύρο να τους τη μεταφράσει, π.χ. «πού είναι το τραπέζι;» και τότε
σηκώνει η Θεοπούλα το μαγνητόφωνο και του φωνάζει σαν να είναι κάτι ζωντανό
και περιμένει απάντηση: «στο σαλόοοονι». Την κοιτάει άφωνος ο Σπύρος, «δεν
νομίζω ότι αυτό είναι το πνεύμα της άσκησης», «αυτό ακριβώς είναι» θα πει με
απόλυτη βεβαιότητα η Θεοπούλα, «με ρωτάει πού είναι τα πράγματα και του λέω να
μάθει». «Εκείνο μπορεί να έμαθε, εσύ όμως;» είναι η λογική παρατήρηση του
λογικού Σπύρου. «Μα εγώ ξέρω» του λέει αφοπλιστικά η Θεοπούλα.

Παράλογο; Μάλλον μια διαφορετική οπτική, μια διαφορετική ανάγνωση της
πραγματικότητας, χωρίς τα φίλτρα της γνώσης, που κάνει εκείνη την αποχώρηση
της τρίτης ηλικίας από την απόλυτη συνείδηση να μοιάζει με επιστροφή στην
αθωότητα και την άγνοια των παιδιών. Δεν θα μπορούσε η άνοια να έχει πιο
τρυφερή, πιο διασκεδαστική εικόνα, έστω κι αν δεν έχει σχέση με την πικρή
πραγματικότητα.

Αυτό που πέτυχε με τους ρόλους των γιαγιάδων του ο συγγραφέας είναι να
εκφράσει την υπέρτατη αξία της εποχής, τη διατήρηση της παιδικότητας σαν μια
δεύτερη αθωότητα που την ξαναβρίσκουμε αφού την απολέσουμε. Μια «δεύτερη
αθωότητα» που έχει συνδεθεί στην αγορά με μια ψεύτικη δεύτερη νιότη των
παρεμβάσεων αισθητικής χειρουργικής, μια αφύσικη παράταση της εφηβείας που
πλησιάζει πολύ τη γελοιότητα.

Άρνηση του τέλματος

Το «Παρά πέντε» όχι μόνο δεν προτείνει την απελπισμένη μεταμφίεση των
γηρατειών, αλλά αποκαθιστά πλήρως την εμφάνιση της τρίτης ηλικίας,
μεταθέτοντας την ανάγκη για παιδικότητα στην ουσία της, που είναι η άρνηση του
τέλματος και της «απραξίας του συνταξιούχου», η διαρκής ανανέωση, η ικανότητα
να συμφιλιώνουμε τη νόηση με το συναίσθημα, να βγαίνουμε από τον χρόνο, να
καλωσορίζουμε το άγνωστο, να εκπλησσόμαστε με το προφανές, ακριβώς όπως τα
παιδιά. Μόνο που για όλα αυτά πρέπει να αδρανήσει το πνεύμα ώστε να λυτρωθεί η
ύπαρξη από τον έλεγχό του.

Είναι δυνατόν κάτι τέτοιο όταν βαραίνει ο χρόνος στο κορμί και την ψυχή;
Μακριά από την σκληρή πραγματικότητα που μπορεί να σημαίνει το γήρας, οι ρόλοι
των γιαγιάδων μοιάζουν με ευχές μιας ζωής, η οποία παραχωρεί ακόμη και στο
φαινομενικά πιο άκαμπτο πεπρωμένο ένα περιθώριο παιχνιδιού. Επιτέλους
ελεύθερες, λένε Θεοπούλα και γιαγιά Σπύρου και «παίζουν» το όνειρο των
γηρατειών χωρίς φόβο.