TPITH AΠOΨH Tο ευρωπαϊκό τραύμα

Τον τελευταίο καιρό, όπου και να ταξιδέψω η Ευρώπη με πληγώνει. Πολύ φοβάμαι
ότι το ευρωπαϊκό θαύμα όχι μόνο δεν υπάρχει αλλά βρίσκεται σε πορεία
μετατροπής στο αντίθετό του.

Στις Βρυξέλλες το κλίμα είναι πραγματικά καφκικό. Κλεισμένη στον κόσμο της,
μια βαριά και ασήκωτη γραφειοκρατία συνεχίζει να τραβάει την αλυσίδα προς την
ίδια κατεύθυνση και να καμώνεται ότι δεν έχει συμβεί τίποτα: ούτε η πλήρης
αλλαγή ατμόσφαιρας μετά τη διεύρυνση, ούτε η αποτυχία του Ευρωσυντάγματος,
ούτε η ανυπαρξία εναλλακτικής λύσης στο τέλος της μόνης γνωστής στρατηγικής
(γιατί αυτό σηματοδοτεί η απόρριψη ενός κειμένου που επρόκειτο να θεσμοποιήσει
όλες τις έως τώρα κατακτήσεις), ούτε η έλλειψη αξιοπιστίας στα μάτια των λαών
της Ευρώπης, ούτε οι ασκήσεις επί χάρτου της Επιτροπής Μπαρόζο, ούτε ο
κλεισμένος από παντού ορίζοντας. Υπάρχει κάτι το σουρεαλιστικό αλλά και
τερατώδες μαζί στο θέαμα των ατέλειωτων καμιονιών με έγγραφα που φεύγουν κάθε
μήνα από τις Βρυξέλλες για να μεταφέρουν το αδιέξοδο στο Στρασβούργο, όπως και
κάτι το σπαραχτικό στη μόνιμη μετά την προεδρία Ντελόρ έλλειψη «οράματος» και
στη σταδιακή αποσύνθεση της πιο μεγάλης – της μόνης ίσως – μεταπολεμικής
πολιτικής ιδέας.

Είναι αλήθεια ότι την κατάσταση δεν βοηθούν καθόλου οι εξελίξεις και η
συμπεριφορά των χωρών εκείνων που θα μπορούσαν να τραβήξουν την ευρωπαϊκή
ατμομηχανή προς τα μπροστά. Το αντίθετο μάλιστα. Σε όλες σχεδόν – αλλά και
στις περισσότερες από τις υπόλοιπες, τις λεγόμενες «μεσαίες» ή «μικρές» –
υπάρχει διάχυτο αυτό το κλίμα αδυναμίας αντίληψης των αλλαγών, γκρίνιας και
υπόκωφης εξέγερσης, που θα μπορούσε να ονομαστεί «ευρωπαϊκή δυστυχία». Οι
πολιτικοί είναι αδύναμοι και οι πολίτες ανασφαλείς. Οι μεταρρυθμίσεις όλο
αναγγέλλονται αλλά ποτέ δεν πραγματοποιούνται. H παγκοσμιοποίηση, το
μεταναστευτικό ρεύμα, η διεθνής βία, οι τεκτονικές γεωστρατηγικές μετακινήσεις
αντιμετωπίζονται μόνο με φόβο και όχι ως προκλήσεις. Τα παλιά σχεδόν ξεχασμένα
φαντάσματα του εθνικισμού, της αυτοπερίφραξης, της ασυνεννοησίας ακόμα και
μεταξύ «συνεταίρων» ξαναγίνονται απειλητικά.

Στην πρωτοπόρο της ευρωπαϊκής ενοποίησης Γαλλία, το κράτος – η μόνη πηγή
παραγωγής ισότητας για τους κληρονόμους του ιακωβινισμού – αποσυνθέτει αντί να
ενοποιεί την πολιτική, έρμαιο καθώς είναι της μετριότητας αλλά και του
λυσσαλέου ανταγωνισμού των προσώπων, της ανυπαρξίας συλλογικής συνείδησης, του
αμερικανοποιημένου ευδαιμονισμού, της πολιτιστικής κρίσης. Ο λαϊκισμός
εισχωρεί ακόμα και στα «φωτισμένα» πνεύματα, η πολιτική τάξη αυτοεξευτελίζεται
μέσα από παλινωδίες και σκάνδαλα πασπαλισμένα με μεγάλα λόγια, η σχέση με την
Ευρώπη δηλητηριάστηκε μέσα και μετά το δημοψήφισμα, οι επόμενες προεδρικές
εκλογές βιώνονται ήδη σαν προαναγγελθείσα φάρσα. Στην Ιταλία η κυβερνητική
αλλαγή έχει σχεδόν χάσει την – ούτως ή άλλως περιορισμένη – δυναμική της, η
νέα ομάδα εξουσίας είναι – στο πιο πληθωρικό – η παλιά, το τεράστιο σκάνδαλο
του ποδοσφαίρου βάζει μπροστά στα μάτια όλης της χώρας τον καθρέφτη στον οποίο
βλέπει τον επαρχιωτισμό, τη διαφθορά, την ατολμία της. H Γερμανία περπατά επί
τόπου παρά την ανεξήγητη όσο και τεχνητή δημοτικότητα της καγκελαρίου της, ενώ
η Μεγάλη Βρετανία, η μόνη ίσως μεγάλη χώρα που τόλμησε να κοιτάξει με
αυτοπεποίθηση και ειλικρίνεια τα προβλήματα, δεν έχει στην ουσία κυβέρνηση,
σπαρασσόμενη από την άμετρη φιλοδοξία του Μπλερ και τους δισταγμούς των
δυνάμει πατροκτόνων του κόμματός του.

Μπροστά σε μια τέτοια εικόνα, τα ελληνικά προβλήματα φαντάζουν ίσως αστεία.
Δεν είναι έτσι όμως: όλα τα συστατικά της κρίσης – η ανυπαρξία πολιτικών
επιλογών, η απάθεια αλλά και βαθιά απογοήτευση της κοινωνίας, ο ατομικισμός, η
καταφυγή στη συντήρηση των κεκτημένων – ενυπάρχουν σε υπερθετικό βαθμό. Λένε
πως ποτέ δεν ακούστηκε τόση – και τόσο κακή – μουσική στην αρχαία Ρώμη όσο τη
στιγμή της κατάρρευσής της. Ακούει κανείς;

Ο συνταγματολόγος K. Μποτόπουλος είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ