Oι 6.000 τυχεροί των μουσείων

Γεωμετρικό αγγείο του 750-725 π.X., δωρεά των φίλων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου

Θεσμός με παγκόσμια διάδοση και περί το 1,5 εκατομμύριο μέλη σ’ όλο τον κόσμο,
οι Φίλοι των Μουσείων κυκλοφορούν διακριτικά και στην Ελλάδα. Τα προνόμιά τους
είναι σχετικά λίγα αν συγκριθούν με αυτά των φίλων ξένων μουσείων, που μπορούν
ακόμα και να νοικιάσουν τους χώρους «του μουσείου τους» για μια δεξίωση. Είναι
άυλα: ένας κάποιος αέρας κύρους και καταξίωσης. Είναι υλικά: η κάρτα μέλους
δίνει δικαίωμα συμμετοχής σε εγκαίνια και δωρεάν εισόδου σε πολλά μουσεία
έναντι ετήσιας συνδρομής 30-60 ευρώ. Ή το δικαίωμα παρακολούθησης διαλέξεων
από τους ειδικούς του μουσείου, συμμετοχής σε εκδρομές ή συνεστιάσεις, μικρές
εκπτώσεις στις αγορές βιβλίων και δώρων από το κατάστημα του μουσείου,
προσκλήσεις και ενημέρωση από δελτία και ειδικές περιοδικές εκδόσεις.

Είναι πνευματικά: η πρόσβαση στη γνώση. Είναι κυρίως η χαρά της συμμετοχής και
της προσφοράς στον αγώνα που κάνουν τα μουσεία να βελτιωθούν. Είτε πρόκειται
για την αγορά εξοπλισμού – λ.χ. φωτισμού για το Ισλαμικό Μουσείο, ενοικίασης
μηχανήματος καθαρισμού των μαρμάρων με ακτίνες λέιζερ στο Μουσείο Ακρόπολης,
προθηκών, καθισμάτων και ανυψωτικού μηχανήματος στο Εθνικό Αρχαιολογικό
Μουσείο, είτε πρόκειται για την αγορά και προσφορά σημαντικών αρχαιοτήτων,
εικόνων κ.ά. στις συλλογές του εκάστοτε μουσείου, είτε για την πληρωμή
υπερωριών των φυλάκων ή τα έξοδα οργάνωσης μιας έκθεσης.

Στις τάξεις των Ελλήνων φίλων δεν εγγράφεται μέλος ο καθένας με μια απλή
αίτηση και πληρωμή του δικαιώματος εγγραφής μέσω Ίντερνετ, όπως συμβαίνει με
μεγάλα ξένα μουσεία. Σύμφωνα με το καταστατικό τους, χρειάζεται να προταθεί
κάποιος από δύο μέλη.

Σε πολλά μουσεία του εξωτερικού που λειτουργούν ως αυτόνομα νομικά πρόσωπα, οι
«φίλοι» και οι δραστηριότητές τους είναι ένα εργαλείο συγκέντρωσης πόρων και
εθελοντών για τη συντήρηση και λειτουργία των μουσείων και τη δημιουργία ενός
δικτύου υποστηρικτών που ξεκινά από την παροχή εθελοντικής εργασίας και φθάνει
ώς την προσέλκυση ισχυρών οικονομικών παραγόντων και πολιτικών.

Στην Ελλάδα τα περισσότερα μουσεία είναι κρατικά με όλα τα πλεονεκτήματα και
μειονεκτήματα. Τα περιθώρια πρωτοβουλίας των φίλων είναι σχετικά περιορισμένα
στο πλαίσιο της καλλιέργειας του φιλάρχαιου πνεύματος ή εκπαιδευτικών σκοπών.
Τα κέρδη που διαφεύγουν δεν απασχολούν τους αρμοδίους.

H γενική γραμματέας της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Φίλων των Μουσείων (1,5 εκατ. μέλη σε όλο τον κόσμο) κ. Λίλα ντε Τσάβες μιλάει για την ενίσχυση του κοινωνικού ρόλου των μουσείων μέσω του θεσμού των φίλων

Σε παγκόσμιο επίπεδο οι 1.500 ενώσεις των φίλων των μουσείων με 1.350.000 μέλη
αποτελούν μια υπολογίσιμη δύναμη, «μια γέφυρα μεταξύ του κόσμου των μουσείων
και του ευρύτερου κοινού», λέει η Ελληνίδα γενική γραμματέας της Παγκόσμιας
Ομοσπονδίας Φίλων των Μουσείων κ. Λίλα ντε Τσάβες, που τρέχει στα πέρατα της
γης διαδίδοντας την τεχνογνωσία τού πώς να οργανωθεί ένας βιώσιμος και
αποτελεσματικός θεσμός φίλων ενός μουσείου.

Για παράδειγμα, συναυλίες, ξεναγήσεις, προβολές, διαλέξεις, δεξιώσεις,
εκδρομές, εκπτώσεις στα πωλητήρια και φυσικά δωρεάν είσοδος στις μεγάλες και
μικρές εκθέσεις του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης είναι τα προνόμια
των 135.000 φίλων του. Τα ετήσια έσοδα του μουσείου από τους φίλους φθάνουν τα
22,5 εκατ. δολάρια, χωρίς να υπολογιστεί η εις είδος προσφορά των εθελοντών –
σε βεστιάριο, ταξιθεσία, ξεναγήσεις- και οι δωρεές. Για τα πιο διακεκριμένα
μέλη, τον «κύκλο του προέδρου», η συνδρομή είναι 20.000 δολάρια ετησίως.

Τι κερδίζουν οι φίλοι

ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ

Εκπαιδευτικές δραστηριότητες

Μικρή αλλά θαυματουργή αποδείχθηκε η Ένωση Φίλων του Μουσείου Ακρόπολης με τα
300 μέλη της και την έντονη εκπαιδευτική και πρωτότυπη εκδοτική δραστηριότητα
που έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια και που εκτείνεται από την υιοθέτηση
του Μουσείου Αφής του Φάρου των Τυφλών, την ενοικίαση μηχανημάτων ακτίνων
λέιζερ για τον καθαρισμό των μαρμάρων στην Ακρόπολη ή τη βράβευση των
τεχνιτών, μέχρι την ενίσχυση του τμήματος εκπαιδευτικών προγραμμάτων,
πρωτότυπων μουσειοσκευών και εκπαιδευτικών παιχνιδιών που ταξίδεψαν με τη
μεσολάβηση και μεγάλων χορηγών σε χιλιάδες σχολεία της Ελλάδας και του
εξωτερικού.

ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ

Ξεναγήσεις και εκδρομές

Το παλαιότερο σωματείο – από το 1933 – είναι οι Φίλοι του Εθνικού
Αρχαιολογικού Μουσείου με περίπου 700 μέλη και συνδρομή από φέτος 50 ευρώ (25
για τους φοιτητές). Οι φίλοι στεγάζονται σε ένα δωματιάκι του Μουσείου και
λειτουργούν χωρίς υπαλλήλους, με την εθελοντική δουλειά της προέδρου Λίας
Μπαρμπάτη Βάρτσου, συνταξιούχου φιλολόγου, και της γενικής γραμματέως Αθηνάς
Ζιώγα, επίσης συνταξιούχου μέλους του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Οι ξεναγήσεις,
διαλέξεις και εκδρομές των φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου θεωρούνται
κορυφαίου επιπέδου, η ετήσια συναυλία στην αυλή του μουσείου – η πιο τολμηρή
εκδήλωση – και ο αριθμός των μελών παραμένει στα ίδια επίπεδα τα τελευταία χρόνια.

ΜΠΕΝΑΚΗ

H μεγαλύτερη ένωση

Εντυπωσιακή ξυλόγλυπτη εικόνα της Παναγίας Ζωοδόχου Πηγής, από τις πολλές δωρεές των Φίλων του Μουσείου Μπενάκη. Χρονολογείται στο 1800

H μεγαλύτερη ένωση στην Ελλάδα έχει περί τα 1.475 μέλη και είναι οι Φίλοι του
Μουσείου Μπενάκη. Με ωραία γραφεία στην Πλατεία Κολωνακίου, έσοδα περίπου
80.000 ευρώ ετησίως και εντυπωσιακό ρυθμό αύξησης των μελών.

Υπάρχει εξήγηση γι’ αυτή την αύξηση;

Πράγματι, εγγράφουμε περί τα εκατό νέα μέλη κάθε χρόνο, λέει η υπεύθυνη κ.
Τσαλδάρη, καθώς το Μουσείο Μπενάκη έχει κάνει ανοίγματα σε πολλούς τομείς
ενδιαφέροντος – από τη φωτογραφία και την αρχιτεκτονική μέχρι τα εικαστικά, τη
συγκέντρωση αρχείων, τη μουσική κ.ά.

Τι ζητούν οι φίλοι;

Το «κάτι παραπάνω» στο επίπεδο των ξεναγήσεων, επιμόρφωση σε βάθος, ποιότητα.
Τα τελευταία ιδίως χρόνια υπάρχει και μια διάθεση κοινωνικής ένταξης και
καταξίωσης στη συντροφιά των φίλων.

Είχατε ποτέ φαντασθεί να κλείσουν οι πόρτες του μουσείου και να περάσετε
μια νύχτα μέσα παρέα με τα αγάλματα;

Τα παιδιά των φίλων του Βρετανικού Μουσείου στο Λονδίνο μπορούν να ζήσουν μια
τέτοια συναρπαστική εμπειρία – να κοιμηθούν ένα βράδυ σε ειδικό χώρο του
μουσείου με το σλίπινγκ μπαγκ τους, να συμμετάσχουν σε παιχνίδια τύπου «κυνήγι
του θησαυρού» ή σε εκπαιδευτικά προγράμματα όπου επιτρέπεται το απαγορευμένο.
Να αγγίξουν με τα χέρια τους επιλεγμένα εκθέματα. Αυτά, επιπλέον των
συνηθισμένων προνομίων ελεύθερης εισόδου, εκπτώσεων, ξεναγήσεων κ.ά. στις
τρεις κατηγορίες των φίλων (45 – 80 λίρες).