Θα «ξαναγράψουν» την Iστορία της Mεσογείου

Ένα κλαδί ελιάς «θαμμένο ζωντανό» σε ηφαιστιακή τέφρα, ηλικίας 3.636 χρόνων,
που βρέθηκε στα ορυχεία της Σαντορίνης, απειλεί να σαρώσει σαν αρχαιολογικό
τσουνάμι παγιωμένες αντιλήψεις για τους πολιτισμούς της Ανατολικής Μεσογείου.
Καθώς μετατοπίζει κατά εκατό τουλάχιστον χρόνια νωρίτερα την ηφαιστειακή
έκρηξη της Θήρας, αλλά και όλο το σύστημα χρονολόγησης και συσχέτισης του
μινωικού, αιγυπτιακού και μυκηναϊκού πολιτισμού στη 2η χιλιετία π.X..

Από τους πάγους της Γροιλανδίας έφθασαν τα πρώτα σημάδια ότι η έκρηξη του
ηφαιστείου της Θήρας έγινε τουλάχιστον 150 χρόνια νωρίτερα απ’ ό,τι πίστευε
(τριάντα χρόνια πριν) ο πρώτος ανασκαφέας του μεγάλου προϊστορικού οικισμού
στο Ακρωτήρι, Σπυρίδων Μαρινάτος. Και τα σημάδια αυτά ήταν η τέφρα, που έκανε
τον γύρο του κόσμου και έκατσε στον Βόρειο Πόλο!

H ανακάλυψη και πρώτη χρονολόγηση της στάχτης έγινε στις αρχές της δεκαετίας
του ’80 με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα και έδωσε αποτελέσματα 1629-1640
π.X., ανάλογα δηλαδή με εκείνα που συγκλόνισαν τον σημερινό αρχαιολογικό κόσμο
με τη δημοσιοποίηση από το έγκυρο περιοδικό «Science» των αποτελεσμάτων δύο
διαφορετικών ερευνών και χρονολογήσεων με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα. H
πρώτη αφορά το κλαδί της ελιάς και η δεύτερη άλλα 127 δείγματα από το Ακρωτήρι
της Θήρας που χρονολογήθηκαν από τον καθηγητή Στιούαρτ Μάνινγκ, του
Πανεπιστημίου Κορνέλ της Νέας Υόρκης.

Τα τελευταία χρόνια, από την αρχαιολογική έρευνα που διεξάγεται στο
Ακρωτήρι υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Χρήστου Ντούμα, περισυνελέγησαν και
ραδιοχρονολογήθηκαν πολλά: Απανθρακωμένοι καρποί, δημητριακά, ίχνη ξύλου, που
αναλύθηκαν με τη μέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα και έδωσαν παλαιότερη
χρονολόγηση την οποία έχει ήδη αποδεχθεί ο Έλληνας ανασκαφέας. Ότι δηλαδή, η
έκρηξη του ηφαιστείου που εξαφάνισε τα 2/3 του νησιού, δεν συνέβη γύρω στο
1500 π.X., αλλά γύρω στο 1640 π.X.

Το καινούργιο στοιχείο είναι ότι ο καθηγητής Ηφαιστειολογίας του Πανεπιστημίου
του Άαρχους στη Δανία, Βάλτερ Φρίντριχ και οι συνάδελφοί του που ανέλυσαν τους
72 κύκλους ανάπτυξης του κλαδιού της ελιάς πιστεύουν ότι βρήκαν την ακριβή
χρονολογία του «θανάτου» του, που τοποθετείται με απόκλιση +/-13 ετών μεταξύ
του 1627 και του 1600 π.X.

«Είναι σημαντικό να έχουμε πολύ ακριβή χρονολογία για την έκρηξη, γιατί αυτό
αποτελεί ένα παγκόσμιο ορόσημο», δήλωσε ο δρ Βάλτερ Φρίντριχ. «Αν τη
χρονολογήσουμε με ακρίβεια, έχουμε ένα σημαντικό εργαλείο για να συσχετίσουμε
τους χρόνους των διαφορετικών πολιτισμών της Μεσογείου».

«Οι παλαιότερες ραδιοχρονολογήσεις είχαν δώσει ανάλογα αποτελέσματα αλλά
επικρίθηκαν για λόγους μεθοδολογίας», υπογραμμίζει ο κορυφαίος καθηγητής
Αιγυπτιολογίας Νικολά Γκριμάλ, «ενώ οι πρόσφατες έρευνες στέκονται
ικανοποιητικά απέναντι σε ανάλογες κριτικές».

Αρχαιολογική διελκυστίνδα πλέον είναι η χρονολογική «τρύπα» 100-150 ετών, που
εμφανίζεται στο σφιχτό σύστημα χρονολόγησης των αιγαιακών πολιτισμών και
κυρίως του αιγυπτιακού, όπως έχουν καθιερωθεί. Μέχρι τώρα, οι αρχαιολόγοι
πίστευαν ότι η έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας κατέστρεψε τα μινωικά ανάκτορα
με τους σεισμούς και πυρκαγιές που προκάλεσε, κατέστρεψε ενδεχομένως τον
στόλο, και επειδή το μινωικό ανάκτορο ήταν το κέντρο της διοίκησης αλλά και
της οικονομικής ζωής οδήγησε στην κατάρρευση της μινωικής Κρήτης και την
κατάκτησή της από τους Μυκηναίους.

Το μυστήριο ενός μινωικού ανακτόρου

H ιστορία της μινωικής Κρήτης και της Αιγύπτου θα πρέπει να αναθεωρηθεί με
βάση τη χρονολογική «τρύπα» 100-150 ετών που ανοίγει η χρονολόγηση του κλαδιού
της ελιάς. Σύμφωνα με τον κορυφαίο αιγυπτιολόγο του Κολέζ Ντε Φρανς, Νικολά
Γκριμάλ, η πρόσφατη ανακάλυψη ενός μινωικού ανακτόρου στο Δέλτα του Νείλου
(στην Τελ Ελ Ντάμπα) εξηγείται από τον ανασκαφέα Μάνφρεντ Μπίτακ με την
υπόθεση ότι κτίσθηκε για την υποδοχή μιας Κρητικής πριγκίπισσας που
προοριζόταν για σύζυγος του φαραώ Τούθμωσι Γ’.

Αν όλες οι χρονολογίες ανέβουν κατά εκατό χρόνια, η εποχή της ανέγερσης αυτού
του ανακτόρου πέφτει μέσα στην εποχή της κυριαρχίας των Υξώς, που κατέλαβαν
την Αίγυπτο, ίδρυσαν δυναστεία και την κυβέρνησαν για περισσότερο από έναν
αιώνα. Για να τους διώξουν από την Αίγυπτο και να αποκαταστήσουν το νέο
βασίλειο, οι Αιγύπτιοι κάλεσαν σε βοήθεια τους λαούς της θάλασσας κι ανάμεσά
τους οι αιγυπτιακές πηγές αναφέρουν τους Αχιγιάβας – προφανώς τους Αχαιούς. H
παρουσία χιλιάδων χρυσών αντικειμένων βάρους 14,6 κιλών, που βρέθηκαν από τον
Ερρίκο Σλήμαν στον Ταφικό Κύκλο A των Μυκηνών (όπου οι τάφοι έχουν
χρονολογηθεί μεταξύ του 1600 και του 1520 π.X.) σύμφωνα με μια άποψη μπορεί να
εξηγηθεί ως αντάλλαγμα που έλαβαν οι Αχαιοί από τους Αιγυπτίους για τη βοήθεια
που πρόσφεραν στην εκδίωξη των Υξώς.

«Δεν αλλάζει η ακολουθία των γεγονότων»

«Οι ηφαιστειολόγοι εμίλησαν. Ας ακούσουμε και τους αρχαιολόγους», λέει ο καθηγητής Χρήστος Ντούμας

«Αυτή η ανακοίνωση δεν ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία», λέει στα «NEA» ο καθηγητής
Χρήστος Ντούμας που διευθύνει εδώ και πολλά χρόνια την ανασκαφή του
προϊστορικού οικισμού στο Ακρωτήρι και έχει ήδη πρώτος υιοθετήσει την
αναχρονολόγηση της έκρηξης του ηφαιστείου της Θήρας. «Από τη νέα χρονολόγηση
δεν αλλάζει τίποτα ως προς την ακολουθία των φάσεων. Αυτές είναι οι απόψεις
των ηφαιστειολόγων και γεωλόγων. Θα πρέπει όμως να περιμένουμε και τις
αντιδράσεις της άλλης πλευράς, των αρχαιολόγων, γιατί υπάρχει μια διελκυστίνδα
σχετικά με τα αίτια της κατατροφής των μινωικού πολιτισμού. Οι διαφορές πρέπει
να ταιριάξουν με τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά».