Mια «ανθρωποθυσία» ζητάει απαντήσεις

Ως «αντιδραστική» εκτελέστηκε κατά τα Δεκεμβριανά η εξαιρετικά ταλαντούχος ηθοποιός Ελένη Παπαδάκη (αριστερά). Κι αυτή η «ανθρωποθυσία» ενέπνευσε τον Μάνο Ελευθερίου (δεξιά) να γράψει – ζητώντας απαντήσεις – το μυθιστόρημα «H γυναίκα που πέθανε δυο φορές»

«Τα πρόσωπα και τα γεγονότα είναι φανταστικά και οποιαδήποτε σύνδεσή τους με
την πραγματικότητα είναι συμπτωματική», δήλωσε, μάλλον σοβαρά, ο Μάνος
Ελευθερίου. Βέβαια η αλήθεια είναι λίγο διαφορετική. Το καινούργιο του βιβλίο
– το δεύτερο μυθιστόρημά του, μετά τον «Καιρό των Χρυσανθέμων» που πήρε το
Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2005 – είναι σαφώς εμπνευσμένο από τη ζωή και τον
πρόωρο θάνατο της περίφημης ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη, η οποία εκτελέστηκε από
τους πολιτοφύλακες του ΕΛΑΣ κατά τα Δεκεμβριανά, με τη ρετσινιά της
«αντιδραστικής».

H Ελένη Παπαδάκη υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα ταλέντα του ελληνικού θεάτρου.
Είχε γεννηθεί το 1908 και, παρά το σύντομο πέρασμά της από τη ζωή, πρόλαβε να
φτιάξει τον μύθο της. H Κοτοπούλη και η Κυβέλη αναγνώριζαν στο πρόσωπό της μία
άξια διάδοχο, ενώ δεν έλειπαν και οι μεγάλες αντιζηλίες στο θεατρικό σανίδι
της εποχής. Εξ ου και οι συνθήκες του θανάτου της – το ποιος εντέλει ήταν ο
ηθικός αυτουργός της εκτέλεσής της – έχουν αφήσει αναπάντητα ερωτήματα μέχρι
σήμερα. Ανεξάρτητη προσωπικότητα και ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία, επέτρεψε μεν
στον δοτό πρωθυπουργό να της στείλει κάμποσες φορές τον σοφέρ του για να την
πάει στο Εθνικό Θέατρο, έσωσε όμως ουκ ολίγους από βέβαιη εκτέλεση από τους
Γερμανούς.

«Σκοπός μου δεν είναι η αναμόχλευση παθών. Μιλάω για τα ανθρώπινα πάθη
και για την ανθρωποθυσία, όπως την ξέρουμε από τα αρχαία χρόνια», είπε ο Μάνος
Ελευθερίου κατά τη χθεσινή πρώτη παρουσίαση του βιβλίου του «H γυναίκα που
πέθανε δυο φορές», στο βιβλιοπωλείο «Ελευθερουδάκης». Ο εκδότης του, το
Μεταίχμιο, κάνει ήδη μεγάλη καμπάνια για το βιβλίο και τύπωσε μονομιάς 40.000
αντίτυπα! Από την Πέμπτη το μεσημέρι που άρχισαν οι τοποθετήσεις στα
βιβλιοπωλεία, έχουν μπει στα ράφια 22.000 βιβλία. «Πρωτοφανείς αριθμοί για
μας, αν σκεφτεί κανείς ότι στον “Καιρό των Χρυσανθέμων”, είχαμε τοποθετήσει το
πρώτο επταήμερο 3.500 αντίτυπα», είπε ο εκδότης Νώντας Παπαγεωργίου. Το
βραβευμένο βιβλίο του ποιητή, στιχουργού και πλέον και μυθιστοριογράφου Μάνου
Ελευθερίου, έφθασε σε δύο χρόνια κυκλοφορίας τα 55.000 αντίτυπα ενώ πρόκειται
να κυκλοφορήσει και σε φτηνή έκδοση τσέπης σε πολύ μεγάλο τιράζ.

«Για να δανειστώ μια φράση του Σεφέρη, “χρησιμοποίησα τον μύθο και την
Ιστορία”», είπε ο Μάνος Ελευθερίου. «Μέσα στον μύθο υπάρχουν αυθεντικά
κομμάτια της ελληνικής Ιστορίας. Υπάρχουν αυθεντικά αποσπάσματα από πραγματικά
δημοσιεύματα εφημερίδων διαφόρων ιδεολογικών κατευθύνσεων: αριστερών, δεξιών,
κεντρώων. Ήμουν επίσης πολύ τυχερός γιατί έπεσαν στα χέρια μου τα πρακτικά της
δίκης ορισμένων ανθρώπων», είπε.

H «Καλλιτέχνις» γλίτωσε την εκτέλεση

Το μυθιστόρημα του Μάνου Ελευθερίου περιγράφει την έρευνα που κάνει ένας
νεαρός γιατρός για τις συνθήκες θανάτου της «Καλλιτέχνιδος» (η οποία δεν
κατονομάζεται ως Παπαδάκη σε κανένα σημείο του βιβλίου), πενήντα χρόνια μετά
τα γεγονότα. Ο νεαρός γιατρός ψάχνει και βρίσκει έναν άλλο γιατρό, ηλικιωμένο
αυτόν, που συμμετείχε στη σύλληψη της «Καλλιτέχνιδος». Βασικό εύρημα του
βιβλίου είναι ότι η «Καλλιτέχνις» δεν είχε πεθάνει πραγματικά, είχε γλιτώσει
την εκτέλεση και ζούσε στη σκιά. «Έχω αλλάξει όλα τα ονόματα», λέει ο Μάνος
Ελευθερίου, όπου όμως είναι ανώδυνο, αφήνει τα πραγματικά ονόματα ηθοποιών,
ελασιτών, χωροφυλάκων, να αναβιώνουν μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της
πρόσφατης ελληνικής Ιστορίας.

INFO

Μάνος Ελευθερίου, «H γυναίκα που πέθανε δυο φορές», Εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 352,
τιμή: 18 ευρώ.