«H αμφισβήτηση του΄70 έγινε δημόσιες σχέσεις»

Κάτι ανατρεπτικό και δημιουργικό φαίνεται να υπήρχε στην ατμόσφαιρα της

δεκαετίας του ’70. Κάτι που κυρίευσε τους Έλληνες ζωγράφους και τους έκανε να

έρθουν σε ρήξη με το παρελθόν, αφού η εποχή τους έθεσε πολιτικά και κοινωνικά

ερωτήματα στα οποία οι καλλιτέχνες απάντησαν με τα έργα που συνθέτουν τη

συλλογική έκθεση «70’s: Μεγάλη αναταραχή. Πέντε ουτοπίες», στο πλαίσιο της

Πάτρας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας.

«Με αυτήν τη γενιά κλείνει ο 20ός αιώνας. H δεκαετία του ’70 έχει ενοχλήσει

γιατί ήταν κατ’ εξοχήν πολιτική δεκαετία που επηρέασε τη σκέψη και τον

πολιτισμό», εξηγεί ο Γιώργος Λαζόγκας, από τους 28 καλλιτέχνες που συμμετέχουν

στην έκθεση. «Ενόχλησε τις ΗΠΑ, γιατί αυτή η εποχή κουβαλάει το σκάνδαλο

Γουότεργκεϊτ και τον πόλεμο του Βιετνάμ. Ενόχλησε την Ευρώπη, γιατί βρέθηκε

αντιμέτωπη με τις Ερυθρές Ταξιαρχίες και την ομάδα Μπάαντερ – Μάινχοφ. Όμως

είναι μία ανανεωτική δεκαετία κατά την οποία η τέχνη διαμαρτύρεται. Μιλάμε

περισσότερο για ουτοπία και όχι για αμφισβήτηση».

«Το ’70 είναι μία εποχή αυτοκαταστροφική. Πολλά έργα ήταν εφήμερα, πολλά

καταστράφηκαν ή χάθηκαν. Ο καλλιτέχνης της εποχής δεν έκανε ωραία έργα. Τον

ενδιέφερε περισσότερο με τη διαδικασία του έργου να αμφισβητήσει τα πράγματα.

Γιατί δεν απευθυνόταν σε συλλέκτη, σε αντίθεση με το σήμερα, που οι

καλλιτέχνες μπορεί να κάνουν ακραία έργα, αλλά ταυτόχρονα φλερτάρουν με τα

μίντια και την εμπορικότητα», παρατηρεί ο επιμελητής της έκθεσης Θανάσης

Μουτσόπουλος.

Μία ακόμη έκθεση με πρωταγωνιστές τους καλλιτέχνες του ’70, οργάνωση του

Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης υπό τον τίτλο «Τα χρόνια της αμφισβήτησης. H τέχνη

του ’70 στην Ελλάδα», συνεχίζεται (έως τον Μάιο) στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

και δείχνει ότι αυτές οι ουτοπίες και η αμφισβήτηση στην τέχνη είναι ακόμη

ζωντανές.

«Είναι η εποχή που μιλάμε για τη μοντέρνα κατάσταση», προσθέτει ο Θανάσης

Μουτσόπουλος. «Είναι η τελευταία γενιά στην Ιστορία που επεδίωξε να

δημιουργήσει νέες μορφές, να χρησιμοποιήσει νέο λεξιλόγιο, να έρθει σε ρήξη με

το παρελθόν. Την ώρα που η Ελλάδα μπαίνει στον ρυθμό της κατανάλωσης

ακολουθώντας τη Δύση. Οι καλλιτέχνες ασχολούνται με το φαινόμενο την ώρα που η

τηλεόραση και η χούντα εισβάλλουν στη ζωή μας. Έχουν όμως να αντιμετωπίσουν

και το σύστημα της τέχνης. Πάνε κόντρα στην τύχη τους, καθώς μέχρι το ’60

εμπιστεύονταν τις γκαλερί, αλλά τη στιγμή που κάνουν κριτική στη χούντα

αρνούνται να συνεχίσουν τη σχέση τους με αυτές».

Οι ουτοπίες της εποχής αγγίζουν και την απελευθέρωση του σώματος. Από το

γυναικείο κίνημα μέχρι το κίνημα των ομοφυλόφιλων, η σεξουαλική απελευθέρωση

εμπνέει τους καλλιτέχνες για να ασχοληθούν με τη σωματική τέχνη (περφόρμανς),

με πρωταγωνιστές το γυμνό σώμα και τη σεξουαλική πράξη. Παράλληλα, η τέχνη

δείχνει προς την κουλτούρα της ψυχεδέλειας και του περιθωρίου.

Ποιο ήταν το συστατικό εκείνης της εποχής που επέδρασε πάνω στην ψυχή των

καλλιτεχνών τους οποίους ο Γιώργος Λαζόγκας αναφέρει ως «τους τελευταίους

ελεύθερα εκφραζόμενους καλλιτέχνες, τους «τρελούς της υπόθεσης», ή που στον

Γιάννη Ψυχοπαίδη άφησε την αίσθηση της επιβίωσης και στον Χρόνη Μπότσογλου την

εκτίμηση πως «μπήκαν αιτήματα πέρα από τις προθέσεις του καλλιτέχνη»;

H Λήδα Παπακωνσταντίνου δίνει τη δική της εξήγηση: «H εποχή επέτρεψε και σε

ένα βαθμό επέβαλε ο καλλιτέχνης να ερευνήσει σε βαθύτερο πεδίο τα πράγματα.

Άνοιξε τη συμμετοχή του σε θέματα πολιτικά, κοινωνικά. Τον έκανε να λάβει θέση

στο εργασιακό ζήτημα, στο γυναικείο κίνημα, στο θέμα εθνικής ταυτότητας. Ήταν

η πρώτη φορά που έγινε αποδεκτό ότι υπάρχει πληθώρα εθνών και πολιτισμών.

H δεκαετία του ’70 ήρθε σε σύγκρουση με παραδοσιακές δομές, έκανε προτάσεις

εναλλακτικές στο πώς βλέπεις, αναλύεις, εκτελείς, θεματολογείς την τέχνη. Σε

μια χώρα φτωχή, με την αστική τάξη να ζει εκτός Ελλάδας τότε ψυλλιαστήκαμε την

άνοδο της κατανάλωσης. Μέχρι τότε λειτουργούσαν περιορισμοί. Το “θέλω”, το

“επιθυμώ” επισημοποιήθηκαν σαν ρήματα. Και οι καλλιτέχνες ένιωσαν αυτό που δεν

είχε ακόμα συνειδητοποιήσει ο κόσμος. Ότι άνοιξε μία πόρτα στις διαθέσιμες

εμπειρίες».

Όλα αυτά καταγράφουν οι πίνακες, εγκαταστάσεις, βίντεο, φωτογραφίες, κόμικς,

γλυπτά των Ακριθάκη, Αληθεινού, Αργυράκη, N. Γιαννόπουλου, Διοχάντη,

Δεκουλάκου, Δεπόλα, Ζήκου, Θεοφυλακτόπουλου, Θόδωρου, Καραβέλα, Λαζόγκα,

Μήλιου, Μπαμπούση, Μπότσογλου, Μπουτέα, Ντάβου, Ξαγοράρη, Ξένου, N.

Παναγιωτόπουλου, Λ. Παπακωνσταντίνου, Πούπη, Ρετζή, Σακελίωνα, Semitekolo,

Σκυλλάκου, K. Τριανταφύλλου, Ψυχοπαίδη.

«Τότε, όπως και τώρα, γεννήθηκε η ανάγκη του “εμείς”»

H εποχή του ’70 άφησε κάποιο νόημα για το παρόν; «Το στοιχείο της

κοινωνικοποίησης χαρακτήριζε την εποχή», απαντά ο Γιάννης Ψυχοπαίδης. «Έπειτα

από χρόνια αυτιστικής συμπεριφοράς, άρχισε να μπαίνει το αίτημα μιας

καινούργιας συλλογικότητας. Αισθανόταν κανείς ότι βάλλεται από επιθετική

ατομικότητα, ενώ υπόγεια δρούσε η ανάγκη τού “εμείς”. Και αυτό συνδέει εκείνα

τα χρόνια με το σήμερα. Ένας κόσμος απελπισμένος που δεν μπορεί να αντιδράσει

και θέτει ξανά το αίτημα της δράσης. Είναι οι νέοι άνθρωποι εκείνοι που σήμερα

αναζητούν τρόπους δράσης».

INFO

«70’s: Μεγάλη αναταραχή. Πέντε ουτοπίες», από 28 Απριλίου στο εργοστάσιο

Λαδόπουλου στην Πάτρα, διοργάνωση της εταιρείας ΒορειοΔυτικόΣήμα και επιμέλεια

Θανάση Μουτσόπουλου για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα.

«Τα χρόνια της αμφισβήτησης: H τέχνη του ’70 στην Ελλάδα», από το Εθνικό

Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.