Συνεχόμενες «τραγωδίες»

Φωτιές, λιμοί, καταποντισμοί, αργίες, απεργίες και γιορτές, όλα το ίδιο παρουσιάζονται στην τηλενημέρωση ανεξαρτήτως σπουδαιότητας και επείγοντος

«Οι καλές ειδήσεις δεν είναι ειδήσεις», έλεγε ένας παλιός κανόνας της
δημοσιογραφίας από την εποχή ακόμη που δεν υπήρχε τηλεόραση. Μόνο που επί των
ημερών της, μάθαμε πως πρέπει να πρόκειται για πραγματική καταστροφή για να
ασχοληθούν οι κάμερες· και, αν δεν υπάρχει καταστροφή, πρέπει να τη
σκηνοθετήσουν και να είναι «Βιβλική» – αν πρόκειται για φυσικό φαινόμενο -,
ειδάλλως πρέπει να πρόκειται για «πολεμική καταστροφή» Αίφνης, με την απεργία
των ναυτεργατών ανακάλυψαν όλα τα αθηναϊκά δελτία ειδήσεων ότι
«καταστρέφονται» οι αγρότες της Κρήτης.

Άναψαν φωτιές στο λιμάνι, κατέβηκαν από τις νταλίκες εξαγριωμένοι
μεταφορείς, συνδέθηκαν με τα μικρόφωνα των καναλιών οι «καταστρεφόμενοι»
Κρήτες, η σκηνοθεσία θύμιζε Ιράκ κατά την περίοδο της αναμονής των
βομβαρδισμών… Ακροβολισμένοι και οι ρεπόρτερ, κατέγραφαν την ηλεκτρισμένη
ατμόσφαιρα. «Καταστροφή», «καταστρέφονται τα προϊόντα», «καταστρέφονται οι
αγρότες»: τόσες φορές που αναφέρθηκε η λέξη «καταστροφή», είχε βεβαιωθεί πλέον
το φιλοθεάμον ότι ναι, η Κρήτη βομβαρδιζόταν. Και οι απ’ ευθείας συνδέσεις, να
«ντοπάρουν» ακόμη περισσότερο την ατμόσφαιρα…

Κάθε άλλο παρά η πρώτη φορά είναι. Τις προάλλες, κάπως έτσι διογκώθηκε η
υπόθεση του «χιονιά των Αθηνών». Έπρεπε να είναι όλα τραγικά, άνθρωποι που να
μη μπορούν να βγουν από την πόρτα τους για δύο πόντους χιόνι, αποκλεισμένοι
για μερικές ώρες οι οποίοι «δεν είχαν να φάνε» και ανταποκρίσεις από αθηναϊκά
«μέτωπα» δυο βήματα από το κέντρο, δίπλα από το κάθε κανάλι, για να μην
τρέχουν και μακριά οι ρεπόρτερ.

Με την τεχνολογία τής απ’ ευθείας μετάδοσης να χρησιμοποιείται κατά
κόρον, χωρίς σκέψη, έτσι επειδή τη διαθέτουμε και κάνει «ωραίο εφέ»,
διογκώνονται τα πάντα. Γιατί αν δεν έχουμε «Βιβλικές καταστροφές» και πολέμους
– από εμφυλίους μέχρι του «χιονιά» -, τότε γιατί να ασχοληθούν τα δελτία
ειδήσεων, που χωρίς υπερπαραγωγή δεν βρίσκουν νόημα ύπαρξης; Ουδείς διανοείται
ότι μπορεί να υπάρχει διαφορετική προσέγγιση της πραγματικότητας, ότι δηλαδή
μια απεργία είναι είδηση για τα αιτήματά της, για την αδιαλλαξία της
κυβέρνησης, για τη μεγάλη της επιτυχία και τις κινητοποιήσεις. Για όλα μπορεί
να είναι είδηση, εκτός από το ότι η κατηγορία εργαζομένων που απεργεί
«καταστρέφει» τις άλλες κατηγορίες που δεν απεργούν.

H «καταστροφή», η «εμφυλιοπολεμική ατμόσφαιρα», ωστόσο, προσφέρεται για
τη σκηνοθεσία ενός δραματικού ριάλιτι. Αντίθετα, η οικονομική εξάντληση
κοινωνικών κατηγοριών χρειάζεται έρευνα για να αποδειχθεί, ανάλυση στοιχείων,
συγκρίσεις: όλα αυτά δηλαδή που δεν «κάνουν για την τηλεόραση», σύμφωνα με τη
χαλύβδινη πεποίθηση εκείνων που την υπηρετούν και είναι τόσο σίγουροι πως
γνωρίζουν τι θέλει το κοινό. Και επειδή κατά την άποψή τους το κοινό θέλει
θέαμα και όχι ενημέρωση, όλα τα σοβαρά θέματα του τόπου πρέπει να
παρουσιάζονται με υπερβολικά μεγέθη και μπόλικους on camera καβγάδες.

Το κλάμα και η κραυγή κάνουν ωραίο εφέ

Με τη μέθοδο αυτή εκπαιδεύεται και το κοινό στις δύσκολες στιγμές να περιμένει
τις κάμερες να διογκώσουν το πρόβλημά του. Αν έρθουν οι κάμερες και κάνουμε
πολλή φασαρία, θα μας προσέξουν ή θα μας φοβηθούν ή θα μας αποζημιώσουν. Τι
άλλο νόημα έχει το να υποδυθούμε τους πολύ δυστυχισμένους, τους πολύ
κατεστραμμένους εαυτούς μας, αν δεν το κάνουμε για να μας νταντέψουν.

Έτσι παρουσιάζονται οι πολίτες σαν «αδικημένα παιδιά», σαν αθώα ξεπεταρούδια
που τους συμβαίνουν όλα τα δεινά και κλαψουρίζουν, ουρλιάζουν στον φακό για να
τους λυπηθούν. Απαιτούν εν τέλει από την τηλεόραση την προσοχή, αφού σιγά σιγά
μαθαίνουν να ικανοποιούν τους δικούς της όρους θεάματος. Και το χειρότερο
είναι ότι παθαίνουμε ένα είδος «δαλτονισμού»: δεν ξεχωρίζουμε τις διαφορές
μεταξύ των σοβαρών θεμάτων, δεν ξεχωρίζουμε τις «αποχρώσεις», λες και όλα
είναι ίδια· από την πτώση ενός αεροπλάνου μέχρι μια απεργία, όλα είναι
«τραγικές καταστροφές».