EΛIΦ ΣAΦAK Ένας ερμαφρόδιτος Σούφι

«Το Ισλάμ δεν αποτελεί απειλή για τη σύγχρονη Τουρκία. Δεν υπάρχει άλλωστε ένα μονολιθικό Ισλάμ όπως το φαντάζονται οι κοσμικές ελίτ και οι Δυτικοί. Αυτό που απειλεί την Τουρκία είναι ο εθνικισμός», λέει η Τουρκάλα συγγραφέας Ελίφ Σαφάκ

Το μικρό καφενείο είναι σχεδόν άδειο. Οι ναργιλέδες περιμένουν υπομονετικά και
ο ηλικιωμένος ιδιοκτήτης χαζεύει την βροχή. Μια παρέα νεαρών παίζει νωχελικά
τάβλι δίπλα. H πόρτα ανοίγει και μια νέα γυναίκα αφήνει την ομπρέλα της. H
Ελίφ Σαφάκ κάθεται απέναντί μου χαμογελαστή. Οι νεαροί γυρίζουν και την
κοιτούν με θαυμασμό.

Τα πέντε βιβλία της έχουν κάνει διάσημη την Σαφάκ που μοιράζει τον χρόνο της
ανάμεσα στην Κωνσταντινούπολη και το Πανεπιστήμιο της Αριζόνας, όπου διδάσκει
πολιτικές επιστήμες.

H νεαρή συγγραφέας έκανε την πρώτη της εμφάνιση με το μυθιστόρημα «Πινχάν»,
ένα μαγευτικό βιβλίο που οδηγεί τον αναγνώστη στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής
και του μουσουλμανικού μυστικισμού. Ο ήρωας, Πινχάν, ένας ερμαφρόδιτος Σούφι,
μουσουλμάνος μυστικιστής, εξερευνά τις βιολογικές και μεταφυσικές διαστάσεις
και αντιφάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης αφήνοντας τον αναγνώστη να αιωρείται
ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, στο ανθρώπινο και το θεϊκό.

Το βιβλίο, γεμάτο παλιές οθωμανικές λέξεις πυροδότησε έντονες συζητήσεις γιατί
αμφισβητεί, με έμμεσο αλλά σαφή τρόπο, τις κεμαλικές μεταρρυθμίσεις στην
τουρκική γλώσσα.

«Οι μεταρρυθμίσεις προκάλεσαν ακόμα μεγαλύτερη πόλωση στην κοινωνία.
Πυροδότησαν μια πολιτιστική πόλωση και διέκοψαν την επικοινωνία ανάμεσα στις
γενιές. Δημιούργησαν μια κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι δεν μπορούν να
διαβάσουν τις επιγραφές στους τάφους των προγόνων τους», λέει η Σαφάκ. «Έτσι,
οι σημερινές πολιτιστικές ελίτ δεν έχουν καμία επαφή με το Ισλάμ και τον
μουσουλμανικό μυστικισμό».

H σύγκρουση ανάμεσα στον εθνικισμό και τον κοσμοπολιτισμό αποτελεί έναν από
τους βασικούς άξονες των μυθιστορημάτων της Ελίφ Σαφάκ που πραγματεύεται με
ιδιαίτερα λεπτό τρόπο την αντίθεση αυτή, αποφεύγοντας ωστόσο κοινοτυπίες όπως
«αντίθεση Δύσης – Ανατολής».

Τα εικονοκλαστικά μυθιστορήματα της Ελίφ Σαφάκ κάνουν ακόμα ένα βήμα προς τον
Άνθρωπο καθώς φωτίζουν τις σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης ψυχής και
αμφισβητούν με έναν μοναδικό τρόπο τις «βεβαιότητες» πίσω από τις οποίες
κρύβονται οι παραδόσεις και οι κοινωνικές συνήθειες.

Το τρίτο της μυθιστόρημα, «Μαχρέμ», ξετυλίγεται γύρω από τη γυναικεία φύση και
τη σχέση της με τον αρσενικό θεό και τον εραστή. Το μυθιστόρημα ταξιδεύει από
την Σιβηρία του 17ου αιώνα και την Γαλλία του 19ου για να φτάσει στην Τουρκία
της δεκαετίας του ’80.

Βιβλίο που αμφισβητεί πολλά ταμπού της σύγχρονης Τουρκίας αλλά και της
παράδοσης, το «Μαχρέμ» βραβεύτηκε με το «Βραβείο Τουρκικού Μυθιστορήματος»,
καθιερώνοντας την Ελίφ Σαφάκ ανάμεσα στους συγγραφείς της σύγχρονης τουρκικής
λογοτεχνίας.

Κρατώντας αποστάσεις από μανιχαϊστικές προσεγγίσεις, η συγγραφέας συνθέτει
πολύπλοκους αλλά αληθινούς και παγκόσμιους χαρακτήρες που ζουν κουβαλώντας
μαζί τους διαφορετικές ταυτότητες και ακροβατούν ανάμεσα στην αλλοτρίωση και
την λύτρωση.

Στο τέταρτο μυθιστόρημά της, «Το Παλάτι των ψειρων», η Σαφάκ δημιουργεί έναν
μικρόκοσμο της σύγχρονης Κωνσταντινούπολης γύρω από την καθημερινή ζωή των
κατοίκων ενός παλιού κτιρίου κτισμένου πάνω σε ένα μουσουλμανικό και ένα
αρμενικό νεκροταφείο, στην καρδιά της Πόλης. Στο «Μπονμπόν Παλάς», όπως
ονομάζεται το κτίριο, συναντιούνται καθημερινά το παλιό με το καινούργιο, ο
ορθόδοξος Χριστιανισμός με το Ισλάμ και την κοσμική παράδοση, οι πλούσιοι με
τους φτωχούς, η Δύση με την Ανατολή…

«Είμαστε νησιά με διαφορετικές γλώσσες»

«H τουρκική κοινωνία σήμερα μοιάζει με ένα αρχιπέλαγος με πολλά νησιά. Οι
κεμαλικές ελίτ έχουν το δικό τους νησί, οι αριστερές ελίτ το δικό τους, η
ισλαμική διανόηση κατοικεί σε άλλο νησί και ούτω καθεξής», λέει με λύπη η Ελίφ
Σαφάκ. «Το κάθε νησί έχει την δική του γλώσσα και είναι σχεδόν αδύνατο να
συνεννοηθούν μεταξύ τους».

Τα βιβλία της Ελίφ Σαφάκ προσπαθούν, και έχουν πετύχει, να σπάσουν αυτά τα
στεγανά και να αποτελέσουν γέφυρες ανάμεσα στα διαφορετικά κοινωνικά «νησιά».
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η Σαφάκ έχει πολλούς θαυμαστές και θαυμάστριες
από το μουσουλμανικό τμήμα της τουρκικής κοινωνίας, παρ’ όλο που η ίδια
προέρχεται από μια οικογένεια με κοσμική παράδοση και ποτέ δεν είχε στενούς
δεσμούς με τους παραδοσιακούς ισλαμικούς χώρους.

INFO

H Ελίφ Σαφάκ έχει γράψει τα μυθιστορήματα «Πινχάν», «Καθρέπτες της πόλης»,
«Μαχρέμ», «Το Παλάτι των ψειρών», «The Saint of Incipient Insanities»
(γραμμένο στα αγγλικά).