Tιμές και σνομπισμός μας κρατούν μακριά

Από εκείνους που διστακτικά θα κρυφοκοιτάξουν από τη βιτρίνα της γκαλερί, ελάχιστοι θα κάνουν το μεγάλο βήμα και θα περάσουν μέσα. Οι αίθουσες τέχνης (εδώ, μια εγκατάσταση σε αθηναϊκή γκαλερί) έχουν κόσμο πια μόνο τη βραδιά των εγκαινίων μιας έκθεσης

«Διάβασα ότι κάτι έχετε εκεί. Τι είναι;», ρωτά ευγενικά κυρία σε γκαλερί στου
Ψυρή, τηλεφωνικά. «Έκθεση με εγκαταστάσεις σύγχρονης τέχνης». «Και τι ώρα
αρχίζει η παράσταση;». Λίγο αργότερα άλλος ενδιαφερόμενος θα ρωτήσει: «Πόσο
κοστίζει το εισιτήριο για την έκθεση και πόση ώρα χρειάζομαι για να τη δω;».

Σκηνικό καθημερινό για τις γκαλερί, από το Κολωνάκι μέχρι του Ψυρή και
από τις παλαιότερες μέχρι τις πιο «φρέσκες» αίθουσες τέχνης, οι οποίες δεν
γεμίζουν παρά τη βραδιά των εγκαινίων. Τις υπόλοιπες ημέρες οι επισκέπτες
μετριούνται στα δάχτυλα, ενώ από εκείνους που διστακτικά θα κρυφοκοιτάξουν από
τη βιτρίνα ελάχιστοι θα κάνουν το μεγάλο βήμα. Γιατί τελικά έξι στους δέκα
Έλληνες έχουν μετατρέψει σε… άβατο τις γκαλερί;

«Οφείλεται στη συνολική έλλειψη κουλτούρας», εκτιμά η Ελένη Κυπραίου, που
διευθύνει μία από τις ιστορικότερες γκαλερί των Αθηνών, τις Νέες Μορφές.
«Γενικά βρισκόμαστε σε κρίση. Ο Έλληνας είναι αταύτιστος, ενώ έχει ταυτότητα,
δεν μπορεί να ταυτιστεί ούτε με το παρελθόν ούτε με το μέλλον. Το δε παρόν δεν
τον χωράει». «Ο κόσμος δεν έχει εξοικείωση με την τέχνη», δίνει τη δική της
εξήγηση η Αγγελική Αντωνοπούλου, ιδιοκτήτρια τής με μοντέρνο προφίλ γκαλερί
«a. antonopoulou. art» στου Ψυρή. «Πρώτον, πολλοί θεωρούν ένα έργο τέχνης
ακριβό και άρα δύσκολο να το αποκτήσουν, με αποτέλεσμα να βλέπουν την τέχνη ως
ξένη», επισημαίνει η Μυρτιά Νικολακοπούλου, συνιδιοκτήτρια της γκαλερί Q-Box,
που μετρά μόλις οκτώ μήνες παρουσίας στα εικαστικά πράγματα. «Δεύτερον, δεν
έχουν τριβή με τον χώρο. Και τρίτον, ο κόσμος της τέχνης – καλλιτέχνες,
επιμελητές, γκαλερίστες – έχει τον δικό του κώδικα επικοινωνίας, που φαίνεται
ελιτίστικος στο ευρύ κοινό».

«Την αδιαφορία την προκάλεσαν οι διοργανωτές εκθέσεων με όσα έδειξαν στις
επίσημες διοργανώσεις του 20ού αιώνα, καθώς η τέχνη παρουσιάστηκε ως κάτι
απόμακρο και μπερδεμένο. Υπάρχει και η προσιτή τέχνη», πιστεύει ο διεθνώς
καταξιωμένος ζωγράφος Εδουάρδος Σακαγιάν. «Ας μην τρέφουμε ψευδαισθήσεις. Ποτέ
το ευρύ κοινό δεν ήταν κοντά στην τέχνη, όπως δεν ήταν και κοντά στην ποίηση ή
τη φιλοσοφία».

«Χρειάζεται υπομονή»

H σύγχρονη τέχνη δεν φέρει μερίδιο ευθύνης για την κατάσταση; Διότι οι ίδιοι
οι γκαλερίστες παραδέχονται ότι στους πιο κλασικούς και παραστατικούς
ζωγράφους «γίνεται προσκύνημα», σε αντίθεση με τις πιο μοντέρνες εκθέσεις.
«Δεν φταίει η τέχνη. Ό,τι δεν ξέρουμε δεν είναι και εχθρικό. Χρειάζεται
υπομονή. Είναι θέμα προσέγγισης. H τέχνη είναι μία», λέει η κ. Κυπραίου. «Δεν
μπορούμε να αρνηθούμε ότι είναι λίγο επιθετική, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε πως
είναι προϊόν της κοινωνίας που ζούμε», λέει από την πλευρά της η κ.
Νικολακοπούλου. Από την άλλη πλευρά, ο κόσμος προτιμά κάτι αναγνωρίσιμο και
εύπεπτο. Δεν θέλουν να προβληματιστούν, αλλά μια εικόνα που θα τους φτιάξει
την ημέρα».

«Τσιμπημένα»

Και ο ρόλος των «τσιμπημένων» τιμών των έργων τέχνης; «Πρέπει να γίνει σαφές
πως δεν έρχονται για να αγοράσουν, αλλά για να δουν, να ερεθίσουν τον εγκέφαλό
τους, να ξεφύγουν. Με την cheap art, άλλωστε, όπου με 70 ευρώ αποκτά κάποιος
αυθεντικό έργο τέχνης, έχει ανοίξει ο δρόμος. Και επιπλέον γίνεται και
διακανονισμός», λέει η κ. Αντωνοπούλου. «Υπάρχουν έργα προσιτά. Μπορεί κάποιος
να αποκτήσει έργο νέου καλλιτέχνη με 1.000 ευρώ που θα έχει αξία σε βάθος
χρόνου και είναι κάτι μοναδικό», προσθέτει η κ. Νικολακοπούλου. «Οι τιμές
κινούνται στα όρια του λογικού, σε μια Ελλάδα γενικότερα ακριβή. Μετά το ευρώ
πάντως άλλαξαν οι πελάτες. Τείνει να χαθεί ο μεσαίος πελάτης, που είναι ο
πραγματικός λάτρης της τέχνης και αγοράζει από το υστέρημά του», προσθέτει η
κ. Κυπραίου.

Πανάκριβη τέχνη και ύφος… καρδιναλίων

Καταλυτικό ρόλο έπαιξε το αυστηρό «σαβουάρ βιβρ» των αιθουσών τέχνης με τον
τιμοκατάλογο να υποδέχεται «απειλητικά» τον επισκέπτη, τα «ακατονόητα» για
τους αμύητους κόκκινα χαρτάκια δίπλα στα έργα (σήμανση ότι έχουν πωληθεί), το
αυστηρό ύφος του συστήματος της τέχνης προς τους αδαείς και γενικά την έλλειψη
πολιτικής προσέλκυσης κοινού από την πλευρά των γκαλερί. «Κακά τα ψέματα,
παλαιότερα το σύστημα ήταν περισσότερο αρτηριοσκληρωτικό και αφιλόξενο για το
κοινό. Λίγο σνομπ. Την τελευταία δεκαετία έχει βελτιωθεί η κατάσταση, αλλά σε
σχέση με το εξωτερικό υπάρχει ακόμη μεγάλη διαφορά», παρατηρεί η Αγγελική
Αντωνοπούλου. «Σε ένα ποσοστό τα πράγματα έχουν άλλαξει. Κάποιες γκαλερί το
παλεύουν είτε επιδιώκοντας να κρατούν χαμηλά τις τιμές – που είναι και ο πιο
απτός τρόπος – είτε με το να διοργανώνουν εκθέσεις και σε άλλους χώρους, ώστε
να μη χρειάζεται να πάει ο κόσμος στην γκαλερί, αλλά να πάει η τέχνη στον
κόσμο. Αρκετές όμως επαναπαύονται στην πελατεία τους και δεν προβληματίζονται
να προσελκύσουν ούτε νέο κοινό, ούτε νέους καλλιτέχνες», επισημαίνει η Μυρτιά Νικολακοπούλου.

Ποιοι πηγαίνουν

Ποιοι είναι τελικά οι «θαρραλέοι» που τολμούν να περάσουν την πόρτα μιας
γκαλερί; «Συλλέκτες και πολλά νέα παιδιά. Ο μέσος Έλληνας δεν έρχεται. Το
θεωρεί “κουλτούρα”, νομίζει ότι θα δώσει εξετάσεις», λέει η γκαλερίστα
Αγγελική Αντωνοπούλου. «Πέρα από τους άμεσα εμπλεκομένους, πρόκειται συνήθως
για άτομα με μεγαλύτερη οικονομική επιφάνεια που δεν ενδιαφέρονται για την
τέχνη αυτή καθαυτή, αλλά θέλουν να ξέρουν τι είναι της μόδας. Αρκετοί έρχονται
κυρίως προσκεκλημένοι στα εγκαίνια, διότι το βλέπουν ως μια ωραία και must
έξοδο, αλλά μόνοι τους δεν ξεκινάνε να έρθουν», προσθέτει η Μυρτιά
Νικολακοπούλου, ενώ ρόλο παίζει «και το θέμα της έκθεσης», συμπληρώνει η Ελένη
Κυπραίου. «Οι θεματικές εκθέσεις κατά κανόνα φέρνουν περισσότερο κόσμο».