H αστραφτερή «φιλανθρωπία»

Πριν από λίγες μέρες «TA NEA» μας πληροφόρησαν, με τον πάντα εύγλωττο τρόπο
των λεζαντών τους, κάτω από μια φωτογραφία: «Πέντε μήνες πριν από τον θάνατο
της Νταϊάνας, το 1997, ο φωτογράφος Μάριο Τεστίνο είχε απαθανατίσει την
πριγκίπισσα της Ουαλίας σε διάφορες πόζες, πάντα με βραδινές τουαλέτες, τις
οποίες η Νταϊάνα σκόπευε αργότερα να βγάλει σε δημοπρασία για φιλανθρωπικό
σκοπό».

Πρώτα απ’ όλα, όταν ένας σκοπός είναι πραγματικά φιλανθρωπικός μόνον η λέξη
«αργότερα» δεν δικαιολογείται. Είναι σαν να λέει κανείς σ’ όσους πρόκειται να
ευεργετηθούν με αυτού του είδους τη «φιλανθρωπία»: «Φροντίστε να μην πεθάνετε
ώσπου να μου έρθει η διάθεση (κοινώς όποτε μου “καπνίσει”) να σας βοηθήσω».
Δεύτερον, δεν γίνεται να υπάρχει ουσιαστικός φιλανθρωπικός σκοπός, όταν
μετέρχεσαι τον εαυτό σου ως «είδωλο» (διαφορετικά γιατί θ’ αγοράζονταν οι
φωτογραφίες σου σε δημοπρασία;).

Δεν ξέρει πια κανείς για τι να πρωτοαναρωτηθεί ή με τι να πρωτοθυμώσει. Είναι
δυνατόν να μη διανοούνται καν πολλοί «φιλάνθρωποι» πως αν η ζωή τους ήταν
λιγότερο πολυτελής, θα ήταν λιγότερα τα προβλήματα που θα έκαναν απαιτητή τη
φιλανθρωπία. Όσο κι αν μια σχετικά λιτή ζωή δεν προσθέτει κανένα γόητρο, ενώ
μια φιλανθρωπική πράξη που γίνεται γνωστή βάζει ένα έστω και ψεύτικο
φωτοστέφανο, δεν υπάρχει ούτε ένας που να μην έχει πια συνειδητοποιήσει ότι η
φιλανθρωπία είναι ένας τρόπος για να διατηρείται αμετακίνητη η ανισόρροπη τάξη
του κόσμου μας.

Τι είδους ανακούφιση μπορεί να προκύψει, ή ποια δυστυχία μπορεί να επουλωθεί,
όταν για να φτάσουμε (αν φτάσουμε) στη συγκέντρωση των χρημάτων που θα
διατεθούν για «φιλανθρωπικό σκοπό», έχουμε υπηρετήσει ένα «σύστημα αξιών» που
είναι αυτό ακριβώς που δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να χρειάζεται η
«φιλανθρωπία». Για να δημοπρατηθούν οι φωτογραφίες της Νταϊάνας, και μάλιστα
σε υψηλή τιμή, σημαίνει ότι υπάρχουν άνθρωποι που αναγνωρίζουν στην Νταϊάνα
μιαν άλφα αξία και σπεύδουν ν’ αγοράσουν τις φωτογραφίες της. Δεν θα τις
αγοράζανε, βέβαια, αν σ’ αυτές δεν εικονιζότανε μια πριγκίπισσα (και μάλιστα
με βραδινές τουαλέτες). Μπορεί τώρα να φανταστεί κανείς ποια είναι η
φιλανθρωπική πρόθεση ανθρώπων που αγοράζουν τις φωτογραφίες γιατί θαυμάζουν
μια πριγκίπισσα ή τι είναι διατεθειμένοι πραγματικά να χάσουν οι ίδιοι
(απολύτως τίποτε, δηλαδή) ώστε να έχει κάποιο νόημα η φιλανθρωπία.

Δεν γίνεται ν’ αποδέχεται ή να υπηρετεί κανείς τις κατά συνθήκην διακρίσεις
και να είναι ουσιαστικά φιλάνθρωπος. Δεν γίνεται να συμβάλλει κανείς άναυδα
και θαυμαστικά στη δόξα ενός προσώπου (όπως η Νταϊάνα) και ταυτόχρονα, να τον
ενδιαφέρουν οι άλλοι. Αποκλείεται ένας άνθρωπος που ταπεινώνεται ηθικά, μέσα
του, με το να θαυμάζει έναν πρίγκιπα, ή έναν βασιλιά, ή ένα πρόσωπο πολιτικής
εξουσίας, να νοιάζεται πραγματικά εκείνον που με τη φιλανθρωπία του θα τον
βοηθούσε να μην ταπεινωθεί υλικά. Ο ταπεινωμένος πνευματικά γίνεται αναίσθητος
για εκείνον που χάνει την αξιοπρέπειά του λόγω υλικής ανέχειας.

Έπειτα, τι είδους φιλανθρωπία μπορεί να προκύψει από ανθρώπους που με το ν’
αγοράζουν τις φωτογραφίες της Νταϊάνας δείχνουν πως θέλουν να θαυμάζουν, να
θαμπώνονται, ή, ακόμη, αν ήταν δυνατόν να είναι στη θέση της (πριν από το
δυστύχημά της βέβαια), ενώ η φιλανθρωπία σημαίνει αναγνώριση προβλήματος,
δυστυχίας, ταλαιπωρίας, συρρίκνωσης του «εγώ». «Έχουμε μπει πια για τα καλά
στην εποχή της μηχανοκίνητης βλακείας και της μηχανοκίνητης αυτοκαταστροφής»,
όπως έγραψε κάποτε ο συμπατριώτης της πριγκίπισσας της Ουαλίας, ποιητής Τόμας
Έλιοτ.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «H Λέξη».