Mνήμη-προστατευτικό περίβλημα

Τριάντα δύο χρόνια μετά και μνήμες που μπορεί να αποθήθηκαν δεν έχουν σβήσει και παραμένουν σαν είδος προστασίας μας, όπως θύμισε η εκπομπή για τα βασανιστήρια της χούντας «H μηχανή του χρόνου»

Ο δικαστής της δίκης για το Πολυτεχνείο δακρύζει στον φακό καθώς θυμάται τους
γονείς που έκλαιγαν αναζητώντας τα παιδιά τους – άλλα είχαν σκοτωθεί, άλλα
είχαν συλληφθεί και μεταφερθεί σε χώρους βασανιστηρίων. Για τη χουντική
προπαγάνδα τότε – και για αμετανόητους, αποκαθαρθέντες διά του τηλεοπτικού
πολτού – δεν είχε ματώσει ρουθούνι. Μπροστά από την κάμερα περνούν πρόσωπα που
θυμούνται, πρόσωπα και από τις δύο όχθες, εκείνων που αγωνίζονταν για την
ελευθερία και το μέλλον και εκείνων που υπηρετούσαν τυφλωμένοι ένα στυγνό
καθεστώς, έτοιμοι να βασανίσουν και να σκοτώσουν. Και όσα λένε, συνθέτουν την
ίδια εικόνα του χουντικού εφιάλτη.

Μία εικόνα η οποία μοιάζει να ξεθώριασε στα 32 χρόνια που πέρασαν από το
γεγονός του Πολυτεχνείου, ταυτισμένο πλέον στην τηλεοπτική συνείδησή μας με
ετήσια χουλιγκανικά επεισόδια καναλικού ενδιαφέροντος. Σε εκείνη την εποχή
βρέθηκε η «Μηχανή του χρόνου» (Alpha) του Χρ. Βασιλόπουλου και επιχείρησε να
σκιαγραφήσει εκείνη την άγρια ατμόσφαιρα του τρόμου, στην οποία βασίστηκε για
να διατηρηθεί το καθεστώς της χούντας, όπως όλα τα αυταρχικά στην Ιστορία.

Ελάχιστες οι τρεις δεκαετίες για την Ιστορία και την ψυχραιμία που απαιτεί η
καταγραφή της, πολλές για εκείνους που έχουν αφήσει πίσω τους στο βάθος της
μνήμης τα γεγονότα, ίσως με την τόσο ανθρώπινη ελπίδα να απαλλαγούν από το
βάρος τους.

Όσα θύμισε η «Μηχανή του χρόνου» δεν συμπεριλαμβάνονται πλέον στα επικολυρικά
λογύδρια δασκάλων στα σχολεία την ημέρα της επετείου και η συγκλονιστική τους
αλήθεια, η ανθρώπινη πάνω και από την πολιτική τους, στα χρόνια που
ακολούθησαν δεν μπορούσε παρά να αποστειρωθεί για να προχωρήσει ο τόπος.

Ωστόσο η εκπομπή του Χρ. Βασιλόπουλου έφθασε ένα βήμα πιο πέρα, όπως απαιτεί ο
σεβασμός της ιστορικής αλήθειας και της βαθιάς γνώσης της πραγματικότητας.

Απέναντι στις μαρτυρίες εκείνων που βασανίστηκαν από τη χούντα (Αντώνης
Λιοναράκης, Γιάννης Ρέγκας, Ιπποκράτης Σαβούρας, Περικλής Κοροβέσης κ.ά.)
βρέθηκαν οι μαρτυρίες των βασανιστών τους (Πέτρου, Πάτροκλος κ.λπ.). Οι πρώτοι
αφηγούνται τους εφιάλτες του ξύλου, της ορθοστασίας επί ημέρες μέχρι να πέσουν
ξεροί και των εικονικών εκτελέσεων.

Οι δεύτεροι αφηγούνται τον εφιάλτη της εκπαίδευσής τους για να γίνουν
βασανιστές. Συγκλονιστικός ο περιβόητος Πάτροκλος, που αφηγείται – σε φιλμ
αρχείου – πώς τον έδερναν, τον εξευτέλιζαν και τον βασάνιζαν οι εκπαιδευτές
του ώσπου, αίφνης, όταν πια φόρεσε τη στολή του ΕΣΣΑ-τζή τού χαμογελούσαν οι
αξιωματικοί, του έδειχναν σεβασμό στον δρόμο, σηκώνονταν για να καθήσει στο
λεωφορείο. Αίφνης, ο κόσμος έγινε δικός του. Βασάνιζε με τη σειρά του για να
διατηρήσει τα κεκτημένα του.

Για την κατασκευή βασανιστών μιλάει στον φακό η καθηγήτρια Ψυχολογίας κ. Μίκα
Χαρίτου-Φατούρου, η οποία έχει υπογράψει έρευνα σε βάθος για το θέμα αυτό,
μιλώντας με τους βασανιστές που εκπαιδεύονταν στο ΚΕΣΑ. «Για να επιβιώσεις
έπρεπε να είσαι κτήνος», θα πει πρώην στρατονόμος, ο Νίκος Μίνης.

Το ντοκιμαντέρ περνάει από τη μία μαρτυρία στην άλλη, προσθέτει δημοσιεύματα
της εποχής, τυπικά ρεπορτάζ με στοιχεία, τα οποία όμως δίνουν ανάγλυφη την
εικόνα μιας εποχής που σκηνοθετούσε τη δημοκρατία με βήματα αργά, που η
παραπληροφόρηση και η προπαγάνδα άφηναν ένα ελάχιστο μέρος της πραγματικής
εικόνας να φανεί και που σήμερα οι μαρτυρίες, παρά την καθησυχαστική
αποστείρωση του χρόνου, αποκαλύπτουν σε όλο το εφιαλτικό μέγεθός της.

Ο Παττακός αρνείται στους ξένους δημοσιογράφους τα περί βασανιστηρίων – «όλα
ψέματα» λέει. Ο Σπύρος Μουστακλής, ο αξιωματικός που έμεινε ανάπηρος από το
άγριο ξύλο, έμβλημα μιας εποχής που η ελευθερία ήταν όνειρο, ήταν από τις
τρανές αποδείξεις.

Προτού γίνουν όλα πολτός ταχείας τηλεκαύσης

Το αφιέρωμα στη χουντική ατμόσφαιρα του τρόμου, που έκανε το Πολυτεχνείο
δημοκρατική νομοτέλεια, θύμισε όσα η ανάγκη επιβίωσης ενός τόπου αφήνει στη
σκιά της μνήμης. Σαν να ‘θελε να τους προσδώσει την αξία τουλάχιστον ενός
προστατευτικού περιβλήματος της κοινωνίας, από ακραίες μεταβολές του
περιβάλλοντος. Θύμισε με συστηματική επιμονή όσα η φαντασμαγορία μιας αργής on
camera καύσης των συμβόλων της εποχής των δημοκρατικών ονείρων έχει μετατρέψει
σε ανιστορικό, ζουγκλοειδές θέαμα. Θύμισε πως υπήρξαν αγώνες για δημοκρατία
και ελευθερία, πως είχαν θύματα, πως υπήρξε έμπνευση και πίστη σε αυτόν τον
τόπο προτού γίνουν όλα πολτός.