Γυμνοί ανάμεσα σε λύκους

«H λίστα του Σίντλερ» είναι ο πλήρης ορισμός αγιογραφίας και ηρωικού
μελοδράματος. Για να διεγείρει ο Σπίλμπεργκ τους δακρυγόνους αδένες του θεατή,
ακολούθησε με συνέπεια την κεντρική, αμερικανική μυθοπλασία, τράβηξε
διαχωριστική γραμμή και ακολούθησε με συνέπεια τη φόρμουλα της αγιογραφίας
μέχρι κεραίας. Το «Fateless» (Ένας άνθρωπος δίχως πεπρωμένο) σε αντίθετη
τροχιά και με σκοτεινή ματιά. Ένοχοι οι Ούγγροι. Και οι ένστολοι και οι
πολίτες. Ένοχοι και οι Εβραίοι. Και οι ελεύθεροι και οι μελλοθάνατοι
φυλακισμένοι. Ένοχοι φυσικά και οι δεσμώτες των στρατοπέδων. Ένοχοι όλοι. Αυτή
είναι και η κολοσσιαία – επί της ουσίας – διαφορά ανάμεσα στον Σίντλερ του
Σπίλμπεργκ, τον Πιανίστα του Πολάνσκι και το «Fateless» του Κολτάι
(προερχόμενο από το αυτοβιογραφικό οδοιπορικό του Ούγγρου συγγραφέα Ίμρε
Κέρτεζ, βραβευμένου με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2002).

H ενοχική διαδικασία προκαλείται από την ιδεολογία και τις ακραίες
συνθήκες. Οι Ούγγροι της Αρίας φυλής, από εκδίκηση, φθόνο, αλλά κυρίως για την
επιβίωσή τους, περιφρονούσαν, κατέδιδαν τα εβραϊκά μιάσματα με το κίτρινο
«παράσημο» στο πέτο. Ο θάνατός σου η ζωή μου. Ταυτόχρονα, πολλοί από τους
υποψήφιους μελλοθάνατους, έμπλεοι θεοκρατικών προκαταλήψεων, περίμεναν
παθητικά το μοιραίο πιστεύοντας ότι η επίγεια κόλαση είναι θεία τιμωρία. Και
φυσικά, τυφλοί και σαρκοβόροι οι χιτλερικοί, τα εκτελεστικά όργανα ενός
ανελέητου ιδεολογικού ρατσισμού.

Αυτή η διαδικασία εγκληματικής ενοχής και συνενοχής ακολουθούσε κλίμακα
επαγωγική. Από το έλασσον στο μείζον: αντί οι διωκόμενοι να συσπειρωθούν και
να αντιδράσουν, περίμεναν στο ακουστικό τους τον θάνατό τους. Αντί οι Ούγγροι
μαζικά να αντισταθούν, έριχναν το ανάθεμα στους άλλους, τους κατώτερους και
διαφορετικούς. Ο φόβος και ο τρόμος είχαν διαρρήξει την κοινωνική συνοχή,
είχαν γκρεμίσει τον ιστό και είχαν σπείρει ανάμεσα στους «γυμνούς» χιλιάδες,
μεταφυσικές δοξασίες. Καθένας μόνος του. Καθένας για τον εαυτό του. Καθένας
«κατώτερος» του άλλου. Ο πλούσιος Εβραίος κατώτερος ακόμα και του ρακένδυτου
Ούγγρου. Ο πιο πλούσιος Ούγγρος κατώτερος ακόμα και της τελευταίας ουγγρικής
ορντινάντσας. Ο πονηρός Εβραίος ανώτερος από τον αθώο συγκάτοικό του στα
κρεματόρια του Άουσβιτς. Όλοι όμως – ανώτεροι και κατώτεροι – νόστιμο κρέας
στα στόματα των αχόρταγων λύκων. Αυτό, λέει ο Κέρτεζ, είναι και το πραγματικό
Νταχάου!

«Ένας άνθρωπος δίχως πεπρωμένο». Στην κόλαση του Άουσβιτς

H διάρρηξη του ιστού (του κοινωνικού, αλλά και του οικογενειακού)
σημειώνεται από το πρώτο καρέ, όταν μαθαίνουμε ότι ο πατέρας του
δεκατετράχρονου ήρωα είναι χωρισμένος και παντρεμένος με δεύτερη γυναίκα.
Πληροφορία σημαδιακή, αφού ο μικρός Γιούρι επέπλεε με το ένα πόδι στην πατρική
και με το άλλο στη μητρική βάρκα. Ο χωρισμός και η σύγχυση ήταν διάχυτα στη
μικρή κοινότητα των οικογενειακών φίλων. Μερικοί εναποθέτουν τα πάντα στον Θεό
τους. Άλλοι ψιθυρίζουν ευχολόγια. Άλλοι διασπείρουν πως, τάχα μου, ο Χίτλερ θα
διαπραγματευθεί τη λήξη του πολέμου με αντάλλαγμα τους Εβραίους. Ακόμα και ο
πατέρας του μικρού Γιούρι εθελοτυφλεί πιστεύοντας ότι το υπόλοιπο του πολέμου
θα το περάσει σπάζοντας πέτρες σε γερμανικό νταμάρι καταναγκαστικής εργασίας!

Έτσι ο μικρός αμνός, ανοχύρωτος από οικογένεια, φυλή, πίστη και
αλληλεγγύη, κατέρχεται προς την Αχερουσία λίμνη. Κάθοδος με συμβολική σημασία.
Πρώτα, για εξακρίβωση ταυτότητας, τον κατεβάζουν από το λεωφορείο. Ύστερα τον
στριμώχνουν σε μια αποθήκη. Έπειτα οι αμνοί αρχίζουν να παίζουν τυφλόμυγα για
να περάσει η ώρα! Στη συνέχεια οι αρχές, οι εθνικές και ουγγρικές τον γδύνουν
από ταυτότητα και τιμαλφή και τον επιβιβάζουν σε τρένο για σφαγή. Κάποιος
ψιθυρίζει «Νταχάου». Ο διπλανός του αρχίζει να σκαλίζει τη γεωγραφία. Νταχάου,
Νταχάου, μπας και είναι στη Γερμανία; Έτσι, ανυποψίαστα, καρτερικά,
μοιρολατρικά, σχεδόν αφασικά, ένας ένας οι γυμνοί αμνοί κατέληγαν στους
θαλάμους αερίων.

Ο Λάγιος Κολτάι, με διεθνή καριέρα διευθυντή φωτογραφίας, εφορμά στο
πρόσφορο γι’ αυτόν πεδίο, αφού η εξιστόρηση δεν απαιτεί εργαλεία κλασικής
δραματουργίας. Το κείμενο του Κέρτεζ βρίθει από σιωπηρές, νεκρικές πομπές και
ασπρόμαυρες κολασμένες περιγραφές. H διαδοχή σκηνών στα «άδεια» τοπία των
στρατοπέδων μοιάζει με ζωντανή Πινακοθήκη. Ο Γκόγια με το πινέλο και την
παλέτα του Σατανά. Οι μαύρες ρίγες, τα χλωμά πρόσωπα, τα διάφανα, ανθρώπινα
κόκαλα, οι νιφάδες του χιονιού, το θαμπό άσπρο τοπίο και ο γκρίζος ορίζοντας
χορεύουν στα έγκατα της κόλασης, φλεγόμενα από ανείπωτο εσωτερικό ψύχος! Το
κλάσμα του δευτερολέπτου, όπου η τραμπάλα ανάμεσα στον τρόμο και στην
αυτοεγκατάλειψη καταλήγει στην κραυγή «δεν αντέχω άλλο». Ο πλανήτης σε
ελεύθερη πτώση, με κατεύθυνση τη μαύρη τρύπα! Και για να ξεμπερδεύω με τη
βασανιστική εμπειρία, αν ο Κολτάι μείωνε τους χρόνους και αν δεν αλληθώριζε
προς την αμερικανική αστερόεσσα θα είχε υπογράψει τον επιθανάτιο ρόγχο του
Σίντλερ και του Πιανίστα!

Τρεις υπογραφές, ένα το ερωτικό χέρι

«Eros», σπονδυλωτό, με τρία επεισόδια ισάριθμων υπογραφών, ως φόρο τιμής στον
υπέργηρο Μικελάντζελο Αντονιόνι.

Έχουμε και λέμε, από το πρώτο επεισόδιο «The dangerous thread of things» όπου
συντελείται τριγωνική ερωτική κατάσταση ανάμεσα σε νεαρή γυναίκα κι ένα
ζευγάρι. Συνηθισμένο, επίπεδο, προβλέψιμο, ξεπερασμένο. Τι πιστεύω;
Αποκλείεται να σκηνοθετήθηκε από τον Αντονιόνι και ως εκ τούτου βάζω στοίχημα
ότι μάλλον η Ενρίκα, η σύζυγος, έβαλε χεράκι, αντιγράφοντας σχηματικά το ύφος
του ντοτόρε που ευλόγησε την οθόνη με την «Περιπέτεια» και την «Κόκκινη
έρημο».

«Eros». Το μαγικό «χέρι» του Γουόνγκ Καρ Γουάι

Δεύτερο, το εγκεφαλικό και υποδειγματικά καλοφτιαγμένο «Equilibrium» του
Στίβεν Σόντερμπεργκ. Διαταραγμένος διαφημιστής (Ρόμπερτ Ντάουνι τζούνιορ)
αφηγείται αθώα φαντασίωσή του, καθήμενος πλάτη στον ψυχαναλυτή του (Άλαν
Άρκιν), ο οποίος όλη την ώρα μπανίζει απέναντι χωρίς εμείς να βλέπουμε το
ερωτικό αντικείμενο του πόθου του! Τα συμφραζόμενα, ορατά και άκρως
χλευαστικά. Περίπου «guys δεν το κάνουμε, το… βλέπουμε». Το μόνιμο πρόβλημα
του Σόντερμπεργκ είναι η τελειομανία του. Άψογα και άψογοι όλοι, πλην όμως
στεγνοί, χωρίς ίχνος χυμού!

Τρίτο και καλύτερο το «Hand» του Γουόνγκ Καρ Γουάι, που βάζει σε όλους τα
γυαλιά. Νεαρός μαθητευόμενος ράφτης ερωτεύεται εύπορη εταίρα (Γκονγκ Λι), η
οποία από την πρώτη στιγμή τού προκαλεί στύση χαϊδεύοντάς τον με το χέρι. H
εξέλιξη είναι σαν μετάξι κεντημένο με βασανιστική και ανεκπλήρωτη ηδονή
διαρκείας. Εκείνος ράβει και την ντύνει με το χέρι. Εκείνη με το χέρι τον
πληρώνει. Όσο η αμαρτωλή πίπτει, αρρωσταίνει και τους πελάτες χάνει, τόσο
εκείνος φουντώνει και την αγαπάει. H φωτογραφία του Κρίστοφερ Ντόιλ επιπέδου
«2046» και η παρουσία της εύθραυστης Γκονγκ Λι ισοδύναμη με ό,τι έχει κάνει
αυτή η θεά!

H παραγωγή έφαγε τον βασιλιά

Περφεξιονίστας και ο Ρομάν Πολάνσκι του «Όλιβερ Τουίστ». Άριστος, από τα
κοστούμια μέχρι τα τελευταία στολίδια. Άριστος, χωρίς σημερινή ουσία και πάσης
φύσεως πρωτοτυπία!

Προς τι ένας ακόμα Όλιβερ Τουίστ της πρώτης, βιομηχανικής κρεατομηχανής τού
19ου βρετανικού αιώνα; Στο άκουσμα της είδησης, το πρώτο πράγμα που μου ήρθε
στο μυαλό ήταν ένας αυτονόητος συσχετισμός. Μα φυσικά για να σχολιάσει την
επιστροφή της δικής μας τεχνολογικής εποχής στα κάτεργα της παλιάς και
βιομηχανικής. Λάθος και πλάνη. Ο Πολάνσκι απλώς θέλησε να μιμηθεί τον «Όλιβερ
Τουίστ» του Ντέιβιντ Λιν του 1951. Να τον αντιγράψει χωρίς την ερμηνεία ενός
Άλεκ Γκίνες (Φέιγκαν), απλώς με τις θεατρικές μασκαράτες του Μπεν Κίνγκσλεϊ
και με ηθοποιούς, δεύτερης, σε σύγκριση με εκείνες του Λιν, κατηγορίας!

Έτσι, οι χρωματισμοί παγιδεύουν την ιστορία σε μια γραφική συνταγή «Κλασικών
εικονογραφημένων». Οι χαρακτήρες παγιδεύονται κι αυτοί μέσα στο ίδιο γραφικό
κοστούμι ενός πασίγνωστου παραμυθιού. Εξωτερικά ο Πολάνσκι δείχνει να διαβάζει
σωστά και να σέβεται τον μύθο του Ντίκενς. Στην πραγματικότητα, αφήνοντάς το
στη σκόνη του μουσείου, τον υποβιβάζει στο επίπεδο μιας ξεπερασμένης ιστορίας
για μικρά παιδιά.

«Όλιβερ Τουίστ». Άψυχο και καλοφτιαγμένο!

Τι μένει; Τα ντεκόρ είναι αυθεντικά ακόμα μέχρι και την κλειδαριά,
τοποθετημένα στη «φτηνή» Πράγα και όχι στο ακριβό Λονδίνο. Μένει ακόμα η
δουλειά στα κοστούμια, αυθεντικά κι αυτά μέχρι την πιο αόρατη κλωστή. Όλα όμως
εξωτερικά, σχηματικά, γραφικά. Σαν μάθημα για σπουδαστές κινηματογραφικής
σχολής που θέλουν να κάνουν ταινία εποχής. Ο Πολάνσκι, προφανώς καπελωμένος
από μια πλούσια, μεγάλη παραγωγή, θέλησε να αποδείξει πως ακόμα η παλιά
συνταγή, των αυθεντικών ντεκόρ μπορεί να κερδίσει τα εφέ του «Άρχοντα των
δαχτυλιδιών». Σύμφωνοι. Μπορεί. Αλλά χωρίς ένα βήμα μπροστά, χωρίς σαρκικό
ρεαλισμό και χωρίς τη δική του, τη σπάνια, νοσηρή, σκοτεινή ματιά, η ταινία
μοιάζει να μην έχει ονομασία προέλευσης ενός πρώην βασιλιά!

H βεντάλια της λαίδης Ουίντερμιρ

Εβδομάδα μισών ταινιών. Είναι συνηθισμένο το φαινόμενο σε πλείστες παραγωγές
ανά την υφήλιο. Σ’ αυτήν την κατηγορία και το «Α good woman» του Μάικ Μπάρκερ
σε σενάριο Χάουαρντ Χίμελσταϊν με αντίπαλες την Έλεν Χαντ (κυρία Έρλιν) και τη
Σκάρλετ Γιόχανσον (Λαίδη Ουίντερμιρ).

Το περίτεχνο έργο του καταραμένου, κυνικού, αλλά και απίστευτα ρομαντικού
Όσκαρ Ουάιλντ, «H βεντάλια της Λαίδης Ουίντερμιρ», τοποθετημένο στις αρχές της
δεκαετίας του 1930, στο εξοχικό Αμάλφι της Ιταλίας, στους κόλπους της
κακοφορμισμένης βρετανικής, τουριστικής αφρόκρεμας πάει κάπως έτσι:

H χρεοκοπημένη από αμοιβές και εραστές μίσες Έρλιν, με άθλια φήμη και ακόλαστο
βίο, εγκαταλείπει το Λονδίνο και καταφθάνει στο ιταλικό θέρετρο προκειμένου να
αποσπάσει παχυλό επιούσιο από ξεπεσμένους τουρίστες. Κάπως έτσι, διπλαρώνει
εύπορο νεαρό χρηματιστή, ο οποίος, αν και ερωτευμένος με την εικοσάχρονη
τρυφερή γυναίκα του, αρχίζει να υπογράφει επιταγές με παραλήπτη τη σαραντάρα
κοκότα. Αυτομάτως, το ευυπόληπτο και αμόλυντο ζεύγος μετατρέπεται σε κουφάρι
για λυσσασμένους αριστοκράτες γύπες και επίσης, ταυτοχρόνως, νεαρός λόρδος
διπλαρώνει τη νεαρή σύζυγο, ελπίζοντας πως εκείνη θα μάθει τα τραγικά
καθέκαστα, θα εγκαταλείψει την παστάδα και στο κρεβάτι του θα πέσει για να
εκδικηθεί τον άπιστο χρηματιστή!

«Α good woman». Η Σκάρλετ Γιόχανσον είναι η Λαίδη Ουίντερμιρ του Όσκαρ Ουάιλντ

Ο Μπάρκερ προσπάθησε να αναδείξει το παιχνίδι αντιθέσεων του Όσκαρ Ουάιλντ και
παράλληλα να υποτάξει κάθε τουριστική γραφικότητα που πλαισιώνει αυτό το
ερωτικό και κοινωνικό δράμα. Έτσι, ο έμπειρος θεατής ευλογείται από το αθάνατο
και σύγχρονο πνεύμα του Άγγλου συγγραφέα που παίζοντας με τα αντίθετα μάς
ευεργετεί με την ουσία της ρήσης «ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός». Γιατί αυτή η
συγκεκριμένη μικρή αφρόκρεμα είναι που σπεύδει να διαβάλει, να χωρίσει το
ιδανικό ζευγάρι, ώστε η δική τους κατάντια, ο δικός του ξεπεσμός και ο δικός
τους κυνισμός να ικανοποιηθούν από την ισοπέδωση όλων και την ταυτόχρονη πτώση
τους στη δική τους, άθλια κατηγορία.

Τέλος, ο Μπάρκερ προσπαθεί να αναδείξει την κυρίαρχη, του συγγραφέα, αντίθεση,
πως δηλαδή ο κυνισμός του είναι τεκμήριο μιας ρομαντικής ψυχής που για να
αμυνθεί και να προστατεύσει τα ιδανικά του, χλευάζει και σαρκάζει τα
υποκριτικά σαλόνια. Ο Ουάιλντ, δηλαδή, ενώ από το πρώτο πλάνο μας φορτώνει με
πάσης φύσεως παρεκκλίσεις και ωμές καταστάσεις, από τον αγοραίο έρωτα μέχρι
τον συμβιβασμό και τον γάμο διά της αγοροπωλησίας, ταυτόχρονα υπογραμμίζει μια
δική του επιθυμία: πως ναι είναι δυνατόν μέσα σε συνθήκες διάλυσης και πλήρους
παρακμής, ένα λουλούδι ν’ ανθίσει. Και τέλος, η ερμηνεία της στεγνής, σχεδόν
υστερικής στην εκφορά του λόγου, Έλεν Χαντ, αποδεικνύεται θριαμβευτική, σχεδόν
σαν το χαμόγελο της Τζοκόντα. Με δυο λόγια, ταινία εποχής, χωρίς πτώσεις και
χωρίς εξάρσεις, κατάλληλο για ευαίσθητες, θεατρικές περιστάσεις!

Μισή κομεντί, μισή εκπομπή

Υστερόγραφο με το «Elizabethtown» του Κάμερον Κρόου, με ντουέτο τον Ορλάντο
Μπλουμ σε ρόλο αποτυχημένης ιδιοφυΐας και την Κίρστεν Ντανστ σε ρόλο
αεροσυνοδού και μπέιμπι σίτερ του παραλίγο αυτόχειρα του ίδιου Ορλάντο Μπλουμ!

Το πρώτο μισό ημίχρονο, με την τελετουργία της απόλυσης από τον Άλεκ
Μπόλντουιν, αφεντικό μιας γιγαντιαίας παπουτσοβιομηχανίας, καθώς και την
ανολοκλήρωτη τελετή της προμελετημένης, από τον Ορλάντο Μπλουμ, αυτοκτονίας σε
προδιαθέτει για μια κομεντί με αρκετά χαμόγελα και μπόλικη ειρωνεία. H
συνέχεια, που καταλαμβάνει τα 2/3 της ιστορίας, με την επιστροφή του ήρωα στα
πάτρια εδάφη για τη συγκομιδή της σορού του απολεσθέντος πατρός, σε
ξεφουσκώνει και σε μετατρέπει ακροατή μιας ραδιοφωνικής θεατρικής φλυαρίας.
Αμάν πια με την οικογένεια και τη νεκρή φύση της επαρχίας. Δεν μπορείς, ρε
φίλε, από τον περίτεχνο κυνισμό να μας πηγαίνεις απευθείας στο
α-μπε-μπα-μπλομ! Αν ο Κρόου πρόσεχε το σενάριο όσο προσεκτικά επιλέγει τα
λαχταριστά τραγούδια του θα είχε υπογράψει μια ολοκληρωμένη, απολαυστική,
νεανική κομεντί. Ας πρόσεχε!

Τα Oscar της εβδομάδας

Ζωγραφικής: «Ένας άνθρωπος δίχως πεπρωμένο»

Φωτογραφίας: Ο ίδιος «άνθρωπος»

Σκηνικών – κοστουμιών: «Όλιβερ Τουίστ»

Γυναικείων ερμηνειών: «Α good woman» Έλεν Χαντ – Σκάρλετ Γιόχανσον

Ερωτισμού: «Χέρι» από το «Eros»

Ανδρικών ερμηνειών: «Eros» Ρόμπερτ Ντάουνι τζούνιορ – Άλαν Άρκιν

Κομεντί ενός ημιχρόνου: «Elizabethtown»

Σάουντρακ: «Elizabethtown»

Συμβουλής: Πρώτο το «παιδί» με διαφορά!