Kαι στα δικά μας!

H Υβόννη Μαλτέζου με τον Κώστα Τριανταφυλλόπουλο στις «Δυσαρμονίες» που παίζεται στο θέατρο «Πόρτα»

Είχα κι άλλες φορές αναφερθεί σε μια πλειάδα Αμερικανών δραματουργών από τον
Ο’Νηλ και μετά οι οποίοι ομολογούν και εκ των πραγμάτων αποδεικνύεται ότι πίσω
από τον σύμφωνο με τον αμερικανικό πραγματισμό, ρεαλισμό διακρίνεται μια
εμμονή τους στους αρχαίους Έλληνες τραγικούς. Και δεν αναφέρομαι σε αρχαιόθεμα
έργα μεταφερμένα στο αμερικανικό κοινωνικό και ηθικό τοπίο. Και ο Ο’Νηλ πέρα
από το «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» και ο Άρθουρ Μίλλερ και ο Άλμπι και
ο Τεν. Ουίλλιαμς και ο Άντερσον και ο Μάμετ και ο Σέπαρντ αναζητούν πίσω από
τον ρεαλιστικό καμβά μια βαθιά χορδή που ηχεί συχνά ως μοίρα, ως άτι, ως
νέμεση, ένα ρίγος, μια ταραχή που δεν ανιχνεύεται ή δεν εξηγείται με τα
ορθολογιστικά ιψενικά ή τσεχωφικά κριτήρια ενός θεατρικού καρτεσιανισμού.
Εξάλλου οι περισσότεροι Αμερικανοί συγγραφείς του θεάτρου, πέρα από την όποια
κλασική τους ενημέρωση, έφτασαν στους τραγικούς μέσω του κατ’ εξοχήν
μετακλασικού τραγικού, του Στρίντμπεργκ.

Έτσι τώρα και η Όουτς, πετυχημένη και ως πεζογράφος, ακολουθεί σε επιφανειακή
δομή τον εγγενή αμερικανικό κριτικό, αν θέλετε, ρεαλισμό, προίκα της
δραματουργίας τους από τις επιρροές του Στανισλάβσκι αλλά και της ρωσικής
εκδοχής της θεωρίας του περιβάλλοντος που πήγασε από πειράματα του Παυλώφ αλλά
αντιστράφηκε στην Αμερική με τα πειράματα και τις εφαρμογές στην εκπαίδευση
του Σκίννερ, αλλά πιστή στην παράδοση «βλέπει» πίσω από τα γεγονότα, την ωμή
πραγματικότητα, κάτι σκοτεινό, μια οιδιπόδεια άγνοια, μια θολούρα κινήτρων,
ένα βυθό απωθημένων ασυνείδητων αιτίων, που καθορίζουν όμως, προσδιορίζουν και
συχνά αποφασιστικά αποφασίζουν για τον έρμαιο στη φορά τους άνθρωπο.

Το εύρημα της Όουτς στο έργο είναι αποκαλυπτικό όσο και βολικό για τις
προθέσεις της. Ένα ζευγάρι Αμερικανών μικροαστών ανακρίνεται σε μια τηλεοπτική
εκπομπή ριάλιτι σόου. H καταλυτική παρουσία της τηλεόρασης στη ζωή του
σύγχρονου πολίτη έχει αντικαταστήσει την αρχαία επιβλητική αυθεντία των
χρησμών με την απροσδιοριστία τους ή τη δογματική αυθεντία φιλοσοφικών
δογμάτων ή θρησκευτικών και πολιτικών ντιρεκτίβων. Ο απρόσωπος (έξοχο εύρημα)
τυραννικός τηλεοπτικός συνεντευξιαστής θέτει τα αναπάντητα μεγάλα ερωτήματα
που έθεσε ήδη ο Έλληνας της Ιωνίας, όταν ο Λόγος τρύπησε το μπαλόνι του
αναπαυτικού Μύθου με αποτέλεσμα να ξεφουσκώσει ένας κόσμος ασφάλειας και
αναγωγής στη μέριμνα του θείου. Τα ερωτήματα «ποιος είμαι, από πού έρχομαι,
πού πάω, τι είναι ο χρόνος, ποιος ο σκοπός της ζωής, γιατί πεθαίνω, τι είναι
κακό, τι είναι προορισμός, τι ματαιότητα», αιώνια ερωτήματα με εκατοντάδες
κατά καιρούς έωλες απαντήσεις κατακεραυνώνουν τους δόλιους μικροαστούς που
απορούν και εξίστανται, διαπιστώνοντας πως έως εκείνη τη στιγμή νόμιζαν πως
πατούσαν σ’ ένα σίγουρο, στέρεο έδαφος που αποδεικνύεται, αποκαλύπτεται,
μπόσικο, κούφιο και χαώδες. Αυτός είναι ο θεωρητικός μανδύας του έργου αλλά αν
έμενε εκεί θα έκανε μια φιλοσοφική διαλογική μπροσούρα ή στην καλύτερη
περίπτωση έναν πλατωνικού τύπου διάλογο, όπου θα κυριαρχούσε η απορία και οι
απανωτές απόπειρες, αποτυχημένες ωστόσο, ορισμού των έως εκείνη τη στιγμή
δεδομένων ή αυτονόητων.

H Όουτς ξέρει θέατρο και γι’ αυτό εφεύρε έναν δραματουργικό πυρήνα
ερεθιστικό: ένα έγκλημα προς ανίχνευση και η προβληματική των κινήτρων, των
αιτίων, των προθέσεων και των ιδεολογικών συνθηκών που ωθούν το ευρύ περί τον
φόνο, το θύμα, τον θύτη και τους περί αυτόν περιβάλλον, κοινωνικό, ηθικό,
πολιτικό, θεσμικό κ.τ.λ. Για προσπαθήστε να φανταστείτε τους θετούς γονείς του
Οιδίποδα στην Κόρινθο, όταν μαθαίνουν πως ο γιος τους σκότωσε τον Λάιο,
κοιμήθηκε με τη μητέρα του και όταν το συνειδητοποίησε τυφλώθηκε. Θα
προσπαθούσαν να βρουν την άκρη του νήματος, τι έφταιξε στην ανατροφή του,
ποιοι παράγοντες συνετέλεσαν στη διαμόρφωση ενός χαρακτήρα βίαιου, εύθικτου,
πώς χτίστηκε σε δαιμόνιο συνδυασμό μια αλαζονική συμπεριφορά και μια
εκπλήσσουσα οξύνοια κ.τ.λ.

H Όουτς έγραψε ένα απλό στην αφηγηματική του ροή αλλά συνταρακτικό κείμενο που
αποκαλύπτει όχι μόνο πόση άγνοια συχνά χωρίζει τους γονιούς από τα παιδιά
τους, πόσες ψευδαισθήσεις καλλιεργεί ο οικογενειακός μύθος της στοργής, της
αγάπης και της αλληλεγγύης και πόσο οι κοινωνικές δομές, η παράδοση ενός λαού,
οι ταξικές προλήψεις, προκαταλήψεις, η υποκρισία, η κρυψίνοια, η συνενοχή, ο
φιλοτομαρισμός και η οικονομική ισχύς ως μέθοδος επιβολής συντηρούν ένα
σύστημα που βασίζεται στην αίσθηση που καλλιεργεί στους ανθρώπους το
προπατορικό αμάρτημα ως ιδεολόγημα κατ’ εξοχήν και άλλοθι.

Πολίτες παγιδευμένοι στο δίχτυ

O Νίκος Χατζόπουλος, σκηνοθέτης της παράστασης «Δυσαρμονίες»

Ο Χατζόπουλος φιλοτέχνησε μια έξοχη μετάφραση όπου ο καταιγισμός των
ερωτημάτων, η βία του περιεχομένου, αφού αναφέρεται στο απροσδιόριστο και στον
τρόμο του αγνώστου, η αυθεντία του Μέσου λειτουργούν ως δίχτυ και δίκτυο εντός
του οποίου παγιδεύονται απληροφόρητοι πολίτες. Ο ίδιος ως αόρατος φωνή, ένας
απρόσιτος, αγέρωχος και βέβαιος Γιαχβέ τρομοκρατεί και εντέλλεται. Σκηνοθέτησε
το έργο με άκρα λιτότητα. Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Μαργαρίτας
Χατζηιωάννου απέριττα· πρόβαλαν τη γύμνια των έντρομων αντι-ηρώων. H μουσική
του Κώστα Ανδρέου και οι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου αλλά κυρίως το
βίντεο που τεκμηριώνει τα συνοδά την υπόθεση γεγονότα του Π. Φαφούτη και των
συνεργατών του αυθεντικό ντοκιμαντέρ.

Οι δύο έξοχοι ηθοποιοί που καθοδήγησε ο Χατζόπουλος δικαίωσαν την επιλογή του.
Ο πάντα λιτός Κώστας Τριανταφυλλόπουλος έδωσε έναν αμήχανο αλλά και πείσμονα
στις εμμονές του εγωτικό μικροαστό που ενώπιον του χάους προσπαθεί να αρθρώσει
με ράκη ετοιματζήδικων αξιωμάτων ένα ηθικό καταφύγιο.

H Υβόννη Μαλτέζου, στον καλύτερο έως τώρα ρόλο της, εξισορρόπησε την αφέλεια,
την αφηρημάδα μιας χαμένης γυναίκας με την προδομένη μητρότητα και την
πληγωμένη στοργή.

Το συναρπαστικό αυτό έργο έχει, διαβάζω, ως παράσταση ημερομηνία λήξεως,
σύντομα. Θα ήταν ευχής έργον αν δινόταν η ευκαιρία να το δουν οργανωμένα
σύλλογοι γονέων και ακόμη πιο συστηματικά οικογένειες και αν είναι δυνατόν να
επακολουθεί συζήτηση με ειδικούς ψυχολόγους, κοινωνιολόγους και παιδαγωγούς.

Το έργο δεν είναι αμερικάνικο. Το είδαμε πρόσφατα να παίζεται στη Βέροια και
στην εκπομπή της κ. Νικολούλη!!