Φίλιππος Hλιού: «Ήταν ο ίδιος ένας θεσμός»

Τα εξαμηνιαία «Ιστορικά» ιδρύθηκαν από τον Φίλιππο Ηλιού, τον Σπύρο
Ασδραχά και τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο. Μετά τον θάνατο του Ηλιού, το περιοδικό
διευθύνουν οι άλλοι δύο έγκυροι ιστορικοί και σε αυτό το τεύχος αφιερώνουν
πολλές σελίδες στον τρίτο της παρέας που δεν υπάρχει πια, συνεχίζοντας τις
«συναντήσεις» με το έργο του. H Αικατερίνη Κουμαριανού θυμίζει την
πρώτη εμφάνιση του Ηλιού το 1953, όταν ανακάλυψε στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη –
και στη συνέχεια παρουσίασε – δυσεύρετα γράμματα του Κοραή. Ο Βασίλης
Παναγιωτόπουλος ξεχωρίζει και σχολιάζει εκείνες τις δράσεις του, «που
χωρίς να χάσει η καθεμιά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, επιστημονικά ή
πολιτικά, συμπλέκονται σε μια διαδραστική συνάφεια, σε εκείνο το ξεχασμένο
σήμερα όραμα της διαλεκτικής σχέσης». Αποτιμώντας τη δεσπόζουσα θέση του Ηλιού
στον πολιτικό και επιστημονικό ακτιβισμό, ο B. Παναγιωτόπουλος καταλήγει:
«Ήταν ο ίδιος ένας θεσμός». Εξαιρετικά ενδιαφέρον το κείμενο του Ηλία
Νικολακόπουλου για την πρωτοποριακή δουλειά του Ηλιού, το «σχήμα του
Εμφυλίου». Ο Ηλιού τόλμησε, στηριζόμενος στον βασικό κορμό των αρχειακών
τεκμηρίων του KKE, να δημοσιεύσει σε συνέχειες στην «Αυγή» (2-12-1979 έως
23-1-1980) ιστορική μελέτη για ένα θέμα που αποτελούσε έως τότε «απαγορευμένο
τόπο» για την Αριστερά. Και βεβαίως, «συκοφαντήθηκε και λοιδορήθηκε» σημειώνει
ο Νικολακόπουλος, με εύκολα και πολυφορεμένα μοτίβα του τύπου «κατασυκοφάντηση
της Εθνικής Αντίστασης» και (… φυσικά) «δικαιολόγηση της ένοπλης
ιμπεριαλιστικής επέμβασης»! Τέλος, με αφορμή μια άγνωστη επιστολή του Ηλιού,
τον Οκτώβριο του 1967 από το Παρίσι όπου βρισκόταν, προς το Πολιτικό Γραφείο
του KKE στο Βουκουρέστι, η Ιωάννα Παπαθανασίου αναδεικνύει την
«αποτύπωση στιγμών μιας ιστορίας, στην οποία ο Ηλιού μοιράστηκε με άλλους
αυτοδίκαια τον ρόλο του ιστορικού πρωταγωνιστή».

Δοκίμιο για το γκροτέσκο

Είναι να θαυμάζει κανείς απεριόριστα τους Ρώσους διανοουμένους που κατάφεραν
όχι μόνο να επιβιώσουν από τις εγκληματικές σταλινικές διώξεις, αλλά να
παραγάγουν και έργο που έμεινε για πάντα. Το «Πλανόδιον» του Γιάννη
Πατίλη παρουσιάζει τη ζωή και το έργο ενός από αυτούς: του σπουδαίου
θεωρητικού Μιχαήλ Μπαχτίν (1895-1975), τον οποίο ο Τοντόροφ αποκάλεσε
ως τον «σημαντικότερο Ρώσο στοχαστή του εικοστού αιώνα» και τον οποίον οι
φοιτητές του στο Πανεπιστήμιο του Σαράνσκ τον αποκαλούσαν «ο άνθρωπος από την
Αρχαία Ελλάδα» (μεταξύ των άλλων, διάβαζε και τους αρχαίους κλασικούς στα
ελληνικά). Σε αυτό το πολυσέλιδο αφιέρωμα περιλαμβάνονται: λεπτομερής εισαγωγή
για το έργο και τη ζωή του Μπαχτίν από τον Φώτη Τερζάκη. Ο ίδιος
μεταφράζει (ογκώδης εργασία) την Εισαγωγή του Μπαχτίν από το «Ο Ραμπελαί και ο
κόσμος του», η οποία αυτονομείται ως ένα δοκίμιο για το γκροτέσκο. Στη
συνέχεια δημοσιεύεται η «Ομιλία στα εικοσιπεντάχρονα από τον θάνατο του Μιχαήλ
Μπαχτίν», του Ρώσου ιστορικού της λογοτεχνίας Βαντίμ Κόζινοφ. Τέλος, η
Ευγενία Κριτσέφτσκαγια μεταφράζει, από το ρωσικό πρωτότυπο, απόσπασμα
από το έργο του Μπαχτίν «Τέχνη και ευθύνη».

KINA. Το περιοδικό «Άρδην» δημοσιεύει σε αυτό το τεύχος το πρώτο
μέρος από το μεγάλο αφιέρωμα που ετοίμασε για την Κίνα. Πλησιάζει άραγε, με
την ανάδυση της Κίνας, το τέλος της παγκοσμιοποίησης όπως την ξέρουμε και το
τέλος του «μονοπολικού» κόσμου; Σημειώνεται: «… Οδηγούμαστε αναπόφευκτα στην
οικονομική κρίση της παγκοσμιοποίησης και την επιστροφή σε μορφές εθνικού και
περιφερειακού προστατευτισμού καθώς και το πέρασμα από έναν μονοπολικό
κόσμο, κάτω από την ηγεμονία των ΗΠΑ, σε ένα πολυπολικό μοντέλο. Υπό το
βάρος αυτών των αλλαγών, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα πως η
παγκοσμιοποίηση, όπως την γνωρίσαμε τα τελευταία 20 χρόνια, τείνει να
αποτελέσει παρελθόν, ενώ παίρνει τέλος και η παγκόσμια κυριαρχία της
Δύσης πάνω στην Ανατολή».

ΙΩΑΝΝΙΝΑ. Το περιοδικό «Φηγός» είναι έκδοση της Νομαρχιακής
Αυτοδιοίκησης Ιωαννίνων. Στον 19ο τόμο που τυπώθηκε πρόσφατα, περιλαμβάνονται
πεζά, ποιήματα, ιστορικά δοκίμια, βιβλιοπαρουσιάσεις και σχόλια. Να σημειώσω
τη μελέτη του Στέφανου Δ. Παππά «H ίδρυση της πόλης “Ιωάννινα”». Ο
συγγραφέας παραθέτει ιστορικά στοιχεία και μαρτυρίες για τους τύπους, την
προέλευση, τη σημασία του ονόματος και καταλήγει με την πρόταση για αλλαγή του
επίσημου εμβλήματος της πόλης (προσωπογραφία Ιουστινιανού και κοίλον του
αρχαίου θεάτρου Δωδώνης), δεδομένου ότι το έμβλημα αυτό «δεν συνάδει με τις
σύγχρονες ιστορικές αντιλήψεις, οι οποίες αφορούν το ιδρυτικό παρελθόν της
πόλης των Ιωαννίνων».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«TA ΙΣΤΟΡΙΚΑ»: Εκδόσεις «Μέλισσα», Σκουφά 58, Αθήνα – 106 80, τηλ.
210-3611.692.

«ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ»: Γρηγοροβίου 25, Αθήνα – 111 41, τηλ. 210-2284.403.

«ΑΡΔΗΝ»: Θεμιστοκλέους 37, Αθήνα – 106 77, τηλ. 210-3826.319.

«ΦΗΓΟΣ»: Σπ. Λάμπρου 60, Ιωάννινα – 453 33, τηλ. 26510-20143.