«Οι περισσότερες ταινίες είναι προπαγάνδα»

«H δουλειά του ηθοποιού είναι εντελώς διαφορετική από αυτήν του σκηνοθέτη», λέει στα «NEA» ο Ντάνιελ Ντέι Λιούις. «Εκείνος τα βλέπει αντικειμενικά. Εγώ εντελώς υποκειμενικά, μέσα από τη φανταστική ζωή ενός φανταστικού προσώπου»

Στην Αθήνα ως το πιο λαμπερό άστρο του φεστιβάλ του «Σινεμά», με αφορμή την
ελληνική αβάν πρεμιέρ της τελευταίας ερμηνείας του «Μπαλάντα για δύο»,
σκηνοθετημένη από τη γυναίκα του Ρεμπέκα Μίλερ, κόρη του αθάνατου Άρθουρ
Μίλερ. Για τις θαυμάστριές του, ένας από τους πιο σέξι actors στον κόσμο. Για
μένα, το όνομα Ντάνιελ Ντέι Λιούις είναι ισοδύναμο με τον τελευταίο των
Μοϊκανών!

Του το είπα με το έμπα σε σουίτα του 8ου ορόφου «King George», μεσημέρι
Σαββάτου. Ταιριάζει σε έναν καλλιτέχνη που κόντρα σε φήμη, Όσκαρ με το…
αριστερό του πόδι και παρά τα απίστευτα κασέ της Δυτικής Αμερικανικής Ακτής,
διατηρεί ανέπαφο τον χρόνο, τον χώρο και τον εαυτό του.

Του το είπα, άκουσα ένα χαμογελαστό «Thank you, Dimitris» και προχώρησα στο
κάρφωμα!

Εσύ μία ταινία κάθε τέσσερα, πέντε χρόνια, οι επίσης Βρετανοί Άντονι
Χόπκινς, Τζέρεμι Άιρονς μία την… ημέρα!

Έχουν βρει τον ρυθμό τους. Πραγματικά, τους ζηλεύω. Εγώ χρειάζομαι χρόνο για
να ξεφορτώσω από μέσα μου τον προηγούμενο ρόλο και να εξοικειωθώ με τον
καινούργιο. Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον που με αποθάρρυνε να παίζω σε οτιδήποτε
έπεφτε μπροστά μου. Άλλωστε, δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στον προσωπικό και
τον δημιουργικό χρόνο. Όπως με το χωράφι. Ο καλός αγρότης αφήνει για ένα
διάστημα ακαλλιέργητο το χώμα για να ξεκουραστεί και να ξαναγεννηθεί.

Οι Γάλλοι, ας πούμε Ιζαμπέλ Ιπέρ…

A! Θαυμάσια ηθοποιός.

H Ιπέρ μου έλεγε ότι ένα κακό σενάριο με έναν εξαιρετικό σκηνοθέτη
γίνεται…

Πολύ κακή ταινία.

Αντιθέτως, μια ευπρεπής ταινία…

H Ιπέρ είναι γενναία γιατί παίρνει μεγάλα ρίσκα. Εγώ μάλλον είμαι της άποψης
ότι το σενάριο παίζει τον πρώτο ρόλο. Εννοώ το σενάριο με πολύ γερά θεμέλια,
πράγμα που δύσκολα βρίσκει στις μέρες μας κανείς. Ένα σενάριο ευέλικτο, που
επιτρέπει αλλαγές, διορθώσεις και προσαρμογές. Αλλιώτικα είναι χαμένος χρόνος.
Φαντάσου δηλαδή την ώρα του γυρίσματος, όταν ο ηθοποιός βλέπει τα πράγματα
«μέσα» από τον υποκειμενικό φακό του ρόλου του, να είναι αναγκασμένος να βγει,
να παίξει τον παρατηρητή για να βοηθήσει τον σκηνοθέτη. Το έχω υποστεί αυτό,
μη με ρωτήσεις σε ποια ταινία γιατί δεν θα σου πω.

Τζιμ Σέρινταν, Φιλίπ Κάουφμαν, Μάικλ Μαν, Μάρτιν Σκορσέζε, Στίβεν Φρίαρς,
Τζέιμς Άιβορι. Έχεις παίξει με την αφρόκρεμα των σκηνοθετών. Ποιος από όλους
είναι καλύτερος δάσκαλος με τον ηθοποιό.

Εδώ διαφωνώ με τους περισσότερους συναδέλφους μου. Δεν ψάχνω για δάσκαλο αλλά
για καλλιεργητή. Ο ηθοποιός να πάρει τα ρίσκα του μέσα σε κλίμα ασφάλειας, με
οδηγό έναν σκηνοθέτη που να μεταδίδει αυτοπεποίθηση στους συνεργάτες του και
εκείνοι με τη σειρά τους να εξερευνούν πατώντας σε ασφαλές έδαφος. Ο Σκορσέζε
σε αυτό είναι Master. Το ίδιο και η γυναίκα μου, η Ρεμπέκα. Αλλά για να σου
απαντήσω, Dimitris, ο Στίβεν Φρίαρς στο «Ωραίο μου πλυντήριο», τότε που ήμουν
νέος και δεν ήξερα a fucking thing, στάθηκε αληθινός δάσκαλος, φτάνοντας
μάλιστα στο σημείο να μου ανοίξει την πόρτα στο μοντάζ, κάτι που δεν έκανε
κανείς άλλος μαζί μου.

Είναι αλήθεια ότι αρνήθηκες να παίξεις στον «Άρχοντα των δαχτυλιδιών»;

Προτίμησε για ένα διάστημα να μάθει την τέχνη του cobbler (τσαγκάρη) στη Φλωρεντία για τη νέα του ταινία «Μπαλάντα για δύο» (ο Ντάνιελ Ντέι Λιούις, εδώ, σε σκηνή, με τη σύζυγό του – και σκηνοθέτιδα – Ρεμπέκα Μίλερ) από το να βγάλει έναν τόνο δολάρια παίζοντας στον «Άρχοντα των δαχτυλιδιών». H ζωντανή απόδειξη ότι ακόμα και σήμερα δεν είναι όλοι και όλα για πούλημα!

Δεν θέλω να μιλάω, από σεβασμό στους συναδέλφους μου που έπαιξαν σε αυτή την
παραγωγή. Δουλεύω μόνο όταν αισθάνομαι ασυγκράτητη παρόρμηση γι’ αυτό που έχω
να κάνω. Και όσο μεγαλώνω τόσο πιο δύσκολα ανακαλύπτω πράγματα που διεγείρουν
μέσα μου αυτήν την παρόρμηση. Δεν υπάρχει κανείς λόγος να κάνω οτιδήποτε αν
δεν με ερεθίζει, δεν με συγκινήσει και δεν με ταράζει. Κανένας λόγος.
Ανεξάρτητα από αυτό, ο «Άρχοντας των δαχτυλιδιών» αποδείχθηκε μεγάλο
κατόρθωμα.

Επομένως πρώτα η τέχνη και ύστερα το χρήμα;

Μερικές φορές δεν έχεις να διαλέξεις, γιατί η ταινία που κάνεις περιλαμβάνει
και τα δύο. Ο Σκορσέζε και ο Μάικλ Μαν, ας πούμε, δεν κάνουν φτηνές ταινίες.
Ωστόσο, αρκετά σπουδαία καλλιτεχνικά επιτεύγματα έγιναν με ελάχιστα χρήματα.
Στην τέχνη, κατά έναν παράδοξο τρόπο, η έλλειψη διευκολύνει τη φαντασία, τη
συνεργασία, τη δημιουργία. Πολύ συχνά, λιγότερα λεφτά μπορεί να αποδειχθούν
περισσότερο δημιουργικά!

Έχεις την αίσθηση ότι όλο και περισσότερες χολιγουντιανές ταινίες είναι
εντελώς προπαγανδιστικές;

Συμφωνώ. Οι περισσότερες είναι προπαγανδιστικές. Είναι όμως υποκριτικό να
βλέπουμε το Χόλιγουντ σαν το απόλυτο κακό. Τα περισσότερα κεφάλαια των
ανεξάρτητων ταινιών βγαίνουν από την τσέπη αυτού του… Αντίχριστου. Πάντως,
τον περασμένο Μάρτιο που ήμουν στην Αμερική και που οι εισπράξεις σε όλη τη
χώρα είχαν πέσει στο 60%, τα στελέχη όλων των εταιρειών είχαν καταληφθεί από
φόβο και τρόμο. Τώρα προσπαθούν να περικόψουν τους προϋπολογισμούς αρχίζοντας
από τα κασέ των ηθοποιών. Δεν κρίνω την αξία του καλλιτεχνικού αποτελέσματος,
αλλά πράγματι τα λεφτά που παίρνουμε είναι πολλά, πάρα πολλά.

Είναι αληθινές οι αμοιβές των 20 εκατομμυρίων για κάθε ταινία;

Φυσικά. Ίσως και περισσότερα. Δεν είμαι της κατηγορίας των 20 εκατομμυρίων
δολαρίων, αλλά σου είπα, τα λεφτά είναι πολλά.

Ο ήρωάς του, ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο

Ύστερα από τόσες πολλές και ασήμαντες ταινίες στις οποίες εμφανίζεται
τελευταία, εξακολουθείς να απονέμεις τον τίτλο του «πρωταθλητή» στον Ρόμπερτ
Ντε Νίρο;

Δεν με ενδιαφέρει τι κάνει, γιατί το κάνει και πώς το κάνει. Δεν είναι δουλειά
μου. Για μένα, μερικές εμφανίσεις του είναι ανεπανάληπτες. Είδα επτά φορές
μέσα σε μία εβδομάδα τον «Ταξιτζή». H ερμηνεία του άλλαξε τον τρόπο που βλέπω
το σινεμά. Και σε σκατά να παίξει τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του, δεν θα
αλλάξει τίποτα από την εκτίμηση και τον σεβασμό που τρέφω για τα κατορθώματά
του!

Θέατρο: «Σαν να ‘ναι πάντα η πρώτη φορά»

«Τελευταία φορά που έπαιξα στο θέατρο ήταν με το National Theatre το 1985»,
λέει ο Ντάνιελ Ντέι Λιούις απέναντί μου. «Ο Στανισλάφκι έλεγε πως και χίλιες
φορές στο ίδιο έργο, ο ηθοποιός πρέπει να παίζει σε κάθε παράσταση τον ρόλο
σαν να είναι η πρώτη φορά. Ωραία ακούγεται, δύσκολα γίνεται».

Δεν είσαι μόνος. Και οι Έλληνες ηθοποιοί το ίδιο αισθάνονται,
Παρεμπιπτόντως έχεις δει, ακούσει κάτι σύγχρονο ελληνικό;

Ντρέπομαι να το πω, αλλά όχι. Τίποτα και κανέναν.

Ούτε Αγγελόπουλο;

Όχι. Ντρέπομαι γι’ αυτό.

Εκτιμώ την ειλικρίνειά σου…

Εκεί που ζω, στην Ιρλανδία, οι κινηματογράφοι παίζουν ταινίες επιπέδου
«Γαμο… μπελάδες». Με το DVD δεν έχω ιδιαίτερη σχέση. Το χρησιμοποιώ μόνο για
να ξαναδώ τα αγαπημένα μου κλασικά: Ροσελίνι «Ρώμη ανοχύρωτη πόλη», Βισκόντι
«Γατόπαρδος», Τσίνεμαν «Όσο υπάρχουν άνθρωποι», Τζορτζ Στίβενς «Μια θέση στον
ήλιο». Τέτοια πράγματα.

Χωρίς να τον ρωτήσω για τα προσωπικά του, για το παιδί του από τον φλογερό
έρωτα με την Ιζαμπέλ Αντζανί, τον ευχαρίστησα για την ικανότητά του να
διατυπώνει τις σκέψεις του με ειλικρίνεια και ταυτόχρονα με βρετανική
κομψότητα. Ωστόσο, χωρίς την παρέμβαση της Πέγκυς Καρατζοπούλου που διακινεί
την τελευταία ταινία του και χωρίς τα παιδιά του «Σινεμά», αυτή η συνάντηση θα
είχε μείνει στα όνειρα τα απατηλά!

INFO

H προβολή της «Μπαλάντας για δύο» («The ballad of Jack and Rose») με την
παρουσία του Ντάνιελ Ντέι Λιούις το Σάββατο στο «Αττικόν» στο πλαίσιο του
φεστιβάλ «Νύχτες πρεμιέρας» διοργανώθηκε για την ενίσχυση της Εταιρείας
Προστασίας Σπαστικών Παιδιών.