H Eλλάδα έχασε τον φλογερό «εραστή» της
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
«Δεν μπορώ εκείνους που διαλαλούν ότι άλλο η αρχαία Ελλάδα κι άλλο η |
«H τελευταία εικόνα μου: ένα νησί του Αιγαίου, άδεντρο, μ’ ένα μοναδικό χωριό·
τοπίο απογυμνωμένο με τη μιζέρια και την ομορφιά συναρμοσμένες σα δυο πλαγιές
του ίδιου λόφου. Μιζέρια και ομορφιά. Σύζευξη των αντιθέτων, όπως η φράση του
Ηράκλειτου που τα κυκλαδίτικα τοπία δεν παύουν να τη συλλαβίζουν μέσα στο φως
τους: Αρμονίη κόσμου παλίτροπος Αν η εικόνα αυτού του χαμένου νησιού
παραμένει μέσα μου τόσο έντονη, είναι ίσως επειδή στάθηκε η τελευταία».
Αυτά έγραφε ο σπουδαίος ελληνιστής Ζακ Λακαριέρ σε ένα από τα καλύτερα βιβλία
του, το «Ελληνικό Καλοκαίρι». H τελευταία εικόνα που έχουμε εμείς για τον Ζακ
Λακαριέρ (που υπέκυψε το Σάββατο λόγω επιπλοκών ύστερα από μια απλή
χειρουργική επέμβαση) στα 79 του χρόνια, είναι μια νησίδα υπεράσπισης των
ελληνικών γραμμάτων στην απέραντη πληροφοριακή θάλασσα της σημερινής εποχής.
Και ένα πάθος για τη χώρα μας, αποτυπωμένο ακόμη και στην καρτ βιζίτ του: Ζακ
Λακαριέρ, «εραστής της Ελλάδας».
Πώς γίνεται ορισμένοι άνθρωποι να γεννιούνται με ένα πάθος; Το ερώτημα δεν
είναι ρητορικό, αν σκεφτεί κανείς ότι ο Λακαριέρ γεννήθηκε στη Λιμόζ
(2/12/25), από γονείς που δεν διάβαζαν βιβλία και ούτε είχαν σχέση με την
Ελλάδα. Ο πατέρας του ήταν λογιστής και η μητέρα του μοδίστρα, και τον
προόριζαν για μηχανικό. Εκείνος όμως είχε γεννηθεί ποιητής και, από τα πρώτα
χρόνια του σχολείου, είχε ήδη γοητευτεί από τους αρχαίους ελληνικούς μύθους.
«H Ελλάδα και η Ισπανία είναι οι χώρες της Ευρώπης που μεταμορφώθηκαν
σε πολύ σύντομο χρόνο», έλεγε πρόσφατα στα «NEA». «H νεολαία στη Γαλλία δεν
θεωρεί πια, όπως οι παλαιότερες γενιές, ότι η Ελλάδα είναι χώρα εξωτική.
Μπορεί να ενδιαφέρονται λιγότερο για τα αρχαία της, νιώθουν όμως πολύ
περισσότερο τους Έλληνες ως αδελφούς τους. Πρόκειται πια για μία ευρωπαϊκή
χώρα. Πολλοί αρέσκονται στο να βλέπουν το τι δεν έχει ακόμα γίνει, εγώ βλέπω
όμως τι έχει γίνει από την εποχή του Εμφυλίου. Δεν είναι πια η Ελλάδα του
παρελθόντος. Και να σας πω, αυτό που έχει σημασία για τους σημερινούς νέους
της Ευρώπης, είναι να χτίσουν ένα κοινό μέλλον. Το παρελθόν χωρίζει».
Εκείνο που δεν είχε πει τότε, ήταν ότι κι εκείνος συνέβαλε στην αλλαγή αυτή.
Συγγραφέας με μεγάλη απήχηση στη Γαλλία αλλά και αλλού, με έναν τόνο ποίησης
και μεταφυσικής αναζήτησης να συνοδεύει τα κείμενά του, αφιέρωσε μέγα μέρος
του έργου του στην Ελλάδα. H μεγαλύτερη ίσως προσφορά του στη χώρα μας, ήταν
ότι έγραφε πάντα γι’ αυτήν συνδέοντας, με τη δική του ευαίσθητη και ιδιαίτερη
γραφή, τον αρχαίο με τον σύγχρονο ελληνικό κόσμο. Είναι από τους πρώτους που,
ήδη πριν από τον «Ζορμπά», μετέδωσε το μήνυμα ότι εκτός από την αρχαία υπάρχει
και μια σύγχρονη Ελλάδα, άξια να εκτιμηθεί. Ότι η αρχαία και η νεώτερη Ελλάδα,
είναι «οι δύο πλαγιές του ίδιου λόφου», για να θυμηθούμε τα λόγια του. Βασικοί
πεζογράφοι και ποιητές μεταφράστηκαν από την πένα του στα γαλλικά: Ταχτσής,
Φραγκιάς, Τσίρκας, Πλασκοβίτης, Βασιλικός, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος, Πατρίκιος,
Πρεβελάκης, Αλεξάνδρου. Και επηρέασε ακόμη και τον πρόεδρο Μιτεράν, που
θαύμαζε το βιβλίο του «Ελληνικό Καλοκαίρι» και το συνιστούσε σε όσους ήθελαν
να γνωρίσουν πραγματικά την Ελλάδα. Τον δε Λακαριέρ τον έπαιρνε μονίμως μαζί
του στα επίσημα ταξίδια του στην Ελλάδα.
«Δεν μπορώ εκείνους που διαλαλούν ότι άλλο η αρχαία Ελλάδα κι άλλο η
σύγχρονη· άλλο η αρχαία γλώσσα κι άλλο η δημοτική. Λάθος! Υπάρχει μία και
μοναδική Ελλάδα», έλεγε ο Ζακ Λακαριέρ σε άλλη συνέντευξή του στα «NEA». «Μία
χώρα και μία γλώσσα, και ένα ρεύμα πολιτισμού που κυλάει μέσα στα χρόνια. Που
διασχίζει το παρελθόν, το παρόν και φθάνει στο μέλλον. Είναι η Ελλάδα όπου
συνυπάρχουν ο Σοφοκλής, με τη γλώσσα των ουρανών, και ο Τσιτσάνης, με τη
γλώσσα των υπογείων· ο Σεφέρης και οι βυζαντινοί ύμνοι· ο Αισχύλος και ο
Βαμβακάρης».
Όταν το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών τον τίμησε με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών
από το πρώτο του ταξίδι στην Ελλάδα (έκτοτε ερχόταν συνεχώς και έμεινε ακόμη
και χρόνια σε ορισμένες περιπτώσεις), ο Βασίλης Βασιλικός έγραψε ότι ο
Λακαριέρ δεν έπαψε να είναι ο ίδιος: απλός, προσιτός, αγαπητός. «Είναι από
τους λίγους που δεν θρηνωδούν για την “αλλοτρίωση” που επέφερε στον ελληνικό
χώρο ο εκμοντερνισμός. Καταλαβαίνει τα πάντα, γιατί διαβάζοντας μέσα από τη
σύγχρονη λογοτεχνία μας το πώς εισπράττουμε οι νεοέλληνες την ένταξή μας στην
Ευρώπη, έχει το επιπλέον “ατού” να διεισδύει στην ψυχολογία μας, αποφεύγοντας
έτσι τους εύκολους αφορισμούς, τύπου “α, χάλασε η Ελλάδα, δεν έχει τίποτα από
εκείνη την έλξη της ένδειας που είχε άλλοτε”.
Αντίθετα δηλαδή με τους άλλους φιλέλληνες που υμνούν τη φτώχεια τύπου Χένρι
Μίλερ (στον «Κολοσσό του Μαρουσιού») ή που γίνονται διαφημιστές μιας “κλίκας”,
ο Λακαριέρ στάθηκε πάντα στο πλευρό εκείνων που ήθελαν να καλυτερεύσουν τους
όρους της διαβίωσής τους και σε αυτό η συνεισφορά του απέχει πολύ από τους
νοσταλγούς παρελθόντων ετών».
«Πέρασα αδέκαρος με το καΐκι…»
Ο Ζακ Λακαριέρ πρωτοήρθε στην Ελλάδα μέσα στον Εμφύλιο, 19χρονο παιδί,
φοιτητής στη Σορβόννη, να παίξει με τον θίασο του Πανεπιστημίου «Πέρσες». Αυτό
ήταν: «Επί τρία χρόνια ερχόμουνα στην Ελλάδα από τη Γαλλία με τα πόδια και με
οτοστόπ. Θυμάμαι μια χρονιά, το ’50, που έφθασα στο Μπρίντεζι, αλλά δεν είχα
τρόπο να περάσω απέναντι, γιατί ήμουν εντελώς αδέκαρος. Απελπισία με είχε
πιάσει. Να είμαι τόσο κοντά στην Ελλάδα και να μην μπορώ να φθάσω! Στο μυαλό
μου ήρθε τότε ο πολυμήχανος Οδυσσέας και, όπως ήταν φυσικό, βρήκα τη λύση. Ένα
καϊκάκι που μετέφερε ξύλα στην Κέρκυρα Στην έλλειψη χρημάτων που είχα, έλλειψη
που ήταν το αντίτιμο μιας εντελώς ελεύθερης ζωής, χρωστάω πάντως το γεγονός
ότι γνώρισα πραγματικά και σε βάθος την Ελλάδα. Τη γνώρισα όπως οι ίδιοι οι
Έλληνες, και εννοώ τους Έλληνες του λαού και όχι κάποιους προνομιούχους. Όλα
αυτά τα χρόνια τα πέρασα μαζί τους, πλάι τους, και, συχνά, και στα σπίτια
τους. Ήταν σαν να ξαναγνώρισα την οικογένειά μου.
Στη Γαλλία, την πατρίδα μου, αισθανόμουν εξόριστος. Εξόριστος από την Ελλάδα.
Γι’ αυτό πάντα ξαναγυρνάω».
Οδοιπορικό σε ένα «μνημείο ανοησίας»
Ο κύριος όγκος του έργου του κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις
Χατζηνικολή. Ανάμεσά τους και τα δύο κορυφαία: το «Ελληνικό Καλοκαίρι» και το
«Ερωτικό Λεξικό της Ελλάδας». Επίσης το δοκίμιο «Οι γνωστικοί», με πρόλογο του
Λόρενς Ντάρελ, το μυθιστόρημα «Μαρία η Αιγυπτία» (που διαδραματίζεται στην
Αίγυπτο του 4ου αιώνα μ.X.), οι «Ένθεοι», η «Σκόνη του κόσμου», το ποίημα «Ο
Ηνίοχος» (Εκδ. Ίκαρος, μτφ. Μαρία Λαμπαδαρίδου-Πόθου), η συλλογή «Τα παιδικά
χρόνια του Ίκαρου και άλλα ποιήματα» (Εκδ. Πατάκη, μτφ. Κατερίνα Αγγελάκη –
Ρουκ) κ.ά. Το τελευταίο βιβλίο του στα ελληνικά ήταν το «Λευκωσία η νεκρή
ζώνη» (Εκδόσεις Ολκός, 2003), ένα οδοιπορικό (με φωτογραφίες και περιγραφές)
σ’ αυτό το «μνημείο ανοησίας της εποχής μας», όπως χαρακτήριζε ο ίδιος το
τείχος που χωρίζει την κυπριακή πρωτεύουσα στα δύο.
Google news
