Mετά τον Mπους… θα φανεί το χάος

Μια αλυσίδα είναι τόσο ισχυρή όσο ο ασθενέστερος κρίκος της. Ο πρόεδρος Μπους
φαίνεται ότι ήταν απών την ημέρα που το δίδασκαν αυτό στο Γέιλ. Ίσως αυτό
βοηθά να εξηγηθεί ένα παράδοξο που συμβαίνει: Συνήθως ένας πρόεδρος ή ένας
πρωθυπουργός παραμένει δημοφιλής μόνο όταν η οικονομία επί διακυβέρνησής του
πάει καλά. H αμερικανική ατμομηχανή προχωρά αρκετά ικανοποιητικά, βοηθούμενη
λίγο από μια… φούσκα που έχει δημιουργηθεί στην αγορά ακινήτων.

Σωστές πολιτικές

Βέβαια, κάποιοι έχουν δίκιο όταν παραπονούνται ότι οι καλύτερες επιδόσεις της
αμερικανικής οικονομίας την περίοδο 2004-2005 σε σύγκριση με την Ευρωπαϊκή
Ένωση δεν οφείλονται στη μακροοικονομική στρατηγική των Μπους και Τσένι, αλλά
στη διαφορετική πολιτική που ακολούθησε η E.E. η οποία προκάλεσε αυτή τη
διαφορά στην ανάπτυξη.

Ανάμεσα σε όλους τους οικονομολόγους, τον καλύτερο βαθμό λαμβάνει ο πρόεδρος
της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ Άλαν Γκρίνσπαν για την πολιτική επιτοκίων που
ακολούθησε: Δεκατρείς φορές μείωσε τα επιτόκια όταν η αμερικανική οικονομία
αντιμετώπιζε προβλήματα. Ακολούθησαν 10 συνεχείς αυξήσεις στα επιτόκια, καθώς
φαίνεται να έχει επέλθει σταθερότητα στην απασχόληση και τις τιμές.

Ο πόλεμος είναι… κέρδη

Οποιαδήποτε πολιτική ακολούθησαν στο εξωτερικό οι Μπους, Τσένι, Ράις, Ράμσφελντ, απεδείχθη κακή. Τρεις μήνες καλών αποδόσεων στη Γουόλ Στριτ δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν 100 ημέρες νέων αμερικανικών απωλειών στο Ιράκ

Υπάρχει όμως ακόμη ένας λόγος για τον οποίο ο ρυθμός ανάπτυξης της
αμερικανικής οικονομίας ξεπερνά αυτόν της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας
και της Ιαπωνίας. Κατά τη ρήση του στρατηγού Σέρμαν – του μεγάλου στρατηγού
του Αμερικανικού Εμφυλίου (από το 1861 έως το 1865) – «ο πόλεμος είναι
Κόλαση».

Ο πόλεμος μπορεί να είναι Κόλαση, αλλά όπως δείχνουν όλα τα βιβλία της
Οικονομικής Ιστορίας οι περισσότεροι πόλεμοι όταν αρχίζουν έχουν ευεργετική
επίδραση στην επιχειρηματικότητα. Έτσι, οι δαπάνες μετά τις επιθέσεις της 11ης
Σεπτεμβρίου 2001 και οι δαπάνες για το Αφγανιστάν και το Ιράκ λειτούργησαν
θετικά και βοήθησαν τη νομισματική πολιτική που ακολούθησε ο Γκρίνσπαν…

Το ισοζύγιο…

Όπως ίσως έγινε κατανοητό από την εισαγωγή μου, στην πολιτική κάποιος είναι
τόσο καλός όσο πιο περιορισμένες είναι οι συνέπειες του μεγαλύτερου λάθους που
έχει κάνει.

Οποιαδήποτε πολιτική ακολούθησαν στο εξωτερικό οι Μπους, Τσένι, Ράις,
Ράμσφελντ, απεδείχθη κακή. Τρεις μήνες καλών αποδόσεων στη Γουόλ Στριτ δεν
αρκούν για να δικαιολογήσουν 100 ημέρες νέων αμερικανικών απωλειών στο Ιράκ.

Ακόμη και ανάμεσα στους Ρεπουμπλικάνους ψηφοφόρους, λίγοι πιστεύουν ότι η
απεμπλοκή από το Ιράκ θα είναι σύντομη και με θετικά αποτελέσματα. Ο σύμβουλος
του προέδρου, Karl Rove, πρέπει να μελετήσει ξανά πώς οι πρόεδροι Αϊζενχάουερ,
Κέννεντυ, Τζόνσον και Νίξον βρέθηκαν μπλεγμένοι στον ανταρτοπόλεμο του
Βιετνάμ.

Νέοι «λύκοι»

Στο Ιράκ δεν υπάρχουν πολλές επιλογές. Ή πρέπει κανείς να υποχωρήσει – όπως
έγινε στο Βιετνάμ και όπως έκανε ο Ντε Γκωλ στην Ανγκόλα – ή πρέπει να
προχωρήσει εμπρός με αποφασιστικότητα μέχρις ότου επιτύχει τους σκοπούς του
και έπειτα να υποχωρήσει.

Ο Μπους και ο Μπλερ άρχιζαν να φωνάζουν «λύκος, λύκος» – κατά το γνωστό
παραμύθι – χωρίς να υπάρχει στην πραγματικότητα λύκος. Στη Βόρεια Κορέα, όμως,
υπάρχει πράγματι «λύκος». Και στο Ιράν, που ακολουθεί τον ίδιο δρόμο που
ακολούθησαν η Ινδία και το Πακιστάν, θα υπάρξουν σύντομα νέοι «λύκοι». H
Αμερική μπορεί να είναι ισχυρή στρατιωτικά, αλλά τώρα οι δυνάμεις της έχουν
φτάσει στα όριά τους.

Κίνα – έκρηξη

Ο Ρούσβελτ είχε συμβουλέψει «να περπατά κανείς ήρεμα, αλλά να κρατά μεγάλο
ραβδί». Ο πρόεδρος Μπους γνωρίζει, όπως και οι μουλάδες στην Ινδονησία, ότι το
ραβδί του δεν είναι πια τόσο μεγάλο. Και σήμερα η Κίνα και η Ευρώπη
ενδεχομένως να απολαμβάνουν κατά κάποιο τρόπο τα προβλήματα της Αμερικής.

Μπορεί όσοι βρίσκονται στο εξωτερικό και παρακολουθούν τις κινήσεις της
Αμερικής να το διασκεδάζουν. Ωστόσο θα ήταν σοβαρό λάθος οι Ταϊβανέζοι, που
διψούν για ανεξαρτησία από την Κίνα, να αφεθούν να βασίζονται σε μια
μελλοντική παρέμβαση των ΗΠΑ για να επιτύχουν τον στόχο τους.

Οι δύο ήττες

Ο Αμερικανός ψηφοφόρος θυμάται δύο μεγάλες ήττες των ΗΠΑ στην Ασία μετά το
1950. Και όλοι μας θυμόμαστε την παλιά ινδιάνικη παροιμία που λέει «εάν με
κοροϊδέψεις μία φορά φταις εσύ, εάν με κοροϊδέψεις και δεύτερη φορά φταίω
εγώ».

Πριν ολοκληρώσω, πρέπει να προειδοποιήσω ότι δεν πάνε όλα καλά στην
αμερικανική οικονομία. Ίσως τα πράγματα στο εσωτερικό συνεχίσουν να πηγαίνουν
καλά μέχρις ότου αποσυρθεί ο πρόεδρος Μπους στο ράντσο του στο Τέξας, μετά την
ολοκλήρωση της θητείας του. Μέχρι τότε, ίσως η ανεργία παραμείνει σε λογικά
επίπεδα και ο πληθωρισμός εξακολουθήσει να είναι περιορισμένος.

Θα θερίσουν τις θύελλες οι άλλοι

Το μέλλον όμως δεν προδιαγράφεται καλό για την Αμερική. Δεν υπάρχουν ενδείξεις
ότι θα μειωθεί η μεγάλη αύξηση της εξάρτησης των ΗΠΑ από τον εξωτερικό
δανεισμό. Δεν χρειάζεται να έχει κάποιος διδακτορικό στα Οικονομικά για να
καταλάβει ότι κάποια στιγμή στο μέλλον πολλές από τις χώρες που δανείζουν τις
ΗΠΑ θα σταματήσουν να μετατρέπουν σε δολάρια το εμπορικό τους πλεόνασμα.

«Μετά από εμένα το χάος», είπε ο Λουδοβίκος IE’ λίγο πριν από τη Γαλλική
Επανάσταση. H αμερικανική κοινωνία πρέπει να αντιμετωπίσει την κληρονομιά που
θα της αφήσει η κυβέρνηση Μπους όταν αυτή εγκαταλείψει την Ουάσιγκτον. Για να
παραφράσουμε τη Βίβλο, «εκείνοι έσπειραν ανέμους και ολόκληρος ο κόσμος θα
θερίσει θύελλες».

© Tribune Media Services

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ