ZΟYΛΦI ΛIBANEΛI «Δεν είμαι πολιτικός καλλιτέχνης»

«Έφτασε η εποχή τού Homo Scrinicus, του ανθρώπου της οθόνης. Θα έχουμε μία
οθόνη για όλα. Θα πληρώνουμε με κάρτα και θα κατεβάζουμε με το ποντίκι ό,τι
ζητάμε. Ακόμη και το CD θα εξαφανιστεί. Ποιος ξέρει; Μπορεί να αλλάξει και η
μορφή των χεριών μας, αφού αλλάζει ο τρόπος που τα χρησιμοποιούμε!», λέει στα
«NEA» ο Ζουλφί Λιβανελί.

Ο Τούρκος καλλιτέχνης έχει πολλές ιδιότητες. Οι περισσότεροι τον ξέρουν ως
τραγουδιστή, ο ίδιος όμως σπεύδει να επισημάνει ότι το πρώτο του βιβλίο («Ένα
παιδί στο Καθαρτήριο», συλλογή διηγημάτων) δημοσιεύθηκε το 1978, παράλληλα με
τη μουσική του καριέρα – το πρώτο του άλμπουμ κυκλοφόρησε το 1974. Είναι ένας
μουσικός, ένας λογοτέχνης, ένας σκηνοθέτης του κινηματογράφου και από το 2002
και βουλευτής του τουρκικού κοινοβουλίου. Είναι επίσης πρέσβης Καλής Θελήσεως
στην UNESCO (από το 1995) και συμμετέχει στην τουρκική αντιπροσωπεία στο
Συμβούλιο της Ευρώπης. Και, πέρα από τη γνωστή πρωτοβουλία του από κοινού με
τον Μίκη Θεοδωράκη, για την ίδρυση Επιτροπής Ελληνοτουρκικής Φιλίας,
συμμετείχε στην ίδρυση του Τουρκοκουρδικού Κινήματος για την Ειρήνη, καθώς και
στην Καμπάνια κατά της Βίας.

«Τώρα αρχίζει να πουλάει και το Ίντερνετ», συνεχίζει. «Τρεις εφημερίδες
έρχονται καθημερινά στο σπίτι μου. Θέλω να τις κρατάω στο χέρι. Αλλά τις άλλες
τις διαβάζω στο Ίντερνετ. Οι επόμενες γενιές θα διαβάζουν ακόμη περισσότερο
στην οθόνη. Είναι και η μείωση των δασών…». Άλλωστε, λέει, είναι και το
πρόβλημα της έλλειψης χρόνου. «Οι σύγχρονοι άνθρωποι είναι κουρασμένοι. Ακούνε
βιβλία οδηγώντας. Κάνουν οπωσδήποτε δύο πράγματα ταυτόχρονα. Είναι τραγικό
γεγονός, δεν συμφωνείτε;».

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το τρίτο του μυθιστόρημα, η «Ευτυχία»
(Εκδόσεις Πατάκη). Περιγράφει μυθιστορηματικά, μέσα από τη ζωή τριών
διαφορετικών ανθρώπων, τα τραγικά πολιτισμικά αδιέξοδα της σύγχρονης Τουρκίας.
Είναι ένα βιβλίο που είχε πολύ καλή υποδοχή στη χώρα του (διέθεσε έως τώρα
100.000 αντίτυπα), ενώ και στην Ελλάδα έκανε πολύ καλό ξεκίνημα, με 4.500
αντίτυπα μετά τον πρώτο μήνα κυκλοφορίας. «Μέσα από τη μουσική βγάζω τα
συναισθήματά μου, τον ίδιο μου τον εαυτό. Όταν θέλω να κάνω κάτι άλλο, να
εκφράσω σκέψεις, ιδέες, το μυθιστόρημα είναι φόρμα που εξυπηρετεί καλύτερα
τους στόχους μου. Συχνά με ρωτούν αν είμαι πολιτικός συγγραφέας. Όχι, δεν
είμαι. Ούτε στο τραγούδι είμαι πολιτικός καλλιτέχνης. Μιλάω για τη ζωή και τον
θάνατο, για την αγάπη, για τη νοσταλγία. Φυσικά και υπάρχουν πολιτικά
στοιχεία. Αλλά στα μυθιστορήματά μου προσπαθώ να εμβαθύνω στους χαρακτήρες.
Στο ψυχολογικό τους υπόβαθρο, όσο πιο βαθιά γίνεται. Αυτή είναι η προσπάθειά
μου. Να γράφω όσο μπορώ πιο βαθιά, αλλά τα βιβλία μου να είναι και
ευκολοδιάβαστα».

Στην Τουρκία το βιβλίο έχει μεγάλη επιρροή, λέει ο Ζουλφί Λιβανελί.
Αλλά δεν είναι αισιόδοξος για το μέλλον: «Πήγα σε βιβλιοπωλεία στη Νέα Υόρκη.
Τα ράφια με τα μυθιστορήματα μικραίνουν και μεγαλώνουν αυτά με τα βιβλία για
την υγεία και τη μαγειρική. H πραγματική λογοτεχνία βρίσκεται σε μειονεκτική
θέση. Δεν υπάρχουν και τα μεγάλα ονόματα, σαν τον Χεμινγουέι ή τον Ντίκενς…
Θα γίνει σαν την όπερα, που τώρα υποστηρίζεται από το κράτος. Και, αν συμβεί
αυτό, θα είναι μεγάλη απώλεια για την ανθρωπότητα».

H μάστιγα της πειρατείας

Το επόμενο βιβλίο του Ζουλφί Λιβανελί θα τυπωθεί στην Τουρκία σε ένα
εκατομμύριο αντίτυπα! Πέρα από την αυξανόμενη λογοτεχνική αποδοχή του, βασικός
λόγος είναι και η… αυξανόμενη πειρατεία. Στην Τουρκία, η πειρατεία στα
βιβλία αποτελεί μάστιγα. H «Ευτυχία», μας λέει, «πωλείται 11 ευρώ επίσημα και
2 ευρώ στον δρόμο. Οι εκδοτικοί οίκοι αποφάσισαν, λοιπόν, να βγάζουν πιο
φθηνές εκδόσεις, που θα τις πωλούν 3-4 ευρώ, αλλά σε πολύ μεγάλο τιράζ». H
λογοτεχνία αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή στην Τουρκία, εξηγεί. «Οι
πωλήσεις αυξάνονται περισσότερο στο βιβλίο απ’ ό,τι στη μουσική. Παλαιότερα,
κάθε άλμπουμ που κυκλοφορούσα έκανε ένα εκατομμύριο πωλήσεις. Τώρα πωλούνται
200.000 δίσκοι. Λόγω του ΜΡ3, οι νέοι μπορούν να έχουν τα τραγούδια
διαφορετικά. Είναι σύνηθες φαινόμενο: όταν υπάρχουν ταχύτατες τεχνολογικές
εξελίξεις, η νομοθετική ρύθμιση έρχεται καθυστερημένα».

Ελληνοτουρκικές ανταλλαγές

Το φαινόμενο των πολιτιστικών ανταλλαγών ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία δεν
σταματάει στα σίριαλ, αλλά έχει από καιρό εκφραστεί και στον χώρο της
λογοτεχνίας. Τούρκοι συγγραφείς έχουν μεταφραστεί αρκετοί στα ελληνικά –
κυρίως τα μεγάλα ονόματα. Κυκλοφορούν, για παράδειγμα, οκτώ βιβλία του Νεντίμ
Γκιουρσέλ (κυρίως Εξάντας και Ελληνικά Γράμματα) και έξι του Ορχάν Παμούκ
(κυρίως Ωκεανίδα). Ακόμη πιο μεγάλο, όμως, είναι το ενδιαφέρον των τουρκικών
εκδοτικών οίκων για ελληνικούς τίτλους. Έτσι, έχουν μεταφραστεί τα τελευταία
χρόνια πολλά βιβλία της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μόνο τους τελευταίους
δύο μήνες κυκλοφόρησαν στα τουρκικά ο «Χορός των ρόδων» του Αντώνη Σουρούνη,
το «Εγώ, η Μάρθα Φρόιντ» της Φωτεινής Τσαλίκογλου, οι «Βουκέφαλοι» του Ανδρέα
Νενεδάκη, ενώ μεταφράζεται τώρα το «Γονίδιο της αμφιβολίας» του Νίκου Παναγιωτόπουλου.

INFO

Ζουλφί Λιβανελί, «Ευτυχία», μτφ. Φραγκώ Καράογλαν, Εκδ. Πατάκη, τιμή: 19,50 ευρώ.