H παρανομία πεθαίνει τελευταία!

Τώρα, ας πούμε, με την ευκαιρία της επανακυκλοφορίας της στην Αθήνα, ανακάλυψα
την ταυτοπροσωπία της ταινίας με την… Παριζιάνα. Το πιο ιδιαίτερο,
πολυδιάστατο, χειραφετημένο θηλυκό στον πλανήτη. Γεννιέται με το χάρισμα να
δημιουργεί δική της, προσωπική ενδυματολογική «γραφή». Γιατί από τα δεκαπέντε
της καταφέρνει να ταιριάζει και να ομοιογενοποιεί τα πιο ετερόκλητα ρούχα με
τα πιο «παράφωνα» αξεσουάρ!

Θυμίζω επί τροχάδην τον σεναριακό ιστό αυτής της ιστορίας, που λαμβάνει χώραν
κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής σε θέατρο της Μονμάρτρης του 1943.
Διάσημος Εβραίος σκηνοθέτης, προκειμένου να αποφύγει το Άουσβιτς, εγκλωβίζεται
σαν την Άννα Φρανκ, στο υπόγειο του θεάτρου χρησιμοποιώντας ως αγγελιαφόρο των
οδηγιών του την πρωταγωνίστρια και σύζυγό του. Έτσι, στο ίδιο θέατρο
διαδραματίζονται δύο «έργα». Το πρώτο, μέσα, πάνω και έξω από τη σκηνή. Το
δεύτερο, κάτω από αυτήν. Όταν όμως η Μαριόν ερωτευθεί τον ζεν πρεμιέ Ζεράρ
Ντεπαρντιέ, το δεύτερο, το αληθινό, το υπόγειο έργο θα κορυφωθεί.

Προσέξτε τώρα τους κρίκους της αλυσίδας. Κατρίν – Μαριόν – Μετρό – Παρίσι –
Γαλλία. Αντιληπτό; Όχι; Το εξηγώ! H (αληθινή) Κατρίν Ντενέβ είναι η πιο
λαμπερή, διάσημη σταρ του γαλλικού κινηματογράφου. H (φανταστική) Μαριόν του
1943 ήταν η πιο διάσημη, η πιο δημοφιλής γυναίκα του παριζιάνικου θεάτρου.
Κοινός τόπος το underground, ο υπόγειος ηλεκτρικός, το περιβόητο Metro. H
μεταφορά από τον υπέργειο στον «υπόγειο» κόσμο είναι διπλή και προφανής.
Πρώτον, γιατί η κυκλοφορία υπογείως είναι γρήγορη, άνετη και «αόρατη».
Δεύτερον, γιατί η Αντίσταση κατά των Γερμανών, το απαγορευμένο πνεύμα του
καλλιτέχνη και ο έρωτας της παντρεμένης Μαριόν για τον συμπρωταγωνιστή της
είναι κρυφοί. Επομένως Ιδέες – Αγώνας – Έρωτας, τα τρία θεμέλια του υπόγειου
κόσμου, της παρανομίας και του… Metro!

«Το τελευταίο Μετρό». Εκτυφλωτικές λάμψεις Κατρίν Ντενέβ – Ζεράρ Ντεπαρντιέ!

Τελειώσαμε; Όχι! Έχει μπόλικο ψωμί. Δραματουργικά, τα τρία συστατικά της
ιστορίας κατανέμονται από τα εξής τρία πρόσωπα: Ο Λουκά (τον υποδύεται
γοητευτικά ο Χέινζ Μπένεντ) είναι η ζωντανή ενσάρκωση της αντικαθεστωτικής
Ιδεολογίας. Γι’ αυτό είναι έγκλειστος και καταζητούμενος από την εξουσία. Γι’
αυτό είναι ολότελα παράνομος και μόνιμος ένοικος του υπογείου. Ο Λουκά είναι η
πεμπτουσία της ασυμφιλίωτης Τέχνης, του ασυμβίβαστου καλλιτέχνη και του Μετρό.
Από την άλλη, ο Μπερνάρ (Ζεράρ Ντεπαρντιέ) είναι το σαρκικό του συμπλήρωμα. Ο
Μπερνάρ είναι η πεμπτουσία της αθωότητας, του ανιδιοτελούς μαχητή, η καρδιά
των «επιβατών» του Μετρό. Γι’ αυτό είναι νεώτερος, γι’ αυτό είναι ζεν πρεμιέ,
γι’ αυτό μετέχει ενεργά (και όχι μόνο πνευματικά, όπως ο Λουκά) στην
Αντίσταση. Και γι’ αυτό ο Λουκά όχι μόνο δεν φρενάρει, αντίθετα σπρώχνει την
αγαπημένη του Μαριόν στην αγκαλιά του αντίζηλου Μπερνάρ. Ο λόγος είναι
φανερός. Αφού ο Μπερνάρ είναι το συμπλήρωμα του Λουκά και αφού η Μαριόν είναι
η Γαλλία, πώς είναι δυνατόν οι δύο αντίζηλοι να… σκοτωθούν; Συγκρούεται ο
Βόρειος με τον Νότιο πόλο; Ολοκληρωτική καταστροφή! Πάμε τώρα στο κέντρο του
Σύμπαντος. Στη Μαριόν, δηλαδή τη Γαλλία!

Και είναι η πεμπτουσία της Γαλλίας, γιατί αυτή και μόνο αυτή μετέχει στη
νόμιμη και την παράνομη δραστηριότητα. H Μαριόν είναι το… ασανσέρ
επικοινωνίας υπέργειας και υπόγειας Γαλλίας. Γιατί αυτή είναι η σύζυγος του
Σκηνοθέτη, δηλαδή της ψυχής της σκηνής, δηλαδή της παρανομίας (Λουκά) και
ταυτόχρονα ερωμένη του ζεν πρεμιέ, δηλαδή της Αντίστασης (Μπερνάρ!)! Αλλά και
γιατί αυτή είναι που ενσαρκώνει την επιβίωση, το αδιαφιλονίκητο προνόμιο της
θηλυκής πανουργίας. H Μαριόν είναι το θέατρο. Το θέατρο είναι Τέχνη. H Τέχνη
είναι η Γαλλία και η Γαλλία είναι ο ομφάλιος λώρος της ταινίας! Υπέροχο; Πού
να δείτε και την αλυσίδα με τους κρίκους των μεταμορφώσεων!

Όλα και όλοι διπλοί

H ταινία του Φρανσουά Τριφό είναι συμπυκνωμένο Θέατρο Έρωτα – Τέχνης – Αντίστασης

Το νόμιμο (από την γερμανική εξουσία κατοχής) θεατρικό έργο που παίζεται σε
αυτή τη σκηνή είναι μια αδιάφορη ερωτική ιστορία. Ωστόσο, αυτή η εκ πρώτης
όψεως αδιάφορη ερωτική ιστορία είναι που «δένει» τους τρεις ήρωες. Σε αυτό το
έργο και διαμέσου αυτού του έργου ο Μπερνάρ εκφράζει, καλυπτόμενος από τον
ρόλο του ηθοποιού, τα παράνομα αισθήματά του προς τη Μαριόν. Αυτό το
μπουλβαράκι είναι το προκάλυμμα ενός δεύτερου, ουσιώδους, χυμώδους,
εκρηκτικού, αληθινού, πολιτικού, αντικαθεστωτικού και ανατρεπτικού έργου! Δύο
πρόσωπα επί σκηνής (η Μαριόν και ο Μπερνάρ) και ένας παράνομος του underground
κόσμου. Αυτοί οι τρεις είναι οι πρωταγωνιστές του δεύτερου, του αόρατου έργου.

Έτσι, η Μαριόν είναι διπλή. Επίσημη πρωταγωνίστρια – για τους Γερμανούς – και
ταυτόχρονα ηθική αυτουργός στην προστασία ενός καταζητούμενου μιάσματος της
αρίας φυλής. Διπλός και ο Μπερνάρ. Ναρκισσιστής και ερωτομανής για τους
ανυποψίαστους. Τολμηρός, θαρραλέος, εκρηκτικός, ενθουσιώδης, ανιδιοτελής και
αντιστασιακός για τους παράνομους. Διπλός και ο Λουκά, διπλό και το θέατρο
(της πάνω σκηνής και του υπογείου), διπλή η Τέχνη, διπλό το Παρίσι, διπλή η
Γαλλία, διπλή και η ταινία. Μα δεν είναι υπέροχο;

H δαντέλα που σχεδίασε και έραψε ο Τριφό – εμπνεόμενος από την κλασική,
αμερικανική γραφή ενός Τζορτζ Κιούκορ – είναι ταυτόχρονα κλασική, ακαδημαϊκή,
μοντέρνα και διαχρονική. Οπως ακριβώς ντύνονται, περπατάνε και ερωτεύονται οι
Παριζιάνες. Πλήθος ιδιαιτεροτήτων σε μια πλήρως ομοιογενοποιημένη και
συμπυκνωμένη γραφή. Ας πούμε. Από το συνηθισμένο ερωτικό τρίγωνο προκύπτει μία
ασυνήθιστη και παράδοξη συμμαχία (όπως ακριβώς στο «Ζιλ και Τζιμ»). Από μία
συνηθισμένη θεατρική συνθήκη προκύπτει μία ασυνήθιστη και εντελώς
κινηματογραφική ιστορία. Από το μπουλβάρ προκύπτει η «παράνομη» ουσία. Με απλά
λόγια – «λέει» από τον τάφο του ο Τριφό – κάθε απλό και ορατό εμπεριέχει το
αντίθετό του. Αυτό το παιχνίδι του φαίνεσθαι και του είναι, αυτό το νάζι, το
σκέρτσο, αυτή η πανουργία είναι που μετατρέπει τη Διαλεκτική σε
αναντικατάστατο εργαλείο μοναδικής δημιουργίας!

Τα τρένα που φύγαν!

Δεύτερη επανάληψη, δεύτερη κλασική ιστορία από τη δεκαετία του ’60 και δεύτερη
παρανομία. Το «Ostre Sladovane Vlaky», δηλαδή «Ο άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα
να περνούν», θεωρείται και είναι η κινηματογραφική σημαία της Άνοιξης της
Πράγας!

Λίγο πριν αρχίσουν τα σοβιετικά τεθωρακισμένα να χορεύουν στην πρωτεύουσα της
Τσεχοσλοβακίας, ο Γίρι Μέντζελ, ένα από τα καμάρια της «Νουβέλ βαγκ» της
πατρίδας του, πρόλαβε να χωρέσει σε μια λιλιπούτεια ιστοριούλα το ύφος, το
μαύρο χιούμορ και την αντικαθεστωτική αλληγορία των τσέχικων αστείων. Περίπου
ως εξής: Νεαρός, αδύναμος, αφελής, αδέξιος και αμόλυντος «παρθένος»
αναλαμβάνει την οικογενειακή σκυτάλη και φοράει τη στολή ενός απλού
υπαλληλίσκου του τοπικού σιδηροδρομικού σταθμού. Κορδωμένος σαν στρατηγός, με
αποκλειστική αποστολή να ρίχνει από καιρού εις καιρόν ένα βλέμμα σε κάποιο
τρένο περαστικό. Κάτι περισσότερο από μηδενικό!

Το ίδιο μηδενική και η γεωγραφική κουκκίδα του σταθμού, μηδενική και η
αντιστασιακή – κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής – προσφορά της
οργάνωσης του χωριού του. Τρία μηδενικά ίσον μία ολοστρόγγυλη μεγάλη τρύπα.
Έτσι, όταν ο μικρός… στρατηγός εμπλακεί σε σχέδιο ανατίναξης γερμανικού
τρένου, η γενναιότητα και ο ηρωισμός του θα καταλήξουν στην ίδια τρύπα!

«Ο άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα να περνούν». H επιτομή της κινηματογραφικής Άνοιξης της Πράγας!

Για τους υποψιασμένους, η σημειολογία της αλληγορίας είναι τόσο προφανής όσο
προφανής ήταν ο εναλλακτικός δρόμος του Ντούμπτσεκ – αρχηγού τότε του
κομμουνιστικού κόμματος – προς τον κυρίαρχο σοβιετικό. Κατά σειράν, ο Μέντζελ
περιφρονεί και σαρκάζει όλες τις αξίες και τις αρχές στις οποίες βασίστηκε το
μοντέλο του «σοσιαλιστικού ρεαλισμού». Όλοι και όλα «αντί». Γκρίζα η κοινωνία,
αδύναμος ο ήρωας, μελαγχολική η πραγματικότητα, ατελέσφορη η Αντίσταση,
αφελείς οι αντάρτες. Ακόμα χειρότερα; Μπας και οι Γερμανοί της ταινίας δεν
είναι άλλοι από τους Σοβιετικούς; Μπας και ο μικρός υπάλληλος δεν είναι άλλος
από τον Ντούμπτσεκ; Μπας και η αντισοβιετική δραστηριότητα των Τσέχων έμοιαζε
με μπαλοθιά σε γάμο Κρητικών;

Για τον σημερινό θεατή η κατάληξη είναι το ίδιο προφανής. Από τη στιγμή που
εξέπνευσαν οι σοβιετικοί λόγοι, εξέπνευσε και η επικαιρική γοητεία της
ταινίας. Θαυμάζεις το ασπρόμαυρο, μουντό «κλίμα», απολαμβάνεις τις εύθραυστες
σκηνοθετικές ισορροπίες, αλλά επειδή ο συρμός εκτροχιάστηκε, ο σταθμός έκλεισε
και ο επιβάτης την κοπάνησε!

«Αργόστροφη» και φοβισμένη

Υστερόγραφο με την παλιά, του 1992, αμερικανική κομεντί του Ανγκ Λι «Pushing
hands», δηλαδή «Μαθήματα ισορροπίας». Σκηνοθετημένη ένα χρόνο πριν από το
τρισχαριτωμένο «Wedding banquet» («Γαμήλιο πάρτι»).

Συνταξιούχος Κινέζος δάσκαλος του Τάι Τσι, εξ ανάγκης στις ΗΠΑ, βασανίζοντας
και βασανιζόμενος από την Αμερικανίδα σύζυγο του μονάκριβου γιου του,
παραδίδει μαθήματα αυτοσυγκέντρωσης, κουζίνας, σωματικής και ψυχικής
ισορροπίας. Ένας τόσο δα γέρος να γκρεμίζει με μια απλή κίνηση των πέντε
δακτύλων κοτζάμ γίγαντα. Ο Κομφούκιος να κουρελιάζει όλα όσα συνιστούν τον
αμερικανικό τρόπο ζωής!

Έξυπνη ιδέα Δαβίδ – Γολιάθ, «αργόστροφη» και φοβισμένη σκηνοθεσία. Μόνο αν
εξαντλήθηκαν οι πρώτες επιλογές και για όσους είναι τρελαμένοι με τη
φιλμογραφία του Ανγκ Λι!

Άσφαιρη γαλλική επέλαση

Πώς συμβαίνει με τα ιδιωτικά κανάλια που επιδεικνύουν τον πλουραλισμό τους
ρίχνοντας τα ξημερώματα με γαλλικές και ιταλικές ταινίες; Έτσι και αυτή την
εβδομάδα. Αύγουστος, νεκρός μήνας, ως εκ τούτου καμία αμερικανική, δύο οι
γαλλικές πρεμιέρες!

«Φύγε εσύ, μείνε εσύ» (L’ un reste, l’ autre part)

Δραματική κομεντί του βετεράνου και αειθαλούς Κλοντ Μπερί. Όπου δύο
παντρεμένοι αρσενικοί, δύο κόσμοι. Ο πρώτος με φουσκωμένο πορτοφόλι, στις
μυλόπετρες δύο θηλυκών. Από τη μια, ερωτευμένος με μαύρη, χυμώδη γαζέλα. Από
την άλλη, νυμφευμένος επί σειράν ετών με την ίδια… κορώνα του σπιτιού του.
Απαιτητικές και οι δύο. H πρώτη να τον χωρίσει, η δεύτερη να τον κρατήσει.
Φουσκώνει, ξεφουσκώνει ο γεροτράγος. Με ποια προβατίνα να πάει και ποια να
αφήσει;.

«Φύγε εσύ, μείνε εσύ». Μένεις στην αρχή, φεύγεις στη μέση!

Ο δεύτερος τράγος, κουλτουριάρης, ρομαντικός και πονηρός. Τρυφερός με την
κορώνα του, ερωτευμένος με την παντρεμένη ερωμένη του. A μπα, της λέει, δεν
έχω πρόβλημα. Είμαι ελεύθερος με ελεύθερη σύζυγο και ελεύθερη σχέση. Δεν
πειράζει. Τίποτα δεν μου λέει. Ψευτάκος, εξ ανάγκης αφέλειας και αδιεξόδου, ο
πρώτος, αρχιψεύταρος λόγω.. κουλτούρας, ο δεύτερος. Ποιος μένει και ποιος
φεύγει;

Μισός έμεινα, μισός έφυγα. Κομψή η συσκευασία της σκηνοθεσίας. Κομψοί με
μεταξωτές κορδέλες Ντανιέλ Οτέιγ, Πιέρ Αρντιτί, Σαρλότ Γκενσμπούργκ, Ναταλί
Μπεΐ, Μίου Μίου. Όλες, όλοι κομψοί. Πλην όμως, συνηθισμένο το περιεχόμενο. Το
χαρακτηριστικό της Γαλλίας. Ακόμα και ένα απλό σαπούνι της δραχμής το
πακετάρουν σε συσκευασία δαχτυλιδιού 18 καρατίων!

«Τρελή καταδίωξη στην Κορσική» (L’ Enquete Corse)

Τρελή κωμωδία του Αλέν Μπερμπεριάν. Πινέζας ιδιωτικός ντεντέκτιβ (Κριστιάν
Κλαβιέ, έγραψε και το σενάριο) καταφθάνει για ασήμαντη υπόθεση στην Κορσική
και χωρίς να το πάρει χαμπάρι πέφτει πάνω σε τρελές καταστάσεις αυτονομίας με
αρχηγό τον Ζαν Ρενό. Βραδυφλεγές το χιούμορ, απρόσωπη η σκηνοθεσία, «άγνωστη»
στους ξένους η μουρλή ιδιοσυγκρασία των Κορσικανών. Το διά ταύτα απλό: Αφήνω
ταινία, πάω Κορσική!

Τα Oscar της εβδομάδας

Ταινίας: «Το τελευταίο Μετρό»

Σκηνοθεσίας: Φρανσουά Τριφό

Γαλλικής φινέτσας: Κατρίν Ντενέβ

Ζεν πρεμιέ: Ζεράρ Ντεπαρντιέ

Ταινιοθήκης: «Ο άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα να περνούν»

Κομψής συσκευασίας: «Φύγε εσύ, μείνε εσύ»

Τουριστικού οδηγού: «Τρελή καταδίωξη στην Κορσική»