H Eυρώπη ζητεί απαντήσεις

Τις εβδομάδες που ακολούθησαν την απόρριψη του Ευρωσυντάγματος από τη Γαλλία
και την Ολλανδία, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε επέρριπταν την ευθύνη
ο ένας στον άλλον είτε κατηγορούσαν τους Γάλλους και Ολλανδούς πολίτες ότι
παρανόησαν το ερώτημα που τους τέθηκε. Ωστόσο, κανένας πολιτικός πανευρωπαϊκού
βεληνεκούς δεν έκανε δηλώσεις και κανένα σημαντικό ευρωπαϊκό όργανο δεν είχε
καν το θάρρος να αναλύσει την κατάσταση, πόσο μάλλον να προτείνει ένα
στρατηγικό σενάριο για το μέλλον.

Ψήφος διαμαρτυρίας

Είναι βέβαιο ότι οι Γάλλοι και οι Ολλανδοί πολίτες δεν απάντησαν στην ερώτηση
που έπρεπε να απαντήσουν. H ψήφος τους ήταν μια διαμαρτυρία ενάντια στην
παγκοσμιοποίηση, μια απόρριψη του σύγχρονου κόσμου με τους απόμακρους και
ακατανόητους κυβερνητικούς μηχανισμούς του. Όπως το κίνημα της
αντιπαγκοσμιοποίησης, και ο νέος αντιευρωπαϊσμός μπορεί να θεωρηθεί ως
απαίτηση για ένα διαφορετικό ευρωπαϊκό μοντέλο, έναν «νέο ευρωπαϊσμό».

Οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι και ο Ψυχρός Πόλεμος διαμόρφωσαν την ευρωπαϊκή
ολοκλήρωση ως σχέδιο της ειρήνης, της υπεράσπισης των δυτικών θεμελιωδών αξιών
και της κοινής οικονομικής ευημερίας. Αυτό το τμήμα του σχεδίου ολοκληρώθηκε
με την κατάρρευση του κομμουνισμού το 1989, αλλά η ελπίδα να υπερνικηθούν οι
ιστορικές διαφορές της ηπείρου απαιτεί τώρα έναν επαναπροσδιορισμό του
ευρωπαϊκού προγράμματος. Οι συνθήκες του Μάαστριχτ (1992) και του Άμστερνταμ
(1997) δημιούργησαν μια νέα οργανωτική δομή για την Ευρωπαϊκή Ένωση και έβαλαν
τα θεμέλια για πολιτικά όργανα αντίστοιχα με την οικονομική ισχύ της Ευρώπης.

H ευρωπαϊκή ταυτότητα

Όταν οι πολιτικοί συζητούσαν το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μιλούσαν για
«ολοκλήρωση» όπως είχε καθοριστεί σε μια διάσημη διάλεξη του Γερμανού υπουργού
Εξωτερικών Γιόσκα Φίσερ το 2000. H συζήτηση που επακολούθησε, την οποία
«άνοιξαν» οι φιλόσοφοι Γιούργκεν Χάμπερμας και Ζακ Ντεριντά, καθόρισε τη φύση
της ευρωπαϊκής ταυτότητας, προ πάντων ενάντια στο αντίπαλον δέος των Ηνωμένων
Πολιτειών, αλλά και έναντι των προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης.

H συζήτηση αυτή πρέπει να συνεχιστεί, ακόμα και αν τα γαλλικά και ολλανδικά
δημοψηφίσματα φαίνεται να έχουν «σκοτώσει» το Ευρωσύνταγμα. H Ευρωπαϊκή Ένωση
θα συνεχίσει να κυβερνάται στο πλαίσιο της Συνθήκης της Νίκαιας του 2000, αλλά
αυτό δεν αφήνει κανένα περιθώριο για την περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση (ή τη
διεύρυνση) ούτε εξασφαλίζει την αποτελεσματική λειτουργία των οργάνων της
Ένωσης.

Το ζητούμενο

Οι Γάλλοι και οι Ολλανδοί πολίτες δεν απάντησαν στην ερώτηση που έπρεπε να απαντήσουν. H ψήφος τους ήταν μια διαμαρτυρία ενάντια στην παγκοσμιοποίηση, μια απόρριψη του σύγχρονου κόσμου με τους απόμακρους και ακατανόητους κυβερνητικούς μηχανισμούς του

H σύνταξη μιας νέας συνταγματικής συνθήκης θα απαιτούσε, ενδεχομένως,
περισσότερο χρόνο από αυτόν που απαιτήθηκε για την τρέχουσα πρόταση. H μόνη
βιώσιμη λύση, λοιπόν, είναι να αξιοποιηθεί η σημερινή συγκυρία για να
αναβιώσει η υπάρχουσα συνταγματική Συνθήκη. Αυτό θα απαιτούσε τη μετάθεση της
προθεσμίας επικύρωσης έως το 2008, αλλά και μια κοινή ημερομηνία (με
ταυτόχρονα δημοψηφίσματα ή κοινοβουλευτικές ψηφοφορίες) για όλες τις χώρες που
δεν έχουν προχωρήσει στην επικύρωση, συμπεριλαμβανομένων της Γαλλίας και της
Ολλανδίας. Με άλλα λόγια, η τρέχουσα συγκυρία δεν είναι κατάλληλη για να
αλλάξει το σχέδιο του κειμένου. Στόχος είναι να αλλάξει το πολιτικό και
κοινωνικο-ψυχολογικό πλαίσιο της διαδικασίας επικύρωσης, με την εξέταση των
κρίσιμων ερωτημάτων.

Τα κρίσιμα ερωτήματα

Κατ’ αρχάς, πώς θα έπρεπε να καθοριστούν οι σχέσεις μεταξύ των εθνικών και των
κοινών ευρωπαϊκών συμφερόντων. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, που αντιπροσωπεύει τα
κράτη μέλη στα όργανα της Ένωσης, θα μπορούσε να λάβει έναν περισσότερο
δημόσιο χαρακτήρα.

Το δεύτερο ερώτημα αφορά τον σκοπό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. H Ευρώπη είναι ένας
ιδιαίτερος συνδυασμός γεωγραφίας και ιστορίας, αλλά τα όρια της Ένωσης -κατά
συνέπεια, και οι προοπτικές για την περαιτέρω διεύρυνσή της -καθορίζονται από
την ικανότητα προσαρμογής των υποψήφιων προς ένταξη χωρών. Είναι η διεύρυνση η
μόνη αποτελεσματική πολιτική σταθεροποίησης και ειρήνης, ή μπορεί η «πολιτική
γειτνίασης» να γίνει ένα όργανο για την υποστήριξη της ανάπτυξης και της
σταθεροποίησης, όπως ήταν κάποτε το Σχέδιο Μάρσαλ για τη Δυτική Ευρώπη;

Τρίτον, αντί της ανώφελης αντίθεσης μεταξύ «φιλελεύθερων» και «κοινωνικών»
προτύπων για την οικονομική ανάπτυξη, πρέπει να αντιπαρατεθούν τα μοντέλα της
Βρετανίας και της Σουηδίας αφενός, και της Γερμανίας και της Γαλλίας αφετέρου.
Είναι αυτά τα μοντέλα ασύμβατα μεταξύ τους, ή μήπως είναι εφικτή η σύγκλιση;
Ποιες πολιτικές μειώνουν την ανεργία; Ποια μέτρα μπορούν να εξασφαλίσουν τη
σφαιρική ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Πώς μπορούμε να αμβλύνουμε
τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στην ανάπτυξη και την υλική ευημερία της
Ευρώπης;

Τέταρτον, πρέπει να εξεταστεί η φιλοδοξία της Ένωσης για μια κοινή εξωτερική
πολιτική και πολιτική ασφαλείας. Οι απειλές που αντιμετωπίζει ο κόσμος σήμερα
είναι υπερεθνικές, άρα η αντιμετώπισή τους πρέπει να είναι επίσης υπερεθνική.
Αυτό όμως είναι αδύνατο χωρίς σαφή ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Ευρωπαϊκή συζήτηση

Μετά τα γαλλικά και ολλανδικά δημοψηφίσματα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν σκιαγραφήσει τα σχέδια για μια πανευρωπαϊκή
συζήτηση σχετικά με αυτά τα ζητήματα. Μια τέτοια συζήτηση, όμως, προϋποθέτει
ένα οργανωτικό πλαίσιο που θα συμπεριλαμβάνει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, τα
εθνικά κοινοβούλια και τα πανευρωπαϊκά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

H δημοκρατία έχει συγκεκριμένο κόστος, το οποίο όμως είναι πάντοτε χαμηλότερο
από τη ζημία που συνεπάγεται η αποφυγή της συμμετοχής των πολιτών. Μόνο μία
νέα ευρωπαϊκή συζήτηση που θα ενσωματώνει την κοινή δράση των Ευρωπαίων
πολιτών, μπορεί να καταπολεμήσει αποτελεσματικά τον «αντιευρωπαϊσμό».

Αν και η συγκυρία δεν ευνοεί ένα αληθινό Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, η αντιμετώπιση
των θεμελιωδών ζητημάτων που αντιμετωπίζει η Ένωση -αντί για την αποφυγή τους
-θα μπορούσε να δημιουργήσει το κατάλληλο πλαίσιο για την αναβίωση του
Ευρωσυντάγματος και να προετοιμάσει την Ευρώπη για τις προκλήσεις των καιρών.

Copyright: Project Syndicate, 2005. www.project-syndicate.org

Ο Bronislaw Geremek είναι πρώην υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας και
μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ