Φεύγουν εκτός μεγαλουπόλεων οι μεγάλες επιχειρήσεις

Η Ιστορία του σύγχρονου καπιταλισμού είναι ταυτόσημη με την Ιστορία των
μεγαλουπόλεων. Λόγω της ανάγκης για μεταφορά αγαθών και διαχείριση
πληροφοριών, οι επιχειρήσεις είχαν ανέκαθεν την τάση να συγκεντρώνονται ως επί
το πλείστον στα αστικά κέντρα: στη Βενετία και στη Φλωρεντία κατά την
Αναγέννηση, ύστερα στην Αμβέρσα, το Άμστερνταμ και το Λονδίνο, και τον
τελευταίο αιώνα στη Νέα Υόρκη και το Τόκιο.

Αποκέντρωση

Σήμερα όμως, η κυριαρχία των πόλεων «παγκοσμίου βεληνεκούς» φαίνεται να φτάνει
στο τέλος της. H οικονομική δύναμη, αντί να συγκεντρώνεται σε μεγαλουπόλεις
εγκαταλείπει τα αστικά κέντρα, με προορισμό μικρότερες πόλεις και την
περιφέρεια. Ακόμα και όταν τα κεντρικά γραφεία πολυεθνικών επιχειρήσεων
παραμένουν στον αστικό ιστό, ένα μεγάλο μέρος των εργασιών τους έχει
μεταφερθεί εκτός μεγαλουπόλεων. H τάση αυτή επιβεβαιώνεται για πολλούς τομείς
της οικονομίας, από τα στοιχεία ερευνών για τους ελεύθερους χώρους γραφείων
και τις τιμές των ενοικίων.

Επιπλέον, οι αυξημένες δυνατότητες τηλε-εργασίας απειλούν να μειώσουν ακόμα
περισσότερο τον ρόλο που κάποτε έπαιζαν οι μεγαλουπόλεις και να δώσουν ώθηση
στην αποκέντρωση. H ανάπτυξη της οικο-κεντρικής οικονομίας -που σήμερα
βρίσκεται σε νηπιακό επίπεδο -δίνει τη δυνατότητα στους εργαζομένους και στις
επιχειρήσεις να επιλέξουν χωρίς κανέναν περιορισμό το σημείο όπου θα ζουν και
θα δραστηριοποιούνται.

H Νέα Υόρκη

Αν και παγκόσμιο φαινόμενο, η αποκέντρωση των επιχειρήσεων είναι πιο έντονη
στις Ηνωμένες Πολιτείες -και κυρίως στη Νέα Υόρκη. Χτισμένη γύρω από ένα
φυσικό λιμάνι και ιδανική για συγκέντρωση τεραστίων κτιρίων, η Νέα Υόρκη
γνώρισε οικονομική και πολιτιστική κυριαρχία πρωτοφανή στα παγκόσμια χρονικά.
Μέχρι το 1967, στην πόλη αυτή είχαν εγκατασταθεί 137 από τις 500 μεγαλύτερες
εταιρείες στις ΗΠΑ, με δεύτερο το Σικάγο που φιλοξενούσε 38 επιχειρήσεις του
μεγέθους αυτού.

Για τρεις λόγους

Ακόμα όμως και με τέτοια συγκέντρωση επιχειρήσεων, η Νέα Υόρκη άρχισε να χάνει
έδαφος για τρεις βασικούς λόγους: τη στροφή στην παγκοσμιοποιημένη οικονομική
δομή, την αυξανόμενη έμφαση στη μείωση των εξόδων και τις τεχνολογικές
εξελίξεις.

Το πρώτο πλήγμα ήταν η μείωση της βιομηχανικής παραγωγής στις ΗΠΑ. Πόλεις όπως
το Πίτσμπουγκ, η Φιλαδέλφεια και η Βαλτιμόρη έχασαν μεγάλο μέρος της
παγκόσμιας σημασίας – «βεληνεκούς» τους. H εξέλιξη αυτή επηρέασε και τη Νέα
Υόρκη, καθώς πολλά κέντρα λήψης επιχειρηματικών αποφάσεων μεταφέρθηκαν στην
Ασία και την Ευρώπη.

Ο δεύτερος λόγος είχε να κάνει με τη μείωση των δαπανών. H ανάγκη των
εταιρειών να περικόψουν τα λειτουργικά τους έξοδα, τις ανάγκασε να μεταφέρουν
τις δραστηριότητές τους -μαζί με τα γραφεία τους -σε σημεία με χαμηλότερο
κόστος, λιγότερο πληθυσμό και μεγαλύτερη προσφορά σε εργατικό δυναμικό. Το
1969, μόλις το 11% των αμερικανικών επιχειρήσεων είχαν τη βάση τους στα
προάστια. Ένα τέταρτο του αιώνα αργότερα, σχεδόν οι μισές είχαν «μετακομίσει»
στην περιφέρεια. Εταιρείες όπως η Microsoft, η ΙΒΜ και η Intel έχουν, πλέον,
την έδρα τους στα προάστια και όχι στο κέντρο των πόλεων.

Ο τρίτος λόγος είναι η ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιακών δικτύων. Οι μεγαλύτεροι
παγκόσμιοι «παίκτες» μπορούν, πλέον, να κατευθύνουν τις δραστηριότητές τους
από μικρότερες πόλεις ή από απομακρυσμένα προάστια. Ως αποτέλεσμα αυτού του
νέου παράγοντα, ο χάρτης της επιχειρηματικής ισχύος στην Αμερική έχει αλλάξει
σημαντικά. Το 2005, το ποσοστό των μεγάλων εταιρειών που έχουν ως βάση το
Σικάγο και τη Νέα Υόρκη έχει μειωθεί στο 10%, στο ένα τρίτο δηλαδή του
αντίστοιχου ποσοστού 40 χρόνια νωρίτερα.

Στην Ευρώπη

Ανάλογη είναι η κατάσταση και στη Δυτική Ευρώπη, παρά τις νομοθετικές
ρυθμίσεις για την ανάπτυξη των προαστίων. Κατά τη δεκαετία του ’80, σε πόλεις
όπως η Μαδρίτη και το Ντίσελντορφ ο πληθυσμός στο κέντρο μειώθηκε, ενώ
ταυτόχρονα αυξήθηκαν οι κάτοικοι των προαστίων. Στην Φρανκφούρτη, την
οικονομική πρωτεύουσα της Ευρώπης, οι κάτοικοι έφευγαν από το κέντρο, ενώ η
περιφέρεια -σε ακτίνα μέχρι 80 χιλιομέτρων -αναπτύχθηκε με αλματώδεις ρυθμούς.
Το Βερολίνο έχει μετατραπεί πλέον σε δημοφιλή τουριστικό προορισμό, ενώ
μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες όπως η Bertelsmann, η Phillips και η Volkswagen
έχουν μεταφερθεί εκτός πόλης ή σε πολύ μικρότερα αστικά κέντρα.

Πιο ελκυστικές

Μέσα στα επόμενα χρόνια, το «κύμα» αποκέντρωσης αναμένεται να μεγαλώσει, καθώς
οι προηγμένες τηλεπικοινωνίες, το χαμηλότερο κόστος ζωής και τα πιο χαλαρά
ρυθμιστικά πλαίσια κάνουν τις εναλλακτικές τοποθεσίες πιο ελκυστικές.
Επιπλέον, η είσοδος χωρών της Ανατολικής Ευρώπης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα
επιταχύνει τις εξελίξεις. Σημαντικές επενδύσεις αμερικανικών, ιαπωνικών και
ευρωπαϊκών πολυεθνικών σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Τσεχία και η Σλοβακία,
φαίνεται ότι θα επιταχύνουν τη φυγή από τις παραδοσιακές «παγκόσμιες πόλεις».

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ