«Διάβολοι από σκόνη» στον Άρη

Το καλοκαίρι, η θερμοκρασία στην επιφάνεια του Άρη σκαρφαλώνει στους 20
βαθμούς Κελσίου. Στη διάρκεια της ημέρας βέβαια· γιατί τη νύχτα μπορεί να
πέσει στους -90. H ζέστη όμως γεννά… «διαβόλους από σκόνη», που σαρώνουν
καταστροφικά το έδαφος χωρίς σταματημό.

H καλλιτεχνική απεικόνιση του «διαβόλου από σκόνη» στον Άρη βασίζεται σε φωτογραφίες της NASA. Αυτό το τέρας από άμμο, που τρέχει με… διαβολεμένη ταχύτητα, θα σφυροκοπά ανελέητα τους αστροναύτες και όλες τις εγκαταστάσεις

Πρόκειται για ανεμοστρόβιλους με διαστάσεις πολύ μεγαλύτερες από ο,τιδήποτε
αντίστοιχο έχει δει μάτι ανθρώπου στη Γη. Με δεκάδες μέτρα ύψος και αρκετά
μέτρα διάμετρο, «θερίζουν» τα πάντα στο διάβα τους. Είναι μία από τις
μεγαλύτερες απειλές που θα έχουν να αντιμετωπίσουν οι αστροναύτες όταν φθάσουν
στην επιφάνεια του πλανήτη σε μερικές δεκαετίες – σύμφωνα με το σχέδιο της
NASA.

Θολώνουν όλα. Το φυσικό αυτό φαινόμενο το συναντάμε και στη Γη. Στον
Άρη όμως, είναι 10 φορές μεγαλύτερο σε διαστάσεις και η ταχύτητά του φτάνει τα
30 μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Όταν χτυπά ο «διάβολος», η σκόνη θολώνει τα πάντα.
Σε μια τέτοια περίπτωση, οι αστροναύτες δε θα μπορούν να διακρίνουν τίποτα
πέρα από τη μύτη τους… Οι κόκκοι της κόκκινης σκόνης θα σφυροκοπούν κάθε
εκτεθειμένο σημείο του δέρματός τους και θα κολλούν πάνω στις στολές και τα
οχήματά τους. Αλλά το πιο τρομακτικό απ’ όλα είναι οι μίνι – κεραυνοί που θα
πέφτουν ο ένας μετά τον άλλον στο εσωτερικό του ανεμοστρόβιλου. Και σαν να μην
έφταναν όλα αυτά, η καταιγίδα θα προκαλεί βλάβες στα συστήματα
τηλεπικοινωνίας, διακόπτοντας κάθε επαφή τόσο με τους συναδέλφους τους στον
Άρη όσο και τις κεντρικές βάσεις της αποστολής, πίσω στη Γη. Αν κάποιος
χρειαστεί βοήθεια, δεν θα μπορεί να επικοινωνήσει με κανέναν.

Φωτογραφίες από τα διαστημικά οχήματα της NASA δείχνουν τα ίχνη που αφήνουν στο διάβα τους οι σκονισμένοι διάβολοι σε ολόκληρη την επιφάνεια του Άρη

NASA: Μέγας κίνδυνος. Οι «διάβολοι από σκόνη» είναι ένα φαινόμενο που
δεν μπορεί να αποτραπεί. H NASA μελετά τον σχηματισμό τους στις ερήμους της
Γης, έστω και σε μικρότερη κλίμακα, για να μπορέσει να προστατέψει τους
αστροναύτες στο μέλλον. «H άμμος στο χαμηλότερο τμήμα ενός αρειανού
“σκονισμένου διαβόλου” είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος», εξηγεί στο site τής NASA
ο Μαρκ Λέμον, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας Α & Μ. «H ατμοσφαιρική
πίεση στον Άρη είναι μόλις το 1% αυτής που συναντάμε στο επίπεδο της θάλασσας
στη Γη. Γι’ αυτό, ο αέρας δεν είναι δυνατός. Όμως, η άμμος θα πέφτει πάνω
στους ανθρώπους με μεγάλη ταχύτητα».

Οι κίνδυνοι δεν σταματούν εκεί. «H κινούμενη σκόνη και η άμμος μπορεί να είναι
ηλεκτρικά φορτισμένες και να δημιουργήσουν ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές», λέει
ο Γουίλιαμ Φάρελ από το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Γκόνταρντ της NASA. Οι
«διάβολοι» σχηματίζονται στον Άρη όπως και στη Γη. «Χρειάζεται πολύ ζεστή
επιφάνεια, έτσι ώστε το έδαφος να έχει μεγαλύτερη θερμοκρασία από τον αέρα».

Φωτογραφίζοντας. Τουλάχιστον έξι ανεμοστρόβιλους φωτογραφίζει κάθε
ημέρα το όχημα Σπίριτ που βρίσκεται στον Άρη. Κάθε ημέρα της άνοιξης και του
καλοκαιριού, οι «διάβολοι από σκόνη» αρχίζουν να εμφανίζονται γύρω στις 10 το
πρωί, όταν ζεσταίνεται το έδαφος και αρχίζουν να υποχωρούν κατά τις τρεις το
απόγευμα, όταν πέφτει η θερμοκρασία. Μια αρειανή ημέρα διαρκεί μόλις 39 λεπτά
περισσότερο από τη γήινη. H ακριβής συχνότητα και διάρκεια του φαινομένου δεν
είναι γνωστή ακόμα. Φωτογραφίες πάντως από τα οχήματα της NASA φανερώνουν τα
ίχνη των ανεμοστρόβιλων σε κάθε σημείο του πλανήτη, σε όλα τα γεωγραφικά πλάτη
και μήκη. Οι «σκονισμένοι διάβολοι» που έχουν φωτογραφηθεί εν ώρα δράσης από
το διάστημα φτάνουν ακόμα και τα δύο χιλιόμετρα σε διάμετρο και τα 10
χιλιόμετρα σε ύψος.

Ηλεκτρικά πεδία υψηλής τάσης

Οι επιστήμονες της NASA μελετούν το φαινόμενο των ανεμοστρόβιλων στην έρημο της Αριζόνας. Βέβαια, εκεί η κλίμακα είναι σαφώς μικρότερη από ό,τι στον Κόκκινο Πλανήτη, όμως η έρευνα είναι πολύτιμη προκειμένου να βρουν το πώς θα προστατευθούν οι μελλοντικοί άποικοι του Άρη

Μελετώντας τους ανεμοστρόβιλους στην έρημο, οι επιστήμονες της NASA
ανακάλυψαν ότι δημιουργούν ηλεκτρικά πεδία υψηλής τάσης, η οποία φτάνει τα
4.000 βολτ ανά μέτρο, καθώς και μαγνητικά πεδία. Για να τα μετρήσουν, οι
επιστήμονες μπήκαν στην «καρδιά» ενός γήινου ανεμοστρόβιλου με ένα φορτηγό που
μετέφερε ειδικά όργανα.

Οι γήινοι «διάβολοι» από σκόνη είναι μίνι – ανεμοστρόβιλοι με διάμετρο από 10
έως 100 μέτρα και ταχύτητα από 32 έως 96 χιλιόμετρα την ώρα. Ο άνεμος
στροβιλίζεται γύρω από μία στήλη καυτού αέρα. Στον Άρη όμως, τα δεδομένα
αλλάζουν. «H διάμετρός τους μπορεί να φτάσει τα 500 μέτρα και το ύψος τους
αρκετά χιλιόμετρα», εξηγεί ο Πίτερ Σμιθ από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνας στο
Τούσον.

Μέχρι σήμερα, τα ρομπότ και τα διαστημικά οχήματα που έχουν ταξιδέψει από την
Γη στον Άρη – ανάμεσά τους και τα Σπίριτ και Οπορτούνιτι – δεν έχουν πάθει
τίποτα από τις καταιγίδες. Όμως, τα επόμενα που θα στείλει η NASA θα έχουν
πολύ πιο ανεπτυγμένη τεχνολογία και εξελιγμένα κυκλώματα, και γι’ αυτό θα
είναι πολύ πιο ευαίσθητα στη σκόνη. Παράδειγμα, το Αρειανό Επιστημονικό
Εργαστήριο, του οποίου η εκτόξευση σχεδιάζεται για το 2009. H διαστημική
υπηρεσία συνεχίζει τις έρευνες προκειμένου να μπορέσει το προστατέψει όσο
γίνεται αποτελεσματικότερα.

Θύμα των «διαβόλων» και της σκόνης τους θα πέσουν οι κεραίες επικοινωνίας των
αστροναυτών στον Άρη, αλλά και οι στολές τους, που θα γεμίσουν από
ενοχλητικούς κόκκους. Λόγω του ηλεκτρικού τους φορτίου, η σκόνη κολλά πάνω σε
κάθε υλικό που βρίσκει στον δρόμο της. Έπειτα από κάθε καταιγίδα, οι
αστροναύτες θα σπαταλούν πολλές ώρες μέχρι να τις καθαρίσουν, ώστε να
μπορέσουν να επανέλθουν στη βάση τους.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου, Δέσποινα Κουκλάκη