Ωδή στην αποτυχία, με Nόμπελ

«H σεξουαλική επανάσταση είναι υπόθεση πολύ αιματηρή, όπως άλλωστε οι περισσότερες επαναστάσεις», είπε κάποτε ο Σολ Μπέλοου που απέκτησε το τέταρτο παιδί του σε ηλικία 83 ετών

«Το βραβείο Νόμπελ σπάνια αποτέλεσε καλό πράγμα για τους Αμερικανούς, ειδικά
τους συγγραφείς. Ο Σίνκλερ Λούις και ο Τζον Στάινμπεκ σπάνια στάθηκαν
εγκρατείς αφού το έλαβαν. Όσο για τον Χεμινγουέι, σταμάτησε να γράφει». Αυτό
ήταν το σχόλιο του Σολ Μπέλοου όταν έπαιρνε το Νόμπελ, στις 21 Οκτωβρίου 1976.
Εκείνος μέχρι την προχθεσινή έξοδό του από τη ζωή, σε ηλικία 89 ετών, έμεινε
αυτός που ήταν. Συνέχισε να γράφει (συνολικά αφήνει 35 βιβλία πίσω του –
μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, θεατρικά έργα), συνέχισε να ζει στο
αγαπημένο του Σικάγο. Μέχρι το 1993, οπότε το εγκατέλειψε γιατί «δεν μπορούσε
πια να περνά μπροστά από τα σπίτια των πεθαμένων φίλων του» και γιατί την πόλη
διέτρεχε ένα «βαρύ ρατσιστικό κλίμα».

Στο Σικάγο έζησε από εννέα ετών, όταν βρήκαν εκεί καταφύγιο οι φτωχοί
Εβραίοι γονείς του, οι οποίοι έφυγαν από τη Ρωσία και έκαναν πρώτα μία πολυετή
-πλην όχι και τόσο επιτυχημένη – προσπάθεια εγκατάστασης στον Καναδά. Ο
Σόλομον Μπέλοους, όπως είναι το πραγματικό όνομα του νομπελίστα συγγραφέα,
γεννήθηκε σε προάστιο του Μόντρεαλ. H μητέρα του ήθελε να τον κάνει ραβίνο ή
βιολιστή, αλλά ο νεαρός Σόλομον, ήδη από τα 13 του λοξοκοίταζε προς το
γράψιμο.

«Μυθιστοριογράφος της αποτυχίας και του χλευασμού», όπως έχει αποκληθεί από
τους συγγραφείς που μίλησαν πολύ για το δικαίωμα του ανθρώπου στην αποτυχία, ο
Μπέλοου κατάφερε να φέρει κοντά την ευρυμάθεια με τη μαζική κουλτούρα. Πένα με
διεισδυτικό χιούμορ, γοήτευσε την Ακαδημία των Νόμπελ και για τον
«υποδειγματικό έλεγχο» των θεμάτων και της φόρμας του, σημειώνοντας ιδιαίτερα
ότι το «Άδραξε τη μέρα», βιβλίο του 1956, ήταν ένα από τα «κλασικά έργα» στην
εποχή του. Το έδαφος για το Νόμπελ είχε προετοιμάσει και το βιβλίο «Humboldt’s
Gif» που, λίγους μήνες νωρίτερα, του είχε χαρίσει το Βραβείο Πούλιτζερ.

Το βιβλίο που του άνοιξε τον δρόμο στην επιτυχία ήταν, πάντως, το «Οι
περιπέτειες του Όγκι Μαρτς», μυθιστόρημα του 1953 που πήρε κρατικό βραβείο. Το
πρώτο του όμως μπεστ σέλερ ήταν το «Χέρτσογκ» (1964). Από εκεί και πέρα, ο Σολ
Μπέλοου διαβάστηκε πολύ και έφτασε να είναι και από τους οικονομικά
επιφανέστερους Αμερικανούς συγγραφείς της πρώτης γραμμής. Κάτι που δεν τον
εμπόδισε να συνεχίζει μέχρι το 1998 να διδάσκει σε πανεπιστήμια, ώστε να
απαλύνει «τη μοναξιά του συγγραφέα», αλλά και να ασκεί δριμεία κριτική στην
αμερικανική κοινωνία, όπως το 1997 που σε μυθιστόρημά του στηλίτευε τον
«Κρετίνους Αμερικάνικους», γελοιοποιώντας τη δικτατορία του «πολιτικώς ορθού».
Το 2000 κυκλοφόρησε το τελευταίο σημαντικό του μυθιστόρημα, το «Ραβελστάιν».

Ο Σολ Μπέλοου είχε σπουδάσει Κοινωνιολογία και Ανθρωπολογία. Στο έργο του
ασχολήθηκε ευρέως με τα προβλήματα της μειονότητας των Εβραίων στην Αμερική,
χωρίς βέβαια ποτέ να ξεχνά να ασκεί κριτική στην αμερικανική κοινωνία
συνολικά, αλλά και να αναφέρεται στα προβλήματα ανδρών-γυναικών. Ο Μπέλοου
είχε κάνει πέντε γάμους, αποκτώντας τέσσερα παιδιά από ισάριθμες συζύγους.

Θεωρούμενος ως ένας από τους δύο ογκόλιθους της αμερικανικής λογοτεχνίας του
20ού αιώνα – ο άλλος είναι ο Φόκνερ – ο Σολ Μπέλοου διέκρινε από τους
νεώτερούς του τους Φίλιπ Ροθ, Ντον Ντελίλο και Ντένις Τζόνσον, ενώ για τον Τομ
Γουλφ έλεγε ότι «μένει στο επίπεδο ενός πολύ προικισμένου δημοσιογράφου».

Λαχτάρα από ένα ψάρι

Ο Σολ Μπέλοου είχε περάσει κίνδυνο θανάτου το 1994, έπειτα από σοβαρή
τοξική δηλητηρίαση από ψάρι. Έκανε έναν χρόνο να συνέλθει, επέστρεψε όμως
ακμαίος στις δραστηριότητές του. Τον τελευταίο καιρό η υγεία του έπαιρνε την
κατιούσα, «διατήρησε όμως την οξύτητα του πνεύματός του έως το τέλος», όπως
είπε στενός του φίλος.

INFO

«Άδραξε τη μέρα», μτφ Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ, Τιμή: 15,5 ευρώ. «Ραβελστάιν»,
μτφ Δημήτρης Στεφανάκης, Τιμή: 12,5 ευρώ, «Χέρτσογκ», μτφ Δημήτρης Στεφανάκης,
Τιμή: 18,80 ευρώ, από τις Εκδόσεις Καστανιώτη (ακόμη βιβλία του από τις Εκδ.
Νεφέλη και Ψυχογιός).