Tα έργα δεν συνέπιπταν πάντα με τα λόγια

Αν έπρεπε να περιγράψει κανείς με μια λέξη την κληρονομιά που αφήνει πίσω
του ο Πάπας Ιωάννης Παύλος B’ αυτή θα ήταν: αντιφατική. Τα έργα δεν συνέπιπταν
πάντα με τα λόγια. Τα πρόσωπα ήταν πολλά, συχνά αντικρουόμενα. Φιλελεύθερος
και συντηρητικός μαζί. Χαρισματικός, αλλά με πολλές αδυναμίες.

ΤΑ ΘΕΤΙΚΑ

1. H κατάρρευση του κομμουνισμού. «Χωρίς τον Πολωνό Πάπα», σχηματοποιεί ο
Τίμοθι Γκάρτον Ας τον ρόλο που διαδραμάτισε ο Ιωάννης Παύλος B’, «όχι
επανάσταση της Αλληλεγγύης στην Πολωνία το 1980· χωρίς την Αλληλεγγύη, όχι
δραματική αλλαγή στην πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης έναντι της Ανατολικής
Ευρώπης επί Γκορμπατσώφ· χωρίς την αλλαγή αυτή, όχι βελούδινες επαναστάσεις το
1989».

2. H διεύρυνση της Ευρώπης. H επανένωση της Ευρώπης ήταν αναπόσπαστο
μέρος του πολιτικού του οράματος. Όσο είχε φωνή, μιλούσε για την Ανατολική και
τη Δυτική Ευρώπη σαν να ήταν, με απλά λόγια, οι δύο πνεύμονες ενός σώματος.

3. Το «όχι» στον πόλεμο. Αρχής γενομένης από την αμερικανική εισβολή
στον Παναμά, τον Δεκέμβριο του 1989, ο Πάπας κατήγγειλε κάθε βόμβα που έπεσε
σε ξένο τόπο. «H ελευθερία είναι το μέτρο της αξιοπρέπειας και του μεγαλείου
του ανθρώπου», δήλωσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1995 και τη διεκδίκησε
για πολλούς λαούς υπό κατοχή, συμπεριλαμβανομένων των Παλαιστινίων.

4. H φωνή των φτωχών. «Μιλώ στο όνομα εκείνων που δεν έχουν φωνή»,
έλεγε. Τασσόταν υπέρ της διαγραφής του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών. Από τα
104 ταξίδια που έκανε στο εξωτερικό, πολλά από αυτά ήταν στον Τρίτο Κόσμο.

5. Μια γέφυρα ανάμεσα στους πολιτισμούς. Ουδείς, λένε πολλοί, έκανε
περισσότερα προκειμένου να αποτρέψει μία «σύγκρουση των πολιτισμών». Ήταν ο
πρώτος Πάπας που κήρυξε σε προτεσταντική Εκκλησία και σε Συναγωγή, ήταν ο
πρώτος Πάπας που μπήκε σε Μουσουλμανικό τέμενος, ήταν ο πρώτος Πάπας που
ζήτησε «συγγνώμη» (το περίφημο mea culpa της 12ης Μαρτίου του 2000) για «τις
αμαρτίες που διαπράχθηκαν στην υπηρεσία της αλήθειας» συμπεριλαμβανομένων και
των αμαρτιών της Καθολικής Εκκλησίας απέναντι στον λαό του Ισραήλ:
«περιφρόνηση, πράξεις εχθρότητας και σιωπή» στη διάρκεια του Ολοκαυτώματος.

6. Μια χαρισματική προσωπικότητα. Αυτό θα είναι ενδεχομένως και το
μεγαλύτερο εμπόδιο που θα κληθεί να ξεπεράσει όποιος τον διαδεχθεί.

TA APNHTIKA

1. Προφυλακτικά και AIDS. Αρνούμενος να αναγνωρίσει τη σχέση ανάμεσα στην
εξάπλωση του AIDS στην Αφρική – πατρίδα 120 εκατομμυρίων καθολικών – και το
«όχι» της Καθολικής Εκκλησίας στη χρήση προφυλακτικών, ο Ιωάννης Παύλος B’
καταδίκασε, λένε οι επικριτές του, πολλά παιδιά στη δυστυχία και πολλούς
ανθρώπους στον θάνατο.

2. Αμβλώσεις, ομοφυλοφιλία και εξωγαμιαίες σχέσεις. Τρία ακόμα από τα
πολλά «όχι» που επέμενε να λέει, εξοργίζοντας τους φιλελεύθερους ανθρώπους
κάθε δόγματος. Ήταν επίσης ανένδοτα αρνητικός στη χειροτόνηση γυναικών και
στους γάμους των ιερέων.

3. Ο συστηματικός πόλεμος εναντίον της «θεολογίας της απελευθέρωσης».
Καρπός της δεύτερης Συνόδου του Βατικανού, από τη δεκαετία του 1960, η
θεολογία της απελευθέρωσης επιχειρούσε μια νέα ανάγνωση της χριστιανικής
πίστης υπό το φως των εγγενών αδικιών του καπιταλισμού, και όριζε ως
σημαντικότερη αποστολή της Εκκλησίας την καταπολέμηση της φτώχειας και της
κοινωνικής ανισότητας. Καλλιεργήθηκε στον Τρίτο Κόσμο και κυρίως στην Λατινική
Αμερική. Το «φλερτ» της με τον μαρξισμό, ωστόσο, έκανε τον βαθιά
αντικομμουνιστή Πάπα να την καταδικάσει (το 1984), ξεκινώντας κατόπιν ένα
είδος «κυνηγιού μαγισσών».

4. Τα σκάνδαλα που αποσιωπήθηκαν. Με πρώτα και κύρια τα σκάνδαλα
κακοποίησης παιδιών σε καθολικά σχολεία. Ο Πάπας φυσικά τα καταδίκασε, όμως η
ιεραρχία άργησε υπερβολικά να αντιδράσει και στην πορεία φάνηκε αρκετά
προστατευτική (για να το θέσουμε κομψά) με τους παιδόφιλους ιερείς.

5. Οι καταγγελίες που δεν έγιναν. Ήταν λίγα τα σχόλια που βρήκε να
κάνει για τη διαφθορά της ιταλικής Χριστιανοδημοκρατίας ή τη συμμαχία με τη
Μαφία που βοήθησε στο να κρατηθεί η Αριστερά μακριά από την εξουσία.

6. Ο συγκεντρωτισμός. H συντριπτική πλειοψηφία των 117 καρδιναλίων που
θα εκλέξουν τον επόμενο Πάπα έχει διοριστεί από τον ίδιο τον Ιωάννη Παύλο B’ –
και αυτό είναι χαρακτηριστικό ενός ανθρώπου που ήθελε να ελέγχει τα πάντα.