«H τέχνη είναι ένα απέραντο περιβόλι»

«Μαγαζί στην Αίγινα» (1950) του Νίκου Νικολάου

Λίγα λόγια, λίγα έργα – εβδομήντα – και καλά. Ύστερα από είκοσι χρόνια
σιωπής, ο Νίκος Νικολάου (1909-1986) μας προσκαλεί στο ατελιέ του, που
«μεταφέρθηκε» από την Αίγινα στο Μουσείο Μπενάκη και παραδίδει μάθημα
λιτότητας.

Το γιλέκο: Μια γιγάντια διαφάνεια στο βάθος της έκθεσης αποτυπώνει τον
τέλειο, ισοδομημένο πέτρινο τοίχο του σπιτιού του Νικολάου, χωρίς αρμό – σαν
τοίχος αρχαίου ναού. Εδώ κάθησαν Μόραλης, Ελύτης, Καπράλος, Πικιώνης. Οι φίλοι
που σιγόπιναν και τα ‘λεγαν. Ο Νικολάου «μιλούσε» με τα χέρια, που συνεχώς
σχεδίαζαν, ψηλάφιζαν τις πέτρες. Της αρέσει της φύσης το ψαχούλεμα, έλεγε.
Επειδή δεν είχε αρκετά χρήματα για να ολοκληρώσει τον «ναό», συμπλήρωσε το
σπίτι με τον κανονικό τοίχο και ένας αρχιτέκτονας του είπε ότι μοιάζει με το
γιλέκο που έχει το καλό ύφασμα μπροστά και πίσω φόδρα.

«H τέχνη είναι ένα απέραντο περιβόλι που το δημιούργησε ο άνθρωπος. Το
καλλιέργησε και θα το καλλιεργεί. Από τους γάμους που έγιναν σ’ αυτό το
περιβόλι βγήκαν σπόροι και καρποί καταπληκτικοί και θα βγαίνουν πάντοτε…».
Λόγια του Νικολάου, που την ζωγράφισε, όπως ήταν αλλά και όπως την φαντάστηκε:
σαν γυμνή γυναίκα, ξαπλωμένη στη θάλασσα, με μεγάλα εκφραστικά μάτια.

H συκιά είναι το πιο ελληνικό δένδρο για τον Νίκο Νικολάου, γιατί έχει
τεράστια δύναμη στο σχήμα των φύλλων της και ένταση και ανθεκτικότητα – κάτι
διαβολικό και μαζί χυμώδες και πληθωρικό – και γιατί στην απόλυτη λιτότητα του
ελληνικού χώρου αισθάνεσαι ότι η συκιά είναι ένα δένδρο που ταιριάζει με τη
θάλασσα, με το βότσαλο.

Σχέδια:« H γραμμή μου διατηρεί την αρχική της καταγωγή, την ευθεία. Την
αισθάνομαι σαν έλασμα που λυγάει για να πει αυτό που θέλω και θα επανέλθει στη
στιγμή στην πρώτη της θέση, αν ελευθερωθεί».

Ελληνικότητα: Επίπεδα σχήματα, μετωπική στάση, συμμετρία, εξιδανίκευση,
καθαρά περιγράμματα, λίγα χρώματα, ανθρωποκεντρισμός. Ο Νικολάου δοκίμασε όλα
τα ιδιώματα της ελληνικής ζωγραφικής. Στη νωπογραφία ήταν «δάσκαλος», την
εγκαυστική, τις τέμπερες, τη ζωγραφική πάνω στην πέτρα: «Οι Έλληνες με έκαναν
να καταλάβω κάτι το ελάχιστο που υπάρχει άφθαρτο ακόμα μέσα μας και που σε
αυτό δεν ταιριάζει καμία κομψότης. Με έκαναν να νιώθω τα πράγματα χωρίς τίποτα
φορτωμένο επάνω τους. Χωρίς ημερομηνία λήξης».

INFO

Στο Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1, τηλ. 210-3671.000), έως 8 Μαΐου. Δευτ., Τετ.,
Παρ., Σάββ. 9.00-17.00, Πέμ. 9.00-μεσάνυχτα. Τρίτη κλειστά. Είσοδος 3 ευρώ.