H Iστορία είχε μουσική επένδυση

H ιστορία μιας εποχής ακούγεται συναρπαστική όταν την αφηγούνται άνθρωποι που όχι μόνον την έζησαν αλλά συμμετείχαν στην δημιουργία της, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης που μίλησε για το 1964 στην «Ιστορία των χρόνων μου» (ET1)

«Εγώ λαϊκό τραγούδι άκουσα το ’47, πηγαίναμε εξορία στην Ικαρία και άκουσα από
Πειραιώτες το “Καπετάν Ανδρέα Ζέπο”… Μετά στη Μακρόνησο μαζευόμαστε στη
σκηνή των στρατηγών μας – Σαράφη, Ηλιού κ.ά. – και κάναμε μουσικές βραδιές,
λέγαμε τα επαναστατικά μας τραγούδια, αλλά και τα λαϊκά που μας γοήτευαν.
Τυχαίνει να τραγουδήσω το “Πρωί πρωί με την αυγούλα πάνω στη γλυκιά
μαστούρα… ” και μου λέει ο Σαράφης: “Δεν είμαστε χασικλήδες, είμαστε
αγωνιστές…”. Και τότε άναψε ο σπινθήρας της αλλαγής, «ναι, τραγουδάμε θείες
μελωδίες με απαράδεκτους στίχους, αν τις μεταφέραμε σε ωραία ποίηση…».

Απέναντι από τον τηλεοπτικό φακό ο Μίκης Θεοδωράκης ξετυλίγει, με τη
συναρπαστική αφήγηση εκείνου που έχει πλούσια μνήμη και ακόμη πλουσιότερη
προσφορά στην ιστορία της δημιουργίας, το νήμα μιας γεμάτης εποχής.

Χρονιά 1964. Εθνικές εκλογές. Για δεύτερη φορά μέσα σε έναν χρόνο. H χώρα
μπαίνει σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Την ίδια στιγμή, ο χώρος της δημιουργίας
παράγει το υλικό που θα σφραγίσει ταυτοχρόνως την ψυχαγωγία και τη συνείδηση
του λαού, σε έναν μοναδικό συνδυασμό.

Ενταγμένο στη σειρά «H ιστορία των χρόνων μου» (ET1), το επεισόδιο αποτελεί
ένα από τα πολύτιμα οπτικά ντοκουμέντα για την ατμόσφαιρα μιας ολόκληρης
εποχής. Το κοντινό πλάνο στο πρόσωπο του Μίκη Θεοδωράκη και το γενικό, στην
εποχή που έβραζε ο τόπος, συνδυάστηκαν για να αποδώσουν την αληθινή ιστορία
μιας δημιουργίας που σφράγισε την εποχή της.

Στην αφήγηση των πολιτικών στιγμών μπλέκονται το βιολοντσέλο, το φλάουτο, το
κοντραμπάσο με το μπουζούκι. «Ο λαός άκουγε το μπουζούκι και τα τραγούδια μου
έπρεπε να τα περάσω στον λαό….»

Όλα αυτά δεν συνέβαιναν σε «κενό αέρος», η πραγματικότητα εξελισσόταν
σκληρή σε μία Ελλάδα γκρίζα. «Στα αυτιά μου άκουγα τον συριγμό του ανέμου με
τη θάλασσα και τα ουρλιαχτά των βασανιστών και τους βόγκους των
βασανιζόμενων… Αυτό με τρέλαινε… Αλλά αυτή η ιδιότητα που έχω είναι να
βγάλω αυτό που είχα στο κεφάλι μου με νότες…

Το ’64 με τους Λαμπράκηδες δεχόμαστε επίθεση, ήμουν βουλευτής, λέω θα
με σεβαστούν, με έσερναν… Ξύλο δεν έφαγα, ήταν ένας δίπλα μου που έτρωγε το
ξύλο… Του λέω, ποιος είσαι; Ήταν ένας ανθρωπάκος από την Κοκκινιά, που
βρισκόταν δίπλα μου και έτρωγε το ξύλο για μένα…».

Τα ασπρόμαυρα πλάνα που παρεμβάλλονται στην έγχρωμη αφήγηση προσθέτουν
εικόνες, η καθεμιά με τη συμβολή της στην ιστορική μνήμη: ο Κατράκης
απαγγέλλει το «Άξιον Εστί», ο Μπιθικώτσης τραγουδάει και την ίδια ώρα οι
βασιλικοί γάμοι – Κωνσταντίνος και Άννα Μαρία -, δεξίωση, προσκεκλημένοι,
φαντασμαγορική εικόνα στο παλάτι, λένε τα επίκαιρα… Φθάνει ο Άντονι Κουίν
για να πρωταγωνιστήσει στον «Ζορμπά» του Κακογιάννη.

Μια ακόμη σπουδαία μουσική στιγμή. «Έγραφα για τον “Ζορμπά” βλέποντας
τα πλάνα στη μουβιόλα και με το χρονόμετρο στο χέρι». Καμιά επιτυχία δεν είναι
τυχαία ή δουλειά μιας στιγμής, ούτε ενός μόνον ανθρώπου όσο δημιουργικός και
να είναι.

Θυμίζει ακόμη ο Θεοδωράκης πως την εποχή εκείνη υπήρχε ένα ολόκληρο μουσικό
περιβάλλον, πολύ δημιουργικό, που ανθούσε, έκανε διάλογο, υπήρχε ο Μάνος
Χατζιδάκις και οι πιο νέοι Ξαρχάκος, Λεοντής.

Ήταν μια πλήρης τηλεοπτική στιγμή, που συντόνισε τον ρυθμό της προσωπικής
αφήγησης με εκείνον της Ιστορίας για να υπηρετήσει την εναλλακτική διάσταση
του μέσου. Σε αυτήν στην οποία όλο και συχνότερα επενδύει η τηλεόραση της
δημιουργίας στην Ευρώπη, για να διαφυλάξει την πλούσια μνήμη της από την
απώλειά της, που επιβάλλει ο θρυμματισμός του χρόνου στις ριάλιτι μικροστιγμές
της καθημερινότητας.

H πολιτική τού προφανούς

Με ψύχραιμη συζήτηση τριών πολιτικών – Κωνσταντόπουλου, Σκανδαλίδη και
Μαγγίνα – η εκπομπή «Mega Σαββατοκύριακο» (Κώστας Αρβανίτης, Εριφύλη Μαρωνίτη)
έφθασε στον πυρήνα του πιο σκληρού προβλήματος της εποχής, της εκκλησιαστικής
κρίσης και ιδίως της κρίσης στο Πατριαρχείο των Ιεροσολύμων, η οποία
καλύπτεται από τη φαντασμαγορία της σκανδαλολογίας. Συμφώνησαν και οι τρεις
ότι η πολιτική δεν μπορεί να βρίσκεται στο περιθώριο των τηλε-βαβυλιάδων, ούτε
να αφήνει θέματα εθνικής σημασίας, όπως του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, στις
αποκαλύψεις πρακτόρων, αλλά οφείλει να παρέμβει ασκώντας τον έλεγχο βάσει των
θεσμών.

Χρειάστηκαν τόνοι γαστριμαργικού υλικού για να καταλήξουμε στο προφανές.
Και η εκπομπή απέδειξε ότι η πολιτική που μένει μακριά από το στρες των
τηλεπαραθύρων και άποψη και πρόταση έχει, απλώς δεν έχει εύκολα χώρο στην
τηλεόραση των πυροτεχνημάτων να ακουστεί.