Tα γκολ δεν χρειάζονται σημαίες

Όσο το ποδόσφαιρο μετατρέπεται σε εθνική επένδυση τόσο οι εκδηλώσεις θα εκτρέπονται από το αθλητικό ιδεώδες

Μια σημαία που απόμεινε να ανεμίζει ξεσκισμένη στον ιστό της, στην άκρη ενός
ελληνικού γηπέδου, έγινε το σύμβολο της εθνικής ντροπής. Στην πραγματικότητα,
το σύμβολο μιας ποδοσφαιρικής κουλτούρας που συνδέει το εθνικό με το αθλητικό
και που κάθε άλλο παρά φύτρωσε αιφνιδίως στον αγώνα των Ελπίδων Ελλάδας –
Αλβανίας.

Στις εποχές μας το ποδόσφαιρο αναλαμβάνει να εκτονώσει, λένε οι
θεωρητικοί, την πολεμική βία των κοινωνιών. Είναι η διασκέδαση που εγείρει τις
εθνικές φαντασιώσεις ενός λαού και έτσι μετατρέπεται από διασκέδαση σε
επένδυση της ανάγκης για δύναμη και εξουσία. Γιατί αυτό «πουλάει». Όπως
«πουλάνε» οι εικόνες των εξαγριωμένων οπαδών. Αυτές αναζητούν οι τηλεοπτικοί
φακοί προκειμένου να εξασφαλίσουν πλάνα έντασης.

Εικόνες φανατικών, τους οποίους μία άλλου είδους προπαγάνδα, επίσης πολεμική,
χαρακτηρίζει κατόπιν «ανεγκέφαλους», μεγεθύνοντας το αίσθημα της ταπείνωσης
που ήδη αισθάνονται εκείνοι οι οποίοι έχουν ακραίες εκδηλώσεις. Και
εδραιώνεται ο φαύλος κύκλος της ποδοσφαιρικής βίας, αφού οι «ανεγκέφαλοι»
βλέπουν να γίνονται είδηση, να καθιερώνονται μέσω του θεάματος οι πράξεις
τους.

Εκεί στις εικόνες που συνθέτουν το εθνικό θέαμα διεκδικούν θέση οι
οπαδοί των ακραίων πράξεων, καθώς αυτές δεν είναι παρά η θεατρική έκφραση των
αντιφατικών τους συναισθημάτων.

Μήπως οι εικόνες από το εθνικό παραλήρημα στην Πορτογαλία γεμάτες
σημαίες δεν ήταν; Μήπως η υποδοχή της τροπαιούχου εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου
δεν ήταν υποδοχή νικηφόρου στρατιάς; Μήπως τα πλάνα από τους εθνικούς
πανηγυρισμούς στην Ομόνοια, τότε, τις ώρες του ποδοσφαιρικού εθνικού θριάμβου
δεν ήταν γεμάτα σημαίες, που κράδαιναν μια χούφτα Ελληναράδες, σεληνιασμένοι,
σίγουροι ότι «σήκωσαν το τιμημένο» όχι για χάρη του αθλητισμού, αλλά για να
διαλαλήσουν την υπεροχή του ελληνικού έθνους;

Μήπως οι παραληρηματικές ανταποκρίσεις από τα γήπεδα της Πορτογαλίας που
έγιναν σποτάκια, ρεφρέν σε τραγούδια-ύμνους των ελληνικών κατορθωμάτων, δεν
ερέθιζαν τις εθνικές φαντασιώσεις για το περήφανο και αδούλωτο έθνος-Δαβίδ που
νικάει τους Γολιάθ;

Το θέαμα δεν αποτυπώνει μόνο, δεν καθρεφτίζει το ήδη υπάρχον, αλλά αναπαράγει
και μεγεθύνει την πτυχή της πραγματικότητας που θεωρεί πιο θεαματική, και αυτή
είναι η βίαιη.

H προσέγγιση του προβλήματος από το «Σταυρόλεξο» (Mega) του Παύλου
Τσίμα με καλεσμένο τον Γκάζι Καπλάνι στάθηκε υποδειγματική για την ανάλυση των
ακραίων ρατσιστικών επεισοδίων, επιβεβαιώνοντας τον υψηλό ρόλο της ψύχραιμης
τηλεόρασης στον πολιτισμό.

Ο συγγραφέας και αρθρογράφος με τη διπλή ελληνοαλβανική ταυτότητα και
το καθαρό βλέμμα στις μεθόδους των μίντια που ντοπάρουν τα πολεμικά αισθήματα
των δύο πλευρών, Γκάζι Καπλάνι, ήταν σαφής στην άποψή του: τα μίντια
βρίσκονται στον πυρήνα της κατασκευής των πολεμικών αισθημάτων των δύο λαών.
Είναι ευθύνη δική μας, των ανθρώπων που δουλεύουμε στα μίντια, είπε,
«φανταστείτε αν με την ευκαιρία της ποδοσφαιρικής συνάντησης των δύο ομάδων
είχαμε φτιάξει ένα σποτάκι στο οποίο να εμφανίζονται ένας Έλληνας
ποδοσφαιριστής και ένας Αλβανός που παίζει σε ελληνική ομάδα και έλεγαν και οι
δύο πως το ποδόσφαιρο είναι ψυχαγωγία, είναι συνάντηση».

H εκπομπή είχε ρεπορτάζ με φιλάθλους, αλλά είχε επιλέξει τους ειρηνικούς,
εκείνους που δήλωναν στον φακό ότι γι’ αυτούς ο αγώνας είναι ποδόσφαιρο και
διασκέδαση και κακώς τον εκμεταλλεύονται οι πολιτικοί. Ήδη από την οθόνη είχε
εξαφανιστεί η πολεμική ατμόσφαιρα, οι αγριεμένες φάτσες, που «πουλάνε»
ερεθίζοντας ένστικτα.

Δύο εικόνες, δύο επιλογές

Μπορεί αυτό να μην αρκεί, καθώς οι ρίζες της αντιπαλότητας βρίσκονται βαθιά
γαντζωμένες σε νοοτροπίες που βρήκαν ανταπόκριση στην πολιτική τής ολιγωρίας
ως προς την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ρευμάτων, σε νοοτροπίες όπως
αυτές που επισήμανε την επομένη καλεσμένος τής επίσης ψύχραιμης εκπομπής
«Καθημερινά» (NET), ο συγγραφέας Νικηφόρος Κώτσιας από την ελληνική μειονότητα
της Αλβανίας. Ζει στην Ελλάδα δίχως ταυτότητα. Δεν θα μπορούσε να πάει στο
γήπεδο να παρακολουθήσει τον αγώνα, μια και πρέπει να την επιδείξεις για να
βγάλεις εισιτήριο. Δεν θα μπορούσε όμως ούτε στην Αλβανία να παρακολουθήσει.
Εδώ «ύποπτος» για την αλβανική του ρίζα, εκεί «ύποπτος» για την ελληνική του.

Υπάρχουν δύο εικόνες, δύο επιλογές του θεάματος. H μία έχει σκοπό να
παραλύσει τη σκέψη και να ντοπάρει τα ένστικτα, η άλλη έχει στόχο να αναδείξει
το πρόβλημα και να ενεργοποιήσει τη σκέψη. Και οι δύο προπαγάνδα είναι, μόνο
που η μία καλλιεργεί μια φαντασίωση υψηλού πολιτισμού και η άλλη μιας βίαιης δύναμης.