Mη φοβάστε τα κοτόπουλα!

Πάνω που ο πανικός για τη γρίπη των πουλερικών είχε υποχωρήσει, η Τζούλι
Γκέρμπερντινγκ, διευθύντρια του αμερικανικού Κέντρου για τον Έλεγχο και την
Πρόληψη των Ασθενειών, φρόντισε να τον αναζωπυρώσει: η ύπαρξη της γρίπης των
πουλερικών στη Νοτιοανατολική Ασία – δήλωσε – και η ικανότητα της νόσου να
μολύνει θηλαστικά σημαίνει κατά πάσα πιθανότητα πως θα εξελιχθεί, θα εξαπλωθεί
στους ανθρώπους και θα σκοτώσει ενδεχομένως εκατοντάδες εκατομμύρια, διότι ο
ιός Η5Ν1 μάς είναι άγνωστος και άρα δεν έχουμε ανοσία.

H γρίπη των πουλερικών εξελίχθηκε ώστε να σκοτώνει πουλερικά, όχι ανθρώπους

Αμέσως άρχισαν οι παραλληλισμοί με τη μοναδική φονική πανδημία γρίπης στην
ιστορία, τη γρίπη του 1918, που σκότωσε από 20 έως 40 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο
Μάικλ Όστερχολμ, μάλιστα, ένας άλλος ειδικός στις μολυσματικές ασθένειες,
επιμένει πως ο Η5Ν1 μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο φονικός, διότι η πυκνότητα
του πληθυσμού στον πλανήτη είναι σήμερα πολύ μεγαλύτερη και τα μέσα μεταφοράς
πολύ ταχύτερα απ’ ό,τι το 1918.

H λογική αυτή όμως έχει περισσότερες «τρύπες» και από… ρακέτα του τένις.
Πρώτον, η γρίπη των πουλερικών εξελίχθηκε ώστε να σκοτώνει πουλερικά, όχι
ανθρώπους. Επιτίθεται σε ανθρώπους που πίνουν αίμα μολυσμένων πουλερικών,
τσαλαβουτούν μέσα σε περιττώματα πουλερικών ή σφαγιάζουν άρρωστα πουλερικά για
τροφή. Με άλλα λόγια, τα ανθρώπινα θύματά της έχουν συνήθως εκτεθεί σε
τεράστιες δόσεις του ιού που προσβάλλει τα πουλερικά.

Δεύτερον, ο Η5Ν1 απέκτησε τόσο μεγάλη μολυσματικότητα μεταξύ των πουλερικών,
λόγω των συνθηκών υπό τις οποίες αυτά κρατούνται – στοιβαγμένα μέσα σε
κλουβιά, σε γιγάντιες αποθήκες. Ο Η5Ν1 ήταν αρχικά ένας ήπιος ιός που
απαντούσε στις αποδημητικές πάπιες· αν σκότωνε άμεσα τον ξενιστή του, θα
πέθαινε κι αυτός. Όταν όμως το ράμφος του επόμενου ξενιστή απέχει μόλις ένα
εκατοστό, ο ιός μπορεί να εξελιχθεί έτσι ώστε να σκοτώνει γρήγορα και να
επιβιώνει.

Τα χαρακώματα. Όπως έχει επισημάνει ο εξελικτικός βιολόγος Πολ Γιούαλντ
από το Πανεπιστήμιο της Λούισβιλ, η ίδια διαδικασία έκανε τόσο μολυσματικό και
τον ιό της γρίπης του 1918, μόνο που αντί για πουλερικά σε κλουβιά, τότε ήταν
οι στρατιώτες στα χαρακώματα του A’ Παγκοσμίου Πολέμου, στα νοσοκομεία και στα
μέσα μεταφοράς που έπεσαν θύματα.

Ουδείς έχει εντοπίσει παρόμοιες συνθήκες κοντά στα πτηνοτροφεία της
Νοτιοανατολικής Ασίας. Με άλλα λόγια, αν η γρίπη των πουλερικών μετεξελιχθεί
ποτέ αρκετά, ώστε να μεταδίδεται εύκολα στους ανθρώπους, η φονικότητά της
αναγκαστικά θα μειωθεί. Μπορεί να πυροδοτήσει μια πανδημία, αλλά επ’ ουδενί να
προκαλέσει μια πανδημία τόσο φονική όσο η γρίπη του 1918.

H πνευμονική πανώλη

Στο μεταξύ, μια πολύ πιο επικίνδυνη ανθρώπινη νέμεση εκκολάπτεται σε ένα
περιβάλλον που μπορεί εύκολα να τη μετατρέψει σε παγκόσμια καταστροφή. Μία
αναπνευστική ασθένεια που οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα πιστεύουν ότι είναι
πνευμονική πανώλη, έχει σκοτώσει περίπου 60 ανθρώπους και έχει μολύνει
τουλάχιστον 400 ακόμα σε ένα αδαμαντωρυχείο του Βόρειου Κονγκό. Οι Γιατροί
Χωρίς Σύνορα εκτιμούν ότι περίπου 4.000 άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει την
περιοχή, φοβούμενοι την ασθένεια. Δεν ξέρουμε πού έχουν πάει, ούτε πόσοι από
αυτούς φέρουν τον ιό. Δεν ξέρουμε πού θα εξαπλωθεί. H λογική είναι απλή: η
προσοχή μας πρέπει να επικεντρωθεί στα ανθρώπινα «εργοστάσια ασθενειών» και
όχι σε έναν ιό που μεταλλάσσεται ανάμεσα σε κοτόπουλα. Θα έπρεπε να ανησυχούμε
περισσότερο για τις συνθήκες που επικρατούν επί παραδείγματι στο
αδαμαντωρυχείο του Κονγκό, όπου στριμώχνονται άρρωστοι και υγιείς άνθρωποι
μαζί, παρά για μια απειλή (γρίπη των πουλερικών), η οποία κατά πάσα πιθανότητα
δεν θα υλοποιηθεί ποτέ.

H Wendy Orent είναι συγγραφέας του βιβλίου «Πανώλη: Το μυστηριώδες
παρελθόν και το φοβερό μέλλον της πιο επικίνδυνης ασθένειας στον κόσμο» (εκδ.
Free Press, 2004)

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη