Kαθίζουν τον Δαρβίνο στο… εδώλιο

H πεποίθηση ότι μόνο ο Θεός, και όχι η εξέλιξη, δημιούργησε τον άνθρωπο, ποτέ δεν έχει αποσπάσει ποσοστό μικρότερο του 44% στις σχετικές δημοσκοπήσεις των τελευταίων δεκαετιών

Οι μαθητές του Γυμνασίου του Ντόβερ στην Πενσυλβάνια μαθαίνουν εδώ και λίγες
ημέρες ότι ο Δαρβίνος είχε άδικο κι ότι ο Θεός έπλασε τον κόσμο, αφού το
Διοικητικό Συμβούλιο του σχολείου έκρινε ότι υπάρχουν κενά στη θεωρία του
Δαρβίνου κι ότι τα παιδιά πρέπει να διδάσκονται τη θεωρία του «ευφυούς
σχεδίου», σύμφωνα με την οποία «κάποια ανώτερη δύναμη» δημιούργησε τον κόσμο.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Δαρβίνος κάθεται στο σκαμνί, ούτε η πρώτη φορά
που θρησκευτικοί ακτιβιστές εναντιώνονται στη διδασκαλία της εξελικτικής
βιολογίας στα δημόσια σχολεία. Πολλοί φονταμενταλιστές, χριστιανοί και
Εβραίοι, θεωρούν πως η άποψη ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τα πρώιμα πρωτεύοντα
έρχεται σε αντίθεση με την κατά γράμμα ερμηνεία του βιβλίου της Γενέσεως. Στο
ίδιο κλίμα κινείται και μερίδα ισλαμιστών, οι οποίοι αντιπαραθέτουν ότι ο
κόσμος πλάστηκε σε έξι μέρες, όπως γράφει το Κοράνι.

Δεν είναι, όμως, μόνο οι ερμηνευτές των ιερών κειμένων που δυσπιστούν απέναντι
στην εξέλιξη. Σε τηλεφωνική δημοσκόπηση που διενεργήθηκε στις ΗΠΑ το 2001 σε
περισσότερους από 1.000 ενηλίκους, το 45% συμφώνησε ότι ο Θεός δημιούργησε τον
άνθρωπο όπως είναι σήμερα, κάποια δεδομένη στιγμή πριν από 10.000 χρόνια
περίπου, δηλαδή ότι η εξέλιξη δεν έπαιξε κανένα ρόλο στη διαμόρφωση του
ανθρώπου.

Μόνο το 37% των ερωτηθέντων ήταν διατεθειμένοι να αποδεχθούν από κοινού τον
Θεό και τον Δαρβίνο, δηλαδή τη θεϊκή πρωτοβουλία ως αφετηρία της ζωής και την
εξέλιξη ως μέσο δημιουργίας. Το πιο εντυπωσιακό σ’ αυτά τα ποσοστά είναι ότι η
στατιστική αναλογία παραμένει περίπου η ίδια εδώ και δεκαετίες. H πεποίθηση
ότι μόνο ο Θεός, και όχι η εξέλιξη, δημιούργησε τον άνθρωπο, ποτέ δεν έχει
αποσπάσει ποσοστό μικρότερο του 44%.

Άρης Πατρινός: «Δεν πιστεύω ότι οι θεωρίες του Δαρβίνου, ή οποιαδήποτε επιστημονική θεωρία, απειλούν την πίστη στον Θεό»

«Είναι το αγαπημένο θέμα των ημερών», λέει στα «NEA» ο κ. Άρης
Πατρινός, διευθυντής του Γραφείου Βιολογικών και Περιβαλλοντικών Ερευνών στο
αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας, ο οποίος διασκεδάζει «με όλες αυτές τις
συζητήσεις για τον δημιουργισμό, για το ευφυές σχέδιο ή τον δαρβινισμό, ό,τι
κι αν σημαίνει αυτό…», αλλά τις καλωσορίζει, «ανεξάρτητα από το αν πιστεύω
ότι μπορεί να είναι τρελές, πολιτικά υποκινούμενες ή και τα δύο». Άλλωστε,
συνεχίζει, «η επιστήμη και η επιστημονική έρευνα είναι εγγενώς “ακατάστατες”
και παρ’ όλο που η επιστημονική μέθοδος προτείνει μια αυστηρή διαδικασία
ελέγχου των υποθέσεων, τα πράγματα δεν ταιριάζουν πάντα όσο εύκολα θα ήθελαν
κάποιοι. Όσο αφορά τον Δαρβίνο, είναι από τους λίγους ανθρώπους στην ιστορία
με τον οποίο θα ήθελα να είχα κάνει παρέα. Ο Αριστοτέλης είναι ένας άλλος, και
φυσικά ο Αλέξανδρος – ο τελευταίος για διαφορετικούς λόγους».

«Έκανε και λάθη»

Ο Δαρβίνος δεν είχε σε όλα δίκιο. Μάλιστα, έκανε κάποια λάθη, σημειώνει ο
Έλληνας επιστήμονας. «Αυτό που του χρεώνω περισσότερο είναι ότι δεν μελέτησε
την πραγματεία του Μέντελ για τη γενετική, παρ’ όλο που μάλλον είχε ένα
αντίγραφο στο γραφείο του. Κατά συνέπεια, οι μηχανισμοί του για την
κληρονομικότητα των γονιδίων δεν ήταν σωστοί. Κατ’ αρχάς, συμπέρανε ότι τα
χαρακτηριστικά που αλλάζουν με τη χρήση (ή την κατάχρηση) ή τους
περιβαλλοντικούς παράγοντες είναι κληρονομικά».

Πίστευε, για παράδειγμα, «ότι το καθημερινό άρμεγμα της αγελάδας θα προκαλούσε
αυξημένες ορμόνες παραγωγής γάλακτος κι ότι αυτές οι ορμόνες θα επηρέαζαν τις
ωοθήκες έτσι ώστε οι απόγονοι της αγελάδας να έχουν πιο ανεπτυγμένους μαστούς.
Στην πραγματικότητα, ο Δαρβίνος ήταν ένας οπαδός του Λαμάρκ που πίστευε στην
κληρονομικότητα των επίκτητων χαρακτηριστικών. Πίστευε επίσης ότι η υγεία ήταν
πολύ πιο σημαντική από την τύχη για την επιβίωση ενός ατόμου ή είδους. Για
παράδειγμα, ότι η πιο γρήγορη γαζέλα θα γλιτώσει από το κρυμμένο λιοντάρι.
Όμως, αυτό δεν θα συμβεί αν ο δρόμος της οδηγεί κατευθείαν στο κρυμμένο
λιοντάρι. H γρήγορη γαζέλα θα φτάσει εκεί πρώτη και το λιοντάρι θα τη φάει!
Βέβαια, ο Δαρβίνος χτύπησε διάνα όταν είπε ότι η εξέλιξη εξαρτάται από
κληρονομούμενες παραλλαγές κι ότι υπάρχουν πολλές τέτοιες παραλλαγές στα είδη.
Επίσης, υπέθεσε αξιωματικά ότι γεννιούνται περισσότερα άτομα απ’ όσα μπορούν
να επιβιώσουν κι αυτό ήταν πολύ ριζοσπαστικό για την εποχή του. Του αναγνωρίζω
κυρίως το γεγονός ότι εισήγαγε μια νέα σχολή σκέψης, παρά τα συμπεράσματά του,
στην “Καταγωγή των Ειδών”».

«Οι επιστημονικές θεωρίες απειλούν όσους πιστεύουν στα ψέματα»

Σταμάτης Αλαχιώτης: «O αντιδαρβινισμός αναζωπυρώνεται στις ΗΠΑ»

H θεωρία της εξέλιξης δεν αποκλείει την καταγωγή μας από τον Θεό; «Άκουσα τα
ίδια επιχειρήματα για το πρόγραμμα αποκωδικοποίησης του ανθρώπινου
γονιδιώματος. Είναι μια καλή συζήτηση, παρ’ όλο που δεν πρόκειται να αλλάξει
μυαλά. Προσωπικά, δεν βλέπω αντιφάσεις. Αν ο Θεός είναι τόσο ισχυρός όσο λέμε,
τότε γιατί δεν μπορούμε να δεχθούμε πως όλη η δημιουργία σχεδιάστηκε από
αυτόν, σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους που παρατηρούμε; Επίσης, γιατί είμαστε
τόσο αλαζόνες ώστε να περιμένουμε να καταλάβουμε όλους τους λόγους για τους
οποίους σχεδίασε τα πράγματα με αυτό τον τρόπο;», απαντά ο Άρης Πατρινός.

Και συνεχίζει: «Για σκεφτείτε τις αισθήσεις. Τα αυτιά μας – το ίδιο και τα
μάτια μας – μπορούν να συλλάβουν μόνο ένα μικρό μέρος από το φάσμα των κυμάτων
και από το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα. H γεύση ή η όσφρησή μας, παρά την
εκλεκτικότητά της, είναι χιλιάδες φορές λιγότερο εκλεκτική από την αντίστοιχη
ενός ποντικιού. Τι υπονοούν αυτά τα πράγματα για το μυαλό μας και την
ικανότητά του να συγκρατήσει την έννοια του ανώτερου πλάσματος; Δεν πιστεύω
ότι οι θεωρίες του Δαρβίνου, ή οποιαδήποτε επιστημονική θεωρία, απειλούν την
πίστη στον Θεό».

Από την πλευρά του ο καθηγητής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο Πατρών Σταμάτης
Αλαχιώτης επισημαίνει ότι «η υπαρξιακή μας ερμηνεία είναι ένα μείζον θέμα που
μπορεί να προσεγγιστεί με τη σωστή παιδεία και την κατανόηση της επιστημονικής
εξελικτικής αλήθειας, διαφορετικά οδηγούμαστε σε παιδαγωγικό έλλειμμα σε μιαν
εποχή της γνώσης που το scio ergo sum είναι θεμελιώδες προαπαιτούμενο. Άλλωστε
η επιστημονική πρόοδος στοχεύει στην απάλυνση του ανθρώπινου πόνου. Αλλά αυτός
δεν είναι και ο στόχος του Δημιουργισμού; Εκτός και αν θέλουμε “κοσμοείδωλα”
τα οποία να κάνουν άσκοπη τη διαμάχη γνώσης και πίστης (που μπορούν ωστόσο να
συνδυασθούν), να τεντώνεται μεταξύ της προόδου και της συντήρησης».

«H εξέλιξη της ζωής είναι αδιαμφισβήτητη»

Ο Κάρολος Δαρβίνος σε φωτογραφία του 1875

«H επιστημονική τεκμηρίωση του ενιαίου και της εξέλιξης της ζωής είναι
αδιαμφισβήτητη. Για παράδειγμα, ο άνθρωπος, που δεν προέρχεται από τους
πιθήκους με τους οποίους είχε κοινό πρόγονο περίπου πέντε εκατομμύρια χρόνια
πριν, διαφέρει από τον χιμπαντζή μόνο ως προς το 1,44% του γενετικού του
υλικού. Επίσης, από τα βακτήρια μέχρι τον Homo Sapiens υπάρχουν πολλά γονίδια
ή τμήματά τους που είναι ταυτόσημα σχεδόν», τονίζει ο καθηγητής Γενετικής στο
Πανεπιστήμιο Πατρών Σταμάτης Αλαχιώτης. Απλώς, ο κυματισμός της υπαρξιακής μας
αυτογνωσίας εκφράζεται ποικιλοτρόπως, «όπως με τον επίσκοπο Wilberforce να
ρωτά δημοσίως τον Huxley, υποστηρικτή του Δαρβίνου, αν συγγενεύει με τον
πίθηκο μέσω της γιαγιάς του ή τον παππού του, αλλά και την πρόσφατη ανάδειξη
του Δαρβίνου ως του πιο σημαντικού προσώπου της 2ης χιλιετίας. Με τον Μέγα
Βασίλειο να υποστηρίζει στην Εξαήμερο ότι ο Θεός εμφύσησε τη δύναμη στη Γη για
να δημιουργηθεί ζωή και στη ζωή τη δύναμη να εξελίσσεται, ή με τον Άγιο
Αυγουστίνο και τον Θωμά Ακινάτη να μη δέχονται τη φιλολογική ιστορία της
ειδικής δημιουργίας προτείνοντας μιαν αλληγορική φυσιοδίφικη εξήγηση της
Γένεσης, αλλά και την αναζωπύρωση πάλι σήμερα του αντιδαρβινισμού σε ορισμένες
πολιτείες των ΗΠΑ».

H θεωρία της εξέλιξης βήμα προς βήμα

Ένα ιγκουάνα απολαμβάνει τον ήλιο στις ακτές του νησιού Σαν Κριστομπάλ, στο Αρχιπέλαγος των Γκαλάπαγκος. Τα πλάσματα αυτά ενέπνευσαν στον Δαρβίνο τη θεωρία της εξέλιξης

Οι άνθρωποι δεν κατάγονται από τους πιθήκους. Ο Δαρβίνος είπε ότι τα
αμέτρητα είδη που ζουν στη Γη είναι αποτέλεσμα της επανειλημμένης διακλάδωσης
μιας γραμμικής σειράς καταγωγής – διαδικασία που ονομάστηκε «εξέλιξη».

Οι μικρές, τυχαίες, κληρονομούμενες διαφορές ανάμεσα στα άτομα
συνεπάγονται διαφορετικές πιθανότητες για επιβίωση και αναπαραγωγή – επιτυχία
για κάποια, θάνατος χωρίς απογόνους για άλλα. Αυτό οδηγεί σε σημαντικές
αλλαγές στη μορφή, το μέγεθος, τη δύναμη, τους αμυντικούς μηχανισμούς, το
χρώμα, τη βιοχημεία και τη συμπεριφορά των απογόνων.

H αύξηση του πληθυσμού δημιουργεί ανταγωνισμό, στον οποίο υπερισχύουν
οι καλύτερα προσαρμοσμένοι ανταγωνιστές (και αυτό είναι η ουσία της θεωρίας
του Δαρβίνου). Επειδή οι λιγότεροι αποτελεσματικοί ανταγωνιστές έχουν και
λιγότερους απογόνους, οι άχρηστες ή προβληματικές παραλλαγές τείνουν να
εξαφανίζονται.

Παρόμοια είδη βρίσκονται σε κοντινές περιοχές επειδή προέρχονται από
κοινούς προγόνους, επειδή ο δεσμός που ισχύει στον χώρο και στον χρόνο είναι η
κληρονομικότητα.

H βιοποικιλότητα: Στα απομονωμένα νησιά η απομόνωση, σε συνδυασμό με
τον χρόνο και την προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες, οδηγεί σε ενδογένεση.

Γιατί μας αφορά η εξέλιξη; Γιατί βακτήρια και ιοί εξελίσσονται, ενώ
μολυσματικοί παράγοντες όπως το βακτήριο της φυματίωσης προσαρμόζονται γρήγορα
και αναπτύσσουν γενετική αντοχή στα φάρμακα.

Πηγή: National Geographic, Νοέμβριος 2004