TZEPEMI PIΦKIN Kαι εγένετο «ευρωπαϊκό όνειρο»…

Σήμερα, η διαφορετική ιδέα για την ευημερία που έχουν ΗΠΑ και Ευρώπη αντικατοπτρίζεται στο ποσοστό του ΑΕΠ που αφιερώνουν στις κοινωνικές παροχές: 11% στις ΗΠΑ, 26% στην Ευρώπη, επισημαίνει ο Αμερικανός συγγραφέας Τζέρεμι Ρίφκιν

Την ώρα που ένα «ευρωπαϊκό όνειρο» γεννιέται κατά τον Αμερικανό συγγραφέα
Τζέρεμι Ρίφκιν, το 51% των Αμερικανών πολιτών παραμένει πιστό στο «αμερικανικό
όνειρο». Το ποσοστό συμπίπτει με εκείνο που ψήφισε Μπους. Το ένα τρίτο όμως
των πολιτών δηλώνει ότι έχει εντελώς απομακρυνθεί από το «όνειρο» αυτό, είτε
γιατί δεν νιώθει να ολοκληρώνεται μέσα από το συγκεκριμένο μοντέλο ζωής είτε
γιατί απλώς το όνειρο αυτό δεν υφίσταται: όπως γράφει ο Τζέρεμι Ρίφκιν στο νέο
του βιβλίο, υπάρχουν πλέον «εκατομμύρια Αμερικανοί που δούλεψαν σκληρά, που
έκαναν θυσίες και όμως δεν μπόρεσαν να εξελιχθούν στο πλαίσιο μιας κοινωνίας
που υποτάσσεται όλο και περισσότερο στα συμφέροντα των πιο πλούσιων
οικογενειών».

Αντίθετα, υπάρχει ένα «ευρωπαϊκό όνειρο», υποστηρίζει ο Αμερικανός
διανοούμενος. Χρησιμοποιεί τον όρο και ως τίτλο του νέου του βιβλίου που μόλις
κυκλοφόρησε στην Αμερική και έκανε αίσθηση, καθώς τοποθετεί τον ευρωπαϊκό
πολιτισμό και την ευρωπαϊκή οπτική στον κόσμο σε θέση ανώτερη της
αμερικανικής. Ιστορικά, οι Αμερικανοί αναζήτησαν την ατομική κυρίως ευτυχία,
αντίθετα με τους Ευρωπαίους που την αναζητούσαν συλλογικά επιμένοντας στην
ποιότητα ζωής της κοινότητας, λέει ο Ρίφκιν. Οι ιδρυτές του αμερικανικού
κράτους έφτασαν στον Νέο Κόσμο από την Ευρώπη πριν από 300 χρόνια, ακριβώς τη
στιγμή που η προτεσταντική Μεταρρύθμιση παρήκμαζε και αναδυόταν ο ευρωπαϊκός
Διαφωτισμός. «Πήραν τα δύο ευρωπαϊκά ρεύματα σκέψης, τα πάγωσαν στον χρόνο και
τα διατήρησαν στην πιο καθαρή τους μορφή μέχρι σήμερα», εξηγεί. Τόσο η
Μεταρρύθμιση όσο και ο Διαφωτισμός εμμένουν στον ρόλο του ατόμου στην Ιστορία,
κάτι που κατά τη γνώμη του Ρίφκιν εξηγεί γιατί οι Αμερικανοί είναι ο πιο
θρησκευόμενος λαός στον βιομηχανικό κόσμο και γιατί είναι εκείνοι που
υπερασπίζονται περισσότερο το καπιταλιστικό σύστημα και την ιδέα του
έθνους-κράτους.

Ευάλωτοι και εξαρτώμενοι

Ο Ρίφκιν λέει ότι ένας ιός στον υπολογιστή, μια τρομοκρατική ενέργεια, ένα
χρηματιστηριακό σκάνδαλο ή το φαινόμενο του θερμοκηπίου μπορεί να κάνει τους
πάντες ευάλωτους και εξαρτώμενους. Αρκετοί είναι οι Αμερικανοί που το
κατανοούν και που βλέπουν παράλληλα να αναπτύσσεται ένα νέο ευρωπαϊκό μοντέλο.
Τα 25 κράτη-μέλη με τα 452 εκατομμύρια κατοίκους συγκροτούν μια δεύτερη
παγκόσμια υπερδύναμη. H E.E. είναι ήδη ο κύριος εξαγωγέας στον κόσμο και η πιο
μεγάλη εσωτερική αγορά εμπορικών συναλλαγών. Το ευρώ είναι ήδη πιο ισχυρό από
το δολάριο, ενώ οι πολίτες στην Ευρώπη έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής,
διαθέτουν καλύτερο επίπεδο αλφαβητισμού, η φτώχεια και η παραβατικότητα είναι
λιγότερο εξαπλωμένες, τα προάστια είναι λιγότερο εκτεταμένα και τα κέντρα των
πόλεων λιγότερο υποβαθμισμένα. «Αν εξετάσουμε τα στοιχεία που κάνουν ένα λαό
μεγάλο και έναν τρόπο ζωής ανώτερο, θα αντιληφθούμε ότι η Ευρώπη αρχίζει να
προσπερνά την Αμερική», λέει.

Ανεστραμμένο είδωλο

Το ευρωπαϊκό όνειρο αποτελεί το ανεστραμμένο είδωλο του αμερικανικού, πιστεύει
ο Τζέρεμι Ρίφκιν. Ενώ το τελευταίο δίνει έμφαση στη χωρίς όρια οικονομική
ανάπτυξη, στον ατομικό πλουτισμό και στην αναζήτηση του προσωπικού του
συμφέροντος, το αντίστοιχο ευρωπαϊκό προσβλέπει στη διαρκή ανάπτυξη, στην
ποιότητα ζωής και στη μόρφωση του πληθυσμού.

Πρόκειται για την πρώτη απόπειρα να δημιουργηθεί οικουμενική συνείδηση σε έναν
κόσμο ολοένα και πιο μικρό. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη έγινε ξαφνικά η
προσωποποίηση της ουτοπίας. Τα προβλήματά της είναι περίπλοκα και οι αδυναμίες
της εξόφθαλμες. Και βέβαια, πολλά ευγενή αισθήματα κρύβουν υποκρισία. Παρ’ όλα
αυτά, η Ευρώπη διαμορφώνει αυτή τη στιγμή μια νέα και τολμηρή οπτική για τον
κόσμο.

Οι μεγάλες διαφορές ΗΠΑ – Ευρώπης

Οι Αμερικανοί

* Ζουν και πεθαίνουν με την ηθική της εργασίας.

* Βλέπουν τη χώρα τους σαν χωνευτήρι των πολιτισμών.

* Δίνουν έμφαση στην ιδιοκτησία και στα αστικά δικαιώματα.

* Πιστεύουν στον Θεό και στη χώρα τους.

* Πιστεύουν στην πολύ ισχυρή στρατιωτική παρουσία στον κόσμο.

Οι Ευρωπαίοι

* Δίνουν έμφαση στην ισορροπία εργασίας και ελεύθερου χρόνου.

* Προτιμούν τον πλούτο της πολιτιστικής διαφοράς.

* Θεωρούν προνομιακά τα κοινωνικά και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

* Πιστεύουν στην κοινωνική ασφάλιση και στην κοινωνία των πολιτών.

* Ρίχνουν βάρος στη συνεργασία και τη συναίνεση.

INFO

Τζέρεμι Ρίφκιν, «The European Dream: How Europe’s Vision of the Future is
Quietly Eclipsing the American Dream», εκδόσεις Tarcher/Putnam. Το βιβλίο θα
κυκλοφορήσει το 2005 από τις Εκδόσεις Λιβάνη.