Ο Nτεριντά διχάζει (ακόμα)

Στο πλαίσιο του διαλόγου για την επιρροή της σκέψης του Ζακ Ντεριντά (που
κηδεύτηκε προ ημερών) στη Φιλοσοφία, τις Επιστήμες και τη Λογοτεχνία, τα «NEA»
φιλοξενούν δύο ακόμη απόψεις: του ιστορικού Βασίλη Κρεμμυδά, που εξετάζει τις
(αρνητικές, κατά τη γνώμη του) επιπτώσεις της ντεριντιανής σκέψης στην
ιστοριογραφία, και του 24χρονου υποψήφιου διδάκτορα στην Ιστορία της
Επικοινωνίας του Παντείου Πανεπιστημίου Χάρη Ράπτη που εκφράζει μια νέα γενιά
«οπαδών» του Γάλλου φιλοσόφου.

«Κατήργησε την ιεράρχηση των πηγών»

Πυρήνας της σκέψης και της διδασκαλίας του Ζακ Ντεριντά είναι η
αποδόμηση – λέξη πολύ στη μόδα γύρω στο 1990 με ’95 που σιγά-σιγά
εξαφανίστηκε· εξαφανίστηκε, αφού έκανε τη δουλειά της. H θεωρία της αποδόμησης
δεν είναι τίποτε άλλο απ’ αυτό που λέει η λέξη. Κατ’ αρχήν απευθύνεται στο
κείμενο, απευθύνεται στις λέξεις, δεν αναγνωρίζει τίποτε που είναι έξω από το
κείμενο. Επιπλέον, προτείνει να μη θεωρείται κανένα νόημα που εκφράζει η λέξη
ως έγκυρο· προτείνει την αναζήτηση της αλήθειας στη διάλυση των δομημένων
συνόλων. Πρώτες που ωφελήθηκαν από την πρόταση ήταν η Φιλολογία και η
Ανθρωπολογία.

Ενώ όμως αρχικά η θεωρία έμοιαζε να απευθύνεται σε αυτές τις δύο ακριβώς
διανοητικές λειτουργίες ή επιστήμες, γρήγορα επηρέασε και πολλές άλλες. Στην
ιστοριογραφία η αποδόμηση έφτασε από δύο δρόμους: από τον κατακερματισμό της
θεματολογίας σε πολύ μικρά θέματα έρευνας (πραγματικά, γεωγραφικά, χρονικά),
κάτι που περίπου αποκλείει την κατανόηση του παρελθόντος ως συνολικής κίνησης
της κοινωνίας και που υποδεικνύει ένα είδος ισοτιμίας αυτών των «μικρών»,
αποκλείει δηλαδή την ιεράρχηση· και από τη στροφή προς την, φιλολογική βέβαια,
κειμενική λεγόμενη προσέγγιση και ερμηνεία της ιστορίας που καταλήγει σε
λατρεία της ανάλυσης των κειμένων και της διάλυσης του νοήματος των λέξεων·
ανοίγει πόρτες σε κείμενα που δεν είναι οι κατάλληλες πηγές για τη γνωριμία
μας με το παρελθόν· δεν είναι οι πηγές της ιστορίας.

Ο ιστορικός Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου
Αθηνών