Λαός και λαϊκισμός

Από τις αρχές του 20ού αιώνα, η εξάπλωση των μέσων επικοινωνίας μάς υποχρεώνει
να σκεπτόμαστε κυριολεκτικά με έτοιμες ιδέες και γνώμες, που έχουν περάσει από
τα φίλτρα ορισμένων ομάδων παγκόσμιας και τοπικής εξουσίας.

Αυτό θυμίζει και το θαυμάσιο Λεξικό της Κουταμάρας του Γκιστάβ Φλομπέρ,
όπου οι μεταναπολεόντειοι αστοί της Γαλλίας εξήγγειλαν με βαρυσήμαντο ύφος
ανεπανάληπτες βλακείες, σαν να επρόκειτο για τελειωτικές αλήθειες.

Εδώ και χρόνια, η λέξη «λαός» σήμαινε στη Δύση – και, βέβαια, στην Ελλάδα – το
κατώτερο οικονομικά στρώμα, «πτωχό αλλά έντιμο, φιλόξενο και φιλότιμο», από
μεροκαματιάρηδες μέχρι εργάτες και, φυσικά, φτωχούς αγρότες. H τάξη αυτή
υπέφερε τα πάνδεινα από ένα κατεστημένο δεξιό, άγρια συντηρητικό, που
θεωρούσε, στην ουσία, ότι κι ο ίδιος ο φασισμός του 1936 ήταν «υπερβολικά
ευεργετικός για την εργατική τάξη».

Τα πράγματα, όμως, άλλαξαν μετά την ήττα στην Κύπρο το 1974, που περιόρισε μια
στενόμυαλη στρατοκρατία, η οποία υπηρετούσε μιαν εξίσου στενόμυαλη Δεξιά.
Βασικοί παράγοντες της αλλαγής αυτής υπήρξαν η ανάπτυξη της τεχνολογίας και
της παγκόσμιας – κυρίως, δε, ευρωπαϊκής – οικονομίας, που γνώρισε μιαν άνευ
προηγουμένου εξάπλωση, η οποία και εξαφάνισε ουσιαστικά τον «λαό»,
αντικαθιστώντας τον με ξένους οικονομικούς πρόσφυγες κι εργάτες. Έτσι, στην
Ελλάδα ο «λαός» αντικαταστάθηκε από το «εμείς οι Έλληνες». Μια νέα τάξη
μικρομεσαίων εμφανίστηκε στο προσκήνιο, την οποία εξέφρασε δυναμικά το ΠΑΣΟΚ,
κυρίως. Το γεγονός αυτό, καθώς και η ανυποληψία της Δεξιάς, δημιούργησαν τον
σύγχρονο μύθο του «καλού λαού», που ήρθε αντιμέτωπος με τα «κατεστημένα» και
τα «κέντρα διαπλοκής και διαφθοράς». Τα πράγματα, όμως, ούτε υπήρξαν ούτε
είναι τόσο απλουστευτικά. Στον καλλιτεχνικό τομέα, που δείχνει και το
ουσιαστικό πρόσωπο μιας χώρας, η λαϊκή τέχνη στράφηκε σχεδόν αποκλειστικά σε
μια μουσική, η οποία, με τα ινδοπρεπή και τα τσιφτετέλια, μπήκε στην
αποκλειστική υπηρεσία μιας απόλυτα ακαλλιέργητης νέας αστικής τάξης, που βρήκε
τρόπο να πετάει τα – σχεδόν πάντα – παράνομα λεφτά της.

Οι πραγματικοί δημιουργοί – με κάποιες εξαιρέσεις στον χώρο της έντεχνης
λαϊκής μουσικής (Τσιτσάνης, Χιώτης, Βαμβακάρης, Παπαϊωάννου) και της λαϊκής
τέχνης (Θεόφιλος) – υπήρξαν όμως πάντα αστοί και μεγαλοαστοί: Ρίτσος, Σεφέρης,
Ελύτης, Τσαρούχης, Γκίκας, Θεοδωράκης, Χατζιδάκις, Καστοριάδης, και δεκάδες
άλλοι το πιστοποιούν. Με τη σταδιακή επικράτηση των «σκυλάδικων» και των
«ελληνάδικων» νυχτερινών κέντρων, που νομίζουν ότι το υπερβολικό νταβαντούρι
είναι τεκμήριο μοντέρνας πολυτέλειας, ο μύθος του «καλού λαού» έχει πλέον
καταρρεύσει. Οι τρομοκράτες και οι γνωστοί-άγνωστοι αναρχικοί, που δίνουν
θαυμάσιες ευκαιρίες «νόμιμης» επέμβασης σε κάθε βίαιο καθεστώς, όπως της
Ουάσιγκτον, είναι οι τελευταίοι «λαϊκοί τύποι», μαζί με τους Αλβανο-κυνηγούς
και άλλους ρατσιστές.

Άγιος λαός πια, εκτός από τα θύματα και τους νεκρούς, δεν υπάρχει πουθενά. Κι
ας θυμηθούμε εδώ ότι ο Χίτλερ εξελέγη με λαϊκή πλειοψηφία κι ότι ο Μουσολίνι,
ο Στάλιν κι ένα σωρό άλλοι τύραννοι πήραν εκάστοτε την αρχή και κυβέρνησαν
στηριζόμενοι σε μια ευρύτατη λαϊκή υποστήριξη.

Ο Δημήτρης T. Άναλις είναι σύμβουλος Διεθνών Σχέσεων σε θέματα
γεωστρατηγικής και μέλος του Συμβουλίου Επιτήρησης της Ομάδας Δικαιωμάτων των Μειονοτήτων