Θεολογία της εικόνας και τάσεις της αγοράς

Ένα ανδρείκελο σε φυσικές διαστάσεις ξεπροβάλλει από μια τρύπα στο πάτωμα (έργο του Maurizio Cattelan), ένα από τα πολλά έργα της έκθεσης με ερωτήματα για το ανθρώπινο πεπρωμένο στις ημέρες μας

Εκθέσεις σαν το Monument to Now («Μνημείο στο Τώρα») δεν γίνονται κάθε μέρα,
και όχι μόνο στην Αθήνα. Βασισμένη σε παλιά και νέα έργα της Συλλογής Δάκη
Ιωάννου, εγκαινιάστηκε έξι μήνες μετά το Outlook – μία επίσης μεγάλη εκδήλωση
τέχνης από μητροπολιτικά καλλιτεχνικά κέντρα – και λίγα χρόνια μετά την
προηγούμενη παρουσίαση στην ΑΣΚΤ, την «Πολιτισμική Γεωμετρία», την «Τεχνητή
Φύση» και τις άλλες μικρότερες που οργάνωσε το ΔΕΣΤΕ, το Ίδρυμα του διεθνώς
καταξιωμένου συλλέκτη.

H τωρινή παρουσίαση είναι πανηγυρική στην κυριολεξία, αφού επιστρατεύει το
βαρύ πυροβολικό της συλλογής (50 περ. καλλιτέχνες), γίνεται σε εκτεταμένο χώρο
αντάξιο των αναγκών της, με κείμενα πολλών φημισμένων επιμελητών (Τζ. Ντάιτς,
Ντ. Κάμερον κ.ά.) και συνοδεύει τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

«Πλαστικός Προμηθέας»: Ως προς το τελευταίο στοιχείο, η έκθεση έχει μια
πρόσθετη ιδεολογική και δημοσιογραφική επικαιρότητα, αφού δικό της κεντρικό
χαρακτηριστικό είναι η μοίρα του σύγχρονου ανθρώπου και της ανθρώπινης
φιγούρας. Με τίτλο «Πλαστικός Προμηθέας» είχαμε σημειώσει παλαιότερα – πάντως
πριν από τα τωρινά κείμενα των επιμελητών – ότι το ζήτημα που θέτει η Μαίρη
Σέλεϊ στον Φρανκενστάιν (1823) είναι ο κεντρικός αρμός της Συλλογής του
Ιωάννου. Τι είναι ο σημερινός άνθρωπος (και ο σημερινός πολιτισμός) παρά ένα
συναρμολόγημα καλλιεργημένων επί μέρους στοιχείων; Πράγματι, στον κατάλογο
διαβάζουμε τώρα πολλά για το συναρμολόγημα στο έργο τέχνης, για τη μοίρα του
καλλιτέχνη κ.ά. και διαπιστώνουμε μια ενδιαφέρουσα – αν και διακριτικά
διατυπωμένη – στροφή προς την πλευρά του αποδέκτη και όχι προς την πλευρά του
καινοτομικού ρόλου του καλλιτέχνη, αντίληψη που ευχαρίστως προσυπογράφουμε.
Επαναπροσεγγίζει επίσης την αναπαραστατική ζωγραφική.

H μεγάλη αυτή έκθεση μοιάζει πολύ κοντύτερα στο «Τώρα», απ’ όσο το
Outlook, το οποίο βασιζόταν σε μαρξιστικά ιδεολογήματα του 19ου αιώνα για τον
ηγετικό ρόλο του δημιουργού – διανοουμένου και της πολιτικής. Ο ρόλος του
τεχνοκριτικού – επιμελητή («σκηνοθέτη») της έκθεσης εμπεριέχει και λειτουργία
«προξενητή» με τις έρευνες τάσεων της αγοράς, γεγονός που αναδεικνύει τη
συγκρότηση μιας τέτοιας συλλογής και την ερμηνευτική παρουσίασή της ως
διαδικασία ανάλογη με το μάρκετινγκ και την κοινωνική καταξίωση μιας
κινηματογραφικής ταινίας. Δεν είναι κακό αυτό, και ο Σπίλμπεργκ επιλέγει τα
σενάρια έτσι, αλλά τα έργα του έχουν τόση χάρη!

Ανθρωποκεντρισμός και θεολογία: Σκόπιμα επισκεφθήκαμε την έκθεση μετά τους
Ολυμπιακούς. Ο αρχικός λόγος ήταν πως θέλαμε να εκφράζουμε το σημείο αναφοράς
μιας πόλης που λειτούργησε μόλις ως κέντρο του κόσμου και ενός πολιτισμού που
αναδείχθηκε «αρχηγικά» με τις εικόνες του Δ. Παπαϊωάννου.

Ο δεύτερος λόγος προέκυψε στον δρόμο, ήταν τα αναβολικά. Και τα θυμάται κανείς
τακτικά στην έκθεση βλέποντας ως κεντρικό έκθεμα πλαστικά ανθρωποειδή,
εικαζόμενους προϊστορικούς προγόνους μας, ανθρωπόμορφες σκιές να ξεπροβάλλουν
από άμορφα σκουπίδια, το ίδιο το πρόσωπό του σ’ ένα τεράστιο καμπύλο κάτοπτρο
που παραπέμπει στον Βαν Άικ του «Αρνολφίνι», παλιά (προτεσταντική) ζωγραφική
στην οποία παραπέμπει επίσης και μία παραλλαγή του «Κυνηγιού» του Μπρέγκελ.

Τα εκθέματα παλεύουν τίμια ανάμεσα στην εκλογίκευση που διακατέχει (και
βασανίζει πλέον) τη δυτική ανθρωπιστική παιδεία και στη νοσταλγία της
αθωότητας που είναι η μόνιμη ουτοπία όλων μας, από τον Γκιούλιβερ, την Αλίκη
των Θαυμάτων, τον μέσω Νίτσε Φρόυντ, τον Κλ. Λεβί-Στρος που νοσταλγεί τους
εξωευρωπαϊκούς πολιτισμούς.

«Γεννηθέντα» ή «ποιηθέντα» είναι τα έργα; Έχουν γραφεί πολλά για το πώς
η Συλλογή Σάατσι (μεγάλος αδελφός της Συλλογής Ιωάννου) είναι ενδεχομένως μια
τεχνητή καλλιέργεια καλλιτεχνών, με επιλογή, προβολή και καθιέρωση που τους
«φουσκώνει» με γνωρίσματα επικαιρότητας και (χορηγούμενης) μουσειακής αξίας.

H έκθεση όμως αυτήν τη φορά μάς άρεσε πολύ. Δεν τρομάζει τον μέσο θεατή,
αντίθετα είναι «φιλική στον χρήστη», σχεδόν ελκυστική. Προσωπικά, τη βρήκα
συμβατή και με την κλασική ανθρωποκεντρική παιδεία. Υπό έμμεσους
σημειολογικούς κώδικες, τα μισά έργα μού φάνηκαν σαν εικονογραφία με
θεολογικούς προβληματισμούς. Σύνδρομα γκαιτικού «Φάουστ», αλλά και ανίχνευση
των άκρων που θυμίζει μπεργκμανική «Έβδομη Σφραγίδα» και «Ρόμποκοπ» του
Βερχόβεν.

Είτε εμείς αισθανόμαστε πλέον Νεοϋορκέζοι, όπως οι καλλιτέχνες του ΔΕΣΤΕ, είτε
εκείνοι προσεγγίζουν τη ρωμαίικη προαιώνια αίσθηση ανα-συναρμολόγησης.
Αναμφίβολα, είναι μια έκθεση όπου αξίζει ν’ αφεθεί κανείς σε ελεύθερους
συνειρμούς.

Με λίγα λόγια

* Το θέμα και οι φόρμες ενδιαφέρουν τον μέσο φιλότεχνο; 8

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 9

* Τα έργα είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά των καλλιτεχνών; 9

* Είναι σωστή η παρουσίαση στον εκθεσιακό χώρο; 9

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

Monument to Now – «Μνημείο στο Σήμερα», στο Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, Ε. Παππά και
Φιλελλήνων, Νέα Ιωνία, τηλ. 210-6729.460, Τρίτη έως και Σάββατο 12.00 – 21.00.
Δευτέρα, Κυριακή κλειστά., μέχρι 31 Δεκεμβρίου.