Σημαντικές αρχαιότητες στον αέρα!

Μια πρωτοφανής κούρσα εξελίχθηκε με επιτυχία τα τελευταία χρόνια: μπροστά οι
αρχαιολόγοι, πίσω έργα κοινής ωφέλειας, Μετρό, ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων,
ανάπλαση του κέντρου, αντικατάσταση δικτύων, τραμ κ.ά. Άγνωστα σημαντικότατα
μνημεία, όπως το Λύκειον του Αριστοτέλους και το Δημόσιον Σήμα, ήρθαν στο φως.
Πρωτοφανείς πρωτοβουλίες έδωσαν λύση θετική στο δίλημμα διατήρηση και σεβασμός
αρχαιοτήτων απέναντι στη σύγχρονη ανάπτυξη. Το μεγάλο αρχαίο λουτρό που
ανακαλύφθηκε στην Πλατεία Συντάγματος (2.300 τ.μ.) «μετακόμισε» μαζί με τη
στρωματογραφία του στην Πανεπιστημιούπολη του Ζωγράφου και πολλά άλλα
μικρότερα αρχαία αναδείχθηκαν επιτόπου, χωρίς να ματαιωθούν τα έργα κοινής
ωφελείας.

Τι γίνεται όμως από ‘δώ και πέρα; Ποια τα οφέλη και ποια η συνέχεια; Ποια
μέτωπα μένουν ακόμα ανοιχτά; «Αυτή η γενική κινητοποίηση ανέπτυξε τεχνογνωσία
και εφευρετικότητα που φέρνει σήμερα την Ελλάδα διεθνώς στην πρωτοπορία της
αστικής αρχαιολογίας, προτάσσοντας την ένταξη των αρχαιοτήτων και τη συνύπαρξή
τους με τις σύγχρονες λειτουργίες. Άλλαξε τις νοοτροπίες και έδειξε ότι με τη
συνεργασία των φορέων ανάπτυξης και Αρχαιολογικής Υπηρεσίας δίνονται λύσεις»,
επισημαίνει η παλαίμαχος αρχαιολόγος Όλγα Ζαχαριάδου.

Όμως «το άμεσο πρόβλημα και πρώτη προτεραιότητα είναι πώς θα συντηρηθούν όλα
αυτά τα έργα, πώς θα διατηρηθούν μονίμως καθαροί οι παλαιοί και νέοι χώροι που
άνοιξαν, πώς θα αναστηλωθούν και θα στερεωθούν, πώς θα διατηρηθεί η μεγάλη
δεξαμενή ειδικευμένου προσωπικού που δημιουργήθηκε, πώς, τέλος, θα συντηρηθούν
τα ευρήματα και πότε θα μελετηθούν επιστημονικά και θα δημοσιευθούν;»
συνεχίζει η έφορος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Νικολέττα Βαλάκου.
Και αυτό σημαίνει ενίσχυση του προσωπικού, αλλά και ένταξη των έργων στο
πρόγραμμα δράσης του 2005, ώστε να εξασφαλισθεί η χρηματοδότησή τους στη β’
φάση του Γ’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης. Για μας αρχίζει ένας δεύτερος
κύκλος».

«Από το 1997, που άρχισε η ανασκαφή για την επέκταση της γραμμής 3 του Μετρό,
που τελειώνει τώρα, ερευνήθηκαν συνολικά 7.809 τ.μ. χώρου στους δύο σταθμούς
και τα φρέατα του Μετρό και ήρθαν στο φως αξιόλογα και ανέλπιστα ευρήματα»,
λέει η αρχαιολόγος κ. Ίρις Τσιριγώτη-Δρακωτού. Το πιο εντυπωσιακό είναι ένα
μεγάλο τμήμα της αρχαίας Ιεράς Οδού, που συνέδεε την Αθήνα με την Ελευσίνα. Ο
αρχαίος δρόμος, που έχει μήκος 30 μ. και βρέθηκε μαζί με το οδόστρωμα, τα
κράσπεδα και τα παρόδια ταφικά μνημεία στο μέσον της Πλατείας του Αιγάλεω,
αποφασίσθηκε να διατηρηθεί. Ο σταθμός μετατοπίσθηκε κατά λίγες δεκάδες μέτρα
και μετά την αποπεράτωσή του το αρχαίο θα επανατοποθετηθεί στην αρχική του
θέση κάτω από στέγαστρο.

ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΣΗΜΑ

Περιμένει απαλλοτριώσεις

H ανακάλυψη, για πρώτη φορά, υπόγειων ταφικών μνημείων του Δημόσιου Σήματος έγινε το 1997, όμως η συνέχιση της ανασκαφής στα όμορα οικόπεδα περιμένει ακόμη

H μεγαλύτερη και επιφανέστερη λεωφόρος της Αθήνας ήταν το Δημόσιον Σήμα. Ο
δρόμος με τα μνημεία των πεσόντων, πλάτους 40 μ. που συνέδεε την κεντρική πύλη
της αρχαίας Αθήνας, το Δίπυλο, στον Κεραμεικό, με την Ακαδημία Πλάτωνος –
1.400 μ. δυτικότερα, ακολουθώντας αρχικά την κατεύθυνση της σημερινής οδού
Πλαταιών.

Επί σαράντα χρόνια στις σωστικές ανασκαφές οικοπέδων και δικτύων, οι
αρχαιολόγοι εντόπιζαν σποραδικά ίχνη αυτού του μεγαλειώδους δρόμου και των
ταφικών μνημείων του. Εδώ ένα κράσπεδο, εκεί ένα επίγραμμα. Ξαφνικά, τον
Ιανουάριο του 1997, στην ανασκαφή ενός οικοπέδου στην οδό Σαλαμίνος 35, η
αρχαιολόγος Χάρις Στούπα βρήκε τρεις υπόγειες μακρόστενες θήκες, από πώρινους
ογκόλιθους, μήκους 9-10 μ., χτισμένες στο βάθος δύο μεγάλων ορυγμάτων.
Περιείχαν τα αποτεφρωμένα οστά δεκάδων ανδρών, που είχαν μεταφερθεί στην Αθήνα
από τα μακρινά πεδία των μαχών και τάφηκαν δημοσία δαπάνη στο Δημόσιον Σήμα.
Τα ευρήματα κεραμικής χρονολογούνται στο 430-420π.X. -πρώτη δεκαετία του
Πελοποννησιακού Πολέμου.

Για πρώτη φορά πιστοποιήθηκε ανασκαφικά το Δημόσιον Σήμα με την εύρεση
«πολυανδρείων». Τι έγινε από τότε; «H ανασκαφή έδειξε και άλλα ορύγματα και
άλλα μνημεία κάτω από όμορα ακίνητα, που κηρύχθηκαν απαλλοτριωτέα», απαντά η
αρχαιολόγος. «Για να αποκαλυφθεί, πρέπει να ολοκληρωθεί η απαλλοτρίωση».
Μπορεί αυτό το μνημείο να διατηρηθεί χωρίς στέγαστρο; Όχι. Πρέπει όμως να
συνεχισθεί πρώτα η ανασκαφή.

ΠΛΑΤΕΙΑ ΚΟΤΖΙΑ

Με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες καθαρίσθηκε, συντηρήθηκε και αποκαταστάθηκε
στην Πλατεία Κοτζιά μικρό τμήμα μιας παλαιότερης ανασκαφής επί εκτάσεως 7
στρεμμάτων με την Αχαρνική Οδό. Μικρό μέρος των 672 τάφων και 30 κλιβάνων και
δεξαμενών από αρχαίες βιοτεχνίες μπήκε κάτω από 3 μικρά στέγαστρα. Τώρα ο νέος
χώρος απαιτεί φύλαξη και καθαριότητα.

ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Κάποιος να το σώσει απ’ τις πλημμύρες

Εντυπωσιακό και μοντέρνο το τοξωτό μεταλλικό στέγαστρο που σχεδιάσθηκε για την προστασία της παλαίστρας του Λυκείου του Αριστοτέλους στην οδό Ρηγίλλης, βρίσκεται ακόμα στα χαρτιά

Μέχρι πρόσφατα το Λύκειο ήταν χαμένο. Οι αρχαιολόγοι το τοποθετούσαν υποθετικά
έξω από τα τείχη της Αθήνας, κάπου μεταξύ Συντάγματος, Ολυμπιείου, Ιλισού και
Λυκαβηττού, αλλά τα ευρήματα ήταν ελάχιστα. H Σχολή που ίδρυσε ο Αριστοτέλης
το 355 π.X. λειτούργησε κάπου οκτακόσια χρόνια. Ήταν δυνατόν να μην έχει
αφήσει πίσω της κάποιο κατάλοιπο;

Τον Δεκέμβριο του 1996, δίπλα στα κράσπεδα της οδού Ρηγίλλης, κατά τις
εκσκαφές για την ανέγερση του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Γουλανδρή, η
αρχαιολόγος Έφη Λυγκούρη έπεσε πάνω σε αρχαία. H κατάστασή τους πολύ κακή,
γιατί εκεί λειτουργούσε έως το ’60 στρατώνας. Τοίχοι δεν υπήρχαν. Μονάχα
θεμέλια που διακόπτονταν απότομα από την παρεμβολή του Ωδείου Αθηνών στη γωνία
των οδών Λυκείου και Ρηγίλλης. Σύντομα φάνηκε ότι επρόκειτο για μια μεγάλη
παλαίστρα 50×48 μ. με κεντρική αυλή 23×26 μ. που κάλυπτε έκταση 2.500 τ.μ.,
ενώ το αίθριο περιστοιχιζόταν από στοές. «Οι παλαίστρες ανήκουν στα Γυμνάσια
και είναι γνωστό ότι στην Αθήνα υπήρχαν τρία Γυμνάσια. Το ένα κοντά στον
Ιλισό, το άλλο στην Ακαδημία και το τρίτο στο Κυνόσαργες», λέει η κ. Λυγκούρη.
Το Λύκειο του Αριστοτέλους εντοπίσθηκε εκεί που αναμενόταν, στις όχθες του
Ιλισού.

Με την αποκάλυψη των σαθρών θεμελίων άρχισαν τα προβλήματα. Τα πρανή κατέρρεαν
και τα νερά από τον Λυκαβηττό πλημμυρίζουν τα ερείπια. Μετά τις πρώτες
στερεώσεις και τα αποστραγγιστικά έργα, τη μελέτη του Κέντρου Λίθου για τη
συντήρηση των θεμελίων, εγκρίθηκε το 2000 η προμελέτη κατασκευής ενός τοξωτού
στεγάστρου έκτασης 3.300 τ.μ. με ξύλο και μπρούντζο. Το στέγαστρο με
προϋπολογισμό 400.000 ευρώ θα ενταχθεί πιθανόν στο Δ’ Πακέτο του Κοινοτικού
Πλαισίου Στήριξης. Στο μεταξύ, επειδή το Λύκειο πλημμυρίζει, έχουν γίνει
αποστραγγιστικά έργα και έχουν εγκατασταθεί αντλίες, ενώ τα πιο ευπαθή τμήματα
των αρχαίων έχουν μπει κάτω από προσωρινά στέγαστρα.

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ

Υποβάθμιση τέλος(;)

Το πράσινο κατέκλυσε τα 130 στρέμματα του αρχαιολογικού άλσους της Ακαδημίας Πλάτωνος, όπου τα παιδιά παίζουν αμέριμνα δίπλα στα αρχαία οικοδομικά λείψανα, ενίοτε και με τα σπρέι, χωρίς καμία ιδιαίτερη σήμανση να τα πληροφορεί για το ποιος ήταν ο Πλάτων και τι πίστευε για τον άνθρωπο

Εκεί που πρώτα φοβόσουν να κυκλοφορήσεις τη νύχτα, παίζεται τώρα το μέλλον του
Αρχαιολογικού Μουσείου της πόλης της Αθήνας, που όταν χτισθεί θα σώσει από τη
συμφόρηση χιλιάδες αρχαιότητες που στεγάζονται σε δεκάδες αποθήκες. Από το
1990 και εντεύθεν στην Ακαδημία Πλάτωνος γκρεμίσθηκαν 150 σπίτια, φυτεύθηκαν
δέντρα και λουλούδια, τα παιδιά παίζουν στην παιδική χαρά και ο τεράστιος
αρχαιολογικός χώρος 150 στρεμμάτων, περιφραγμένος αλλά με ανοιχτές πόρτες,
σηματοδοτεί την αρχή του τέλους για την υποβάθμιση των λειψάνων του
αρχαιότερου και μακροβιότερου πνευματικού ιδρύματος της Αθήνας, της Ακαδημίας
όπου δίδαξε ο Πλάτων, που λειτούργησε συνεχώς ώς τον 6ο αι. μ.X. Τι μένει από
την πρώτη Ακαδημία; Εβδομήντα χρόνια μετά την πρώτη ανασκαφή και την ανακάλυψη
λιγοστών θεμελίων και βάσεων μιας μόνο γωνίας από ένα τεράστιο «τετράγωνο –
περίστυλο», με κίονες, όπου μαρτυρείται ότι δίδασκε ο Πλάτων, είναι φανερό ότι
οι αρχαιολογικές έρευνες δεν έχουν ολοκληρωθεί. Διακρίνονται κάποια θεμέλια
από την παλαίστρα του Γυμνασίου, σχεδόν πανομοιότυπα με αυτήν του Λυκείου,
αυλή περίστυλη και λουτρά, που έχει αποκαλυφθεί κατά ένα μόνο, αν και μεγάλο,
τμήμα, λείψανα προϊστορικών σπιτιών κάτω από ένα γερασμένο στέγαστρο και
σκόρπιοι τάφοι ένδοξων ίσως διδασκάλων. H Ακαδημία ήταν κυρίως ένα άλσος.
Άραγε, τα ιερά κρύβονται ακόμα κάτω από τις παχιές προσχώσεις, περιμένοντας
την ώρα της αποκάλυψής τους; Άγνωστο.

Στην αναμονή

* Καίριες απαλλοτριώσεις ακινήτων στην Πλατεία Ασωμάτων, ώστε να
ενοποιηθεί, τουλάχιστον οπτικά, η συνέχεια του Κεραμεικού με την Αρχαία Αγορά
και το Θησείο.

* Απομάκρυνση σταθμού ΗΣΑΠ από το τετράγωνο του Κεραμεικού και ανέγερση
Μουσείου για τα ευρήματα.

* Ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου 500 τ.μ. με την εγκιβωτισμένη κοίτη
του Ηριδανού μέσα στον σταθμό του Μετρό στο Μοναστηράκι.

* Διαμόρφωση του φρέατος στον σταθμό Μοναστηρακίου, ώστε να φαίνεται το
αρχαίο από την πλατεία.

* Άγνωστο παραμένει τι θα γίνει με τον χώρο της ανασκαφής 1.500 τ.μ.,
συνέχεια του νεκροταφείου του Κεραμεικού.