Mυσταγωγία στην Eλευσίνα

Μία καλλιτέχνις ανασκάπτει τα αρχέγονα σύμβολα της γέννησης και του θανάτου, ξαναγεννά σε νέα φόρμα όσα γνωρίζει και διαισθάνεται για τα ελευσίνια μυστήρια, εμβαπτίζει τη λογιότητα στην ατομική της προσωπικότητα

Μπορεί σήμερα να την προσπερνάμε επιταχύνοντας ώστε ν’ αποφύγουμε τις
βιομηχανικές οσμές, αλλά ως προς την ιστορία του πολιτισμού στον κόσμο
ολόκληρο δεν υπάρχουν πολλοί τόποι που να έχουν τη σημασία της Ελευσίνας. Για
το θέατρο είναι ο ίδιος ο τόπος όπου πρωτογεννήθηκε, προεκτείνοντας την
εκστασιακή τελετουργία που συνόδευε τη λατρεία της Δήμητρας και της
Περσεφόνης. Και για την ιστορία της αρχαιοελληνικής θρησκείας είναι κάτι
αντίστοιχο με τη Μέκκα ή την Ιερουσαλήμ. Ας μου συγχωρεθεί που θα πάω
κατευθείαν στο μάρκετινγκ, αλλά αν παραδίδαμε τη διαχείριση αυτής της πόλης σε
ειδικούς μάνατζερ, ο πολιτιστικός τουρισμός (παραστάσεις θεατρικές, συνέδρια,
επισκέψεις αρχαιοφίλων) θα μπορούσε να αποδίδει πολλά παραπάνω και από τα
γιγαντιαία εργοστάσια που σήμερα λειτουργούν εκεί, δίπλα στις αρχαιότητες.

Έχει λοιπόν ξεχωριστή αξία χειρονομίας ότι τα «Αισχύλεια» (η Ελευσίνα είναι
επίσης πατρίδα του μεγάλου ποιητή) κάλεσαν τη Βάνα Ξένου και έτσι στο
εγκαταλελειμμένο αχανές εργοστάσιο «Κρόνος» είδαμε μια μουσειακών διαστάσεων
έκθεση-εγκατάσταση, την οποία η επιφανής ζωγράφος ετοίμαζε επί χρόνια – «έργο
ζωής» χωρίς αμφιβολία – και μέρος της οποίας είχε δείξει παλαιότερα μέσα σε
ναό του Παρισιού. Είναι η πιο εμπνευσμένη ατομική έκθεση που πραγματοποιήθηκε
με αφορμή τους (πολυέξοδους) Ολυμπιακούς Αγώνες πιστεύω, αν και τα έξοδα
κάλυψε ο ταπεινός και φτωχός Δήμος Ελευσίνας. H προκειμενη εκδήλωση μετατρέπει
τώρα σε ναό της τέχνης πέντε εργοστασιακούς χώρους και ολόκληρο τον – δεκάδων
στρεμμάτων – περίβολο, ο οποίος ξαναζωντάνεψε, καθαρίστηκε, φωτίστηκε και
φιλοξενεί τις εκδηλώσεις.

H Ξένου παρουσιάζει γιγαντιαία γλυπτά, έναν κούρο που ξεφυτρώνει μέσα
από έναν καρπό, μια Γαία, ένα ρόπαλο-φαλλό, μπούστα από γυναικείες θεότητες,
άλλα μικρότερα περιβάλλοντα φτιαγμένα από γλυπτά και τεράστια ζωγραφικά
σχέδια, τα οποία καταγράφουν τις προσωπικές της εξπρεσιονιστικές –
αυτοσχεδιαστικές παραλλαγές, στη διαδικασία έρευνας των συμβόλων που εκθέτει.

Μαζί με ορισμένες εγκαταστάσεις του K. Τσόκλη ή του N. Κεσσανλή, είναι από τα
πλέον μνημειακά έργα τέχνης που έγιναν ποτέ στην Ελλάδα. Επαγγελματικά
φινιρισμένη ως προς την αρχιτεκτονική και φωτιστική της πλευρά, έχει
καλλιτεχνικό αποτέλεσμα επιβλητικό, υποβλητικό, μυσταγωγικό. Μεταδίδει τους
μύθους για την πάλη φωτός – σκοταδιού, γέννησης – θανάτου, νόρμας –
αυτοσχεδιασμού και στιγμές στιγμές μάς τρομάζει.

Οι γλυπτικές φιγούρες έχουν κάτι το βαρύ, το αδιαπραγμάτευτο, σαν τους πρώτους
Κούρους. Οι γυναικείες φιγούρες δεν έχουν τη φιλολογικά διαπιστωμένη οπτική
διαπραγμάτευση, αλλά μοιάζουν να γεννήθηκαν από προσωπική ανασκαφή της Ξένου
στο ίδιο το μυστήριο. Πώς;

Το καλλιτεχνικό μυστικό είναι στα ίδια τα ζωγραφικά σχέδια. Γιγαντιαίων
διαστάσεων κι αυτά, φιλοτεχνούνται στο πάτωμα, με τη ζωγράφο να κινείται πάνω
τους αναπροσαρμόζοντας χρώματα και φόρμες, σε κατάσταση εκστασιακή, σαν ιέρεια
ελευσίνιων μυστηρίων. Στο δρομολόγιο του Τζ. Πόλοκ ή του (Ελευσίνιου επίσης!)
Θανάση Τσίγκου, η Ξένου εργάζεται έτσι εδώ και δεκαετίες, υπήρξε από τις
πρώτες φωνές στην ευρωπαϊκή ζωγραφική που συνδυάζει τον εξπρεσιονιστικό
αυτοσχεδιασμό με τη μεταμοντέρνα λογιότητα της δεδομένης φιγούρας. Στα έργα
που τώρα αντικρύζουμε, το αποτέλεσμα είναι ταυτόσημο με τις υψηλές προθέσεις
της: μια γυναίκα ανασκάπτει τα αρχέγονα σύμβολα της υπόστασής της, ξαναγεννά
σε νέα φόρμα όσα γνωρίζει και διαισθάνεται για τα ελευσίνια μυστήρια,
εμβαπτίζει τη λογιότητα στη δική της προσωπικότητα.

Το τελικό αποτέλεσμα είναι ένα έργο-κέρδος για την τέχνη μας, από τα
σημαντικότερα σύγχρονης τέχνης, το οποίο αναφέρεται στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.

Με λίγα λόγια

* Το θέμα και οι φόρμες ενδιαφέρουν τον μέσο φιλότεχνο; 7

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 9

* Τα έργα είναι από τα πιο ολοκληρωμένα της καλλιτέχνιδος; 9

* Είναι σωστή η παρουσίαση στον εκθεσιακό χώρο; 9

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτο εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

Βάνα Ξένου, «Ελευσίς – Πέρασμα», στο εργοστάσιο «Κρόνος» (τέρμα Ωκεανίδων,
παραλία Ελευσίνας), τηλ. 210-5548.997, καθημερινά 10.30 – 14.30 και 18.30 –
22.30, μέχρι 17 Οκτωβρίου