Πόσο αντέχουμε;

Θέαμα εντυπωσιακό για το πάθος των αθλητών που δίνουν αγώνα μπάσκετ σε αναπηρικό καροτσάκι προέκταση του σώματός τους

Πρώτα η Τελετή Έναρξης των Παραολυμπιακών, που μπορεί να μην είχε την προβολή
και τα παραληρήματα εθνοενθουσιασμού της πρώτης αλλά είχε χαρά αυθεντική από
όσους συμμετείχαν, και κατόπιν οι ίδιοι οι αγώνες, που ξεκίνησαν με το
παράδοξο θέαμά τους για το άμαθο βλέμμα μας, καλούν τις ψυχές να επεξεργαστούν
τις εικόνες και να ταξινομήσουν συναισθήματα και αμηχανία για να καταφέρουν να
ξεπεράσουν τη συγκίνηση, τον συγκλονισμό και να αποδεχθούν με φυσικότητα αυτό
που μοιάζει αφύσικο.

Δρομείς χωρίς όραση τρέχουν με συνοδούς – μια μοναδική εικόνα
ανθρώπινης συνεργασίας -, μπασκετμπολίστες οργώνουν το παρκέ με καροτσάκι, το
ίδιο και τενίστες, ποδηλάτες με τεχνητά μέλη. Έως χθες, η τηλεοπτική κάμερα
μας είχε συνηθίσει να μετατρέπει την αναπηρία σε θέαμα συμπόνιας – και ως εκ
τούτου καταφρόνιας – για να πουλήσουν «φιλανθρωπία» τα δελτία ειδήσεων της
φτηνής συναισθηματολαγνείας.

Έως χθες η φυσική αντίδραση των περισσοτέρων ήταν να αποστρέφουν το βλέμμα από
την εικόνα που είχαν ταυτίσει με τη δυστυχία. Αυτήν τη στιγμή, μας καλεί αυτή
η εντυπωσιακή διοργάνωση αγώνων αθλητών με αναπηρία σε μια πανηγυρική ανατροπή
των στερεοτύπων, σε μια πανηγυρική μετατροπή της «έλλειψης» σε αφορμή, της
αναπηρίας σε πρόσκληση σε ένα καινούργιο τοπίο που απαιτεί δικαιωματικά να το
εξερευνήσουμε για να ανακαλύψουμε νέες αποχρώσεις της ανθρώπινης δύναμης.

Θα έλεγε κανείς πως σύμφωνα με τους τηλεοπτικούς νόμους το θέαμα των
αθλητών με αναπηρίες ακριβώς για την παραδοξότητά του είναι και πιο
εντυπωσιακό από οποιοδήποτε άλλο. Εδώ όμως, η τηλεοπτική κάμερα καλείται να το
μετατρέψει σε «κανονικό», σε συνηθισμένο θέαμα, σε θέαμα που θα μετατρέψει τη
συγκίνηση, την αμηχανία ή και την αποστροφή σε θαυμασμό, αποδοχή, υποστήριξη.
Δύσκολο, όσο και αν η politically correct στάση είναι να υποδυθούμε τους
έτοιμους από καιρό γι’ αυτό που παρακολουθούμε.

Δεν είμαστε προετοιμασμένοι, δεν είμαστε συνηθισμένοι στη θέα της
αναπηρίας, δεν είναι εύκολο το θέαμα αθλητή που αγωνίζεται σε μία από τις
κατηγορίες της κολύμβησης χωρίς χέρια, με εκείνο το κορμί να κινείται σαν
παράξενο αμφίβιο προκαλώντας στην αρχή τρόμο και ύστερα από λίγο, τον ήρεμο
θαυμασμό. Εκείνη τη στιγμή έχει πετύχει. Εντάχθηκε στο δικό μας οπτικό πεδίο
με τις «διαφορετικές» διαστάσεις και κινήσεις του. Ναι, προσποιήσου, μας
έλεγε, προσποιήσου πως αποδέχεσαι τον αγώνα μου να είμαι σαν όλα τα υπόλοιπα
κορμιά, αυτό προσποιούμαι κι εγώ, αλλά η τελική εικόνα, η σύνθετη εικόνα μ’
εμένα κι εσένα μέσα είναι η νίκη και των δυο μας, είναι το σύνολο ενός κόσμου
όπου τίποτε δεν είναι αρμονικό και δίκαιο, είναι η εικόνα της κοινής,
αποφασισμένης «αρμονίας» με βάση τη σύμβαση του θεάματος.

Και η αλήθεια είναι πως προσποιούμαστε. Με μέτρο. H πρόθεση «παρά-» διαγράφει
τα όρια. Ούτε ειδικές εκπομπές για τους νικητές ούτε ολοήμερες αναμεταδόσεις
των αθλημάτων.

Καθρέφτης της «υγείας»

Ο αθλητής από το Τουρκμενιστάν, που άφησε τις πατερίτσες για να περπατήσει με
τα χέρια στην Τελετή Έναρξης, ξεσήκωσε παθιασμένες εκδηλώσεις ενθουσιασμού για
το κέφι του να γλεντήσει ξεπερνώντας τις «κινητικές δυσκολίες» – των ποδιών
του – με μια επίδειξη ξέφρενης κίνησης. Προς στιγμήν ίσως μια αίσθηση τσίρκου
θλιβερή να έσφιξε μερικές ευαίσθητες καρδιές. Αλλά αυτό το αναποδογυρισμένο
σώμα σαν να ζητούσε να πάψει να καρφώνεται το βλέμμα στην έλλειψη, στο
ελάττωμα, στο μέλος που δεν υπάρχει, στα μάτια που δεν βλέπουν, στην
καθηλωμένη σιλουέτα σε καροτσάκι που κάνει κάθε κίνηση να μοιάζει με κατόρθωμα
τσιρκολάνου. Όχι, αυτοί οι αθλητές ζητούν από το βλέμμα να επιμείνει στο
επιπλέον που διαθέτουν. Και αποζητούν με πάθος να γίνουν θέαμα. Ακριβώς για να
δείξουν ότι μπορούν.

Εμείς μπορούμε; Είμαστε ειλικρινείς θεατές των Παραολυμπιακών ή απλώς
συγκινημένοι; Αναρωτιέται κανείς αν υπάρχει άλλος τρόπος από αυτήν την
πανηγυρική, εντυπωσιακή υπερέκθεση της αναπηρίας-σε-παροξυσμό-ικανότητας για
να οδηγηθούμε στη συνήθεια, στην καθημερινή απόδειξη της ανεκτικότητάς μας,
στην ουσιαστική αποδοχή αυτής της «άλλης εικόνας» του ανθρώπινου σώματος. Μιας
εικόνας που, ας το παραδεχθούμε, την έχουμε ανάγκη για να αγαπήσουμε τους
εαυτούς μας. Μας προσφέρει τον καθρέφτη των αξιών, της ηθικής ή, αν θέλετε,
της «υγείας» μας.