Διαστάσεις Tα φαντάσματα του μεσημεριού

«Στην κοινωνική ζωή υπάρχουν όρια που δεν τα διασχίζεις ατιμώρητα. Όταν
ακούω λοιπόν κάποιον να δηλώνει ότι είναι ρατσιστής ή να υπερηφανεύεται στην
τηλεόραση επειδή κλέβει την Εφορία, σκέπτομαι ότι η κοινωνία μπορεί να
ξαναμπεί στις ίδιες τραγικές περιπέτειες του παρελθόντος». Αντόνιο Ταμπούκι

«Υπάρχουν πληροφορίες ότι το κουτσομπολιό των γυναικών έχει αυξηθεί» (από τον Νιου Γιόρκερ)

Ο κόσμος είναι γεμάτος πτώματα, αρκεί να ανοίξεις την τηλεόραση για να τα
δεις. Κι όμως, κανείς δεν μιλάει πια για τον θάνατο, λες κι έχουμε βυθιστεί σε
ένα είδος άσεμνου αθεϊσμού. Γιατί όταν ξεχνάς τον θάνατο, η ζωή μετατρέπεται
σε κάτι αξιοθρήνητα υλιστικό. Έτσι κι εγώ, αποφάσισα στο τελευταίο μου βιβλίο
να μιλήσω για κάποιον που πεθαίνει. Τον Τριστάνο, εν προκειμένω, έναν
χαρακτήρα που δανείστηκα από τα Ελάσσονα Έργα Περί Ηθικής, του Λεοπάρντι.

Επί έναν ολόκληρο μήνα, ο Τριστάνο αποχαιρετά τη ζωή. Αυτός ο ήρωας της
Αντίστασης αισθάνεται προδομένος από την Ιστορία: αφιέρωσε τα νιάτα του στην
υπεράσπιση της Δημοκρατίας, για να δει τώρα αυτή τη Δημοκρατία να μετατρέπεται
μέσω του τηλεοπτικού λαϊκισμού σε ένα μάτσο σκατά. Όμως δεν σκοπεύω να σας
μιλήσω για τον Μπερλουσκόνι, το καθήκον αυτό ανήκει στις σκανδαλοθηρικές
εφημερίδες. Αυτό που ήθελα να σας πω για τον Τριστάνο είναι ότι ακόμη και στις
τελευταίες του ώρες έχει ζωντανή την ανάμνηση του αισθησιασμού. Αυτός ο
συνδυασμός του αισθησιασμού και του θανάτου είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα της
ιταλικής, και γενικότερα της δυτικής, λογοτεχνίας. Οι Λατίνοι, όπως και οι
Έλληνες, είχαν αίσθηση της ζωής, της σάρκας και ταυτόχρονα του πεπερασμένου
τους χαρακτήρα. Σε όλα μου τα βιβλία, ίσως να μην έκανα τίποτα άλλο από το να
θίγω αυτό το υπέροχο θέμα της ύπαρξης και του αντιθέτου της. Γιατί στη ζωή δεν
υπάρχει μόνο το φως. Θα ήταν πολύ εύκολο. Υπάρχει και το σκοτεινό κομμάτι, η
νύχτα, που είναι απλώς η άλλη όψη του νομίσματος.

Μην τη φοβάστε τη νύχτα. Και, κυρίως, μην την ταυτίζετε με τα φαντάσματα. H
ιδέα ότι τα φαντάσματα μας επισκέπτονται τη νύχτα ανήκει στην αγγλοσαξωνική
παράδοση, που δεν γνωρίζει την ευτυχία, τον παραδεισιακό σχεδόν αισθησιασμό
του μεσημεριού, όπου μπορεί να συμβούν τα πάντα. Στην ελληνική κουλτούρα, όπως
και στη λατινική, τα φαντάσματα γεννιούνται με τη ζέστη, στη θάλασσα: οι
φαύνοι ή οι νύμφες δεν είναι πλάσματα της νύχτας, αλλά του μεσημεριού. Έχω δει
πολλά απ’ αυτά στη χερσόνησο Τρόγια, αυτόν τον μαγευτικό τόπο τόσο κοντά και
ταυτόχρονα τόσο μακριά από τη Λισαβώνα, όπου περνάω εδώ και δέκα χρόνια όλα
μου τα καλοκαίρια. Εδώ έγραψα και τον Τριστάνο. Αλλά ούτε γι’αυτόν τον τόπο
θέλω να σας μιλήσω. Θα πλακώσετε όλοι εδώ και θα τον καταστρέψετε. Για τον
θάνατο μόνο ήθελα να σας πω. Και για τα φαντάσματα του μεσημεριού.

(Από μια συνέντευξη του πιο Πορτογάλου συγγραφέα της Ιταλίας στη Φιγκαρό)