Οι στάβλοι του Γιάννη Kακλέα

Σκηνή από την παράσταση «Το ημέρωμα της στρίγγλας»

Όταν ξεκίνησε τη θεατρική του καριέρα επικεφαλής και εμπνευστής μιας
ενθουσιώδους ομάδας νέων ηθοποιών, εισήγαγε στο θέατρό μας μια νέα, φρέσκια
υποκριτική, στηριζόμενη και παραπέμποντας στην τεχνική, το ύφος και το ήθος
των κόμικς. H τεχνική αυτή πολώνεται γύρω από έναν θεματικό πυρήνα κυρίως
αντιτιθέμενων, συγκρουόμενων δράσεων, απλοϊκών και ευανάγνωστων, εκρηκτικών
όμως, που με τρόπο ακαριαίο, ανατρεπτικό και συχνά παράλογο, δημιουργεί μικρά
πυροτεχνήματα ειρωνείας, χλεύης, άρνησης του καθιερωμένου και του οικείου. H
τεχνική των κόμικς ως γνωστόν απευθύνεται στον άνθρωπο-παιδί, ανεξαρτήτως
ηλικίας, στον ζαβολιάρη που κρύβουμε όλοι μέσα μας.

Γι’ αυτό και τα κόμικς περιορίζουν τον λόγο έως τη νηπιότητα,
καταφάσκουν στις κραυγές, στα ιδιόλεκτα των παιδιών, στις ηχοποιημένες λέξεις
(ντζουμ, μπτουμ, βουπ, πρρεκτόν, βζιντςς κ.τ.λ.). Αυτός ο ιδιότυπος
μινιμαλισμός, μια από τις εκδοχές του μεταμοντέρνου στο θέατρο, έδωσε μερικά
πολύ σπουδαία αποτελέσματα με την ομάδα του Γ. Κακλέα.

Φαντάζεστε όμως τον Σνούπυ να παίζει Άμλετ και τη Μαφάλντα Έντα Γκάμπλερ; Ο
Κακλέας το φαντάζεται και το πραγματοποιεί.

Έχει αποφασίσει να κομικοποιήσει όλο το παγκόσμιο ρεπερτόριο, τα
αριστουργήματα του θεάτρου. Δοσμένος πια ψυχή τε και σώματι στη μεταμοντέρνα
λαίλαπα, πήρε σβάρνα τον Σαίξπηρ και του έδωσε να καταλάβει. Έχει αρχίσει από
χρόνια με μια ανεκδιήγητη παρωδία του «Τρωίλου και της Χρυσηίδας». Πέρυσι
πέρασε ως ελέφαντας πάνω από το « Όνειρο καλοκαιριάτικης νύχτας» και φέτος ο
κλήρος έπεσε στη «Στρίγγλα» και στο ημέρωμά της.

Ως αυθεντικός κομίστας ο Κακλέας μισεί τον λόγο, τουλάχιστον τον ποιητικό
θεατρικό. Διότι τον λυρικό όχι τον ανέχεται, αλλά τον απαγγέλλει κιόλας, όπως
στην εν λόγω παράσταση, ελληνικά, αγγλικά. Αλλά τα παρέμβλητα λυρικά της
παράστασης είναι επιλογή του σκηνοθέτη και τα σέβεται τόσο, ώστε οι ηθοποιοί
που τα αποδίδουν στομφάρουν ως ιεροκήρυκες προσπαθώντας να μας επιβάλουν με το
ύφος τους τη σοβαρότητα των προθέσεών του: «Ακούστε, ρε, ποίηση!».

Όταν όμως παραλαμβάνει ο σκηνοθέτης το σαιξπηρικό κείμενο στη μετάφραση
(που κυκλοφορεί στο εμπόριο) του Ερρίκου Μπελιέ, της αλλάζει τα φώτα. Δεν
πρόκειται για τις γνωστές προσθήκες που κάνουν κυρίως κατά παράδοση οι
κωμικοί. Πρόκειται για λεηλασία. Αμφιβάλλω αν υπάρχει έστω και μια φράση της
μετάφρασης που να μην έχει χυδαιοποιηθεί. Αγοραίος λόγος καραγωγέων ο
ποιητικός οίστρος του μεγάλου δραματουργού. Τώρα αντιλαμβάνομαι, γράφοντας,
κάτι σημαντικό· ο Κακλέας αφιερώνει την παράσταση στον δάσκαλό του, λέει,
Γιώργο Σεβαστίκογλου, που είχε πράγματι ανεβάσει σε μετάφρασή του μια αξιόλογη
παράσταση της «Στρίγγλας». Ιδού λοιπόν γιατί ο μαθητής δεν επέλεξε να
σκηνοθετήσει τη μετάφραση του Δασκάλου του. Γιατί δεν ήθελε προφανώς να τη
γελοιοποιήσει, πράγμα που το ανέχτηκε, το επέτρεψε (;), ο Μπελιέ.

Αφού ήθελε μια τέτοια νταλικέρικη γλωσσική φορεσιά στον μύθο τού
Σαίξπηρ ο Κακλέας, γιατί δεν κατέφευγε σε ικανότερους στην πιάτσα γνώστες τού
ιδιώματος που επέλεξε. Εξάλλου, ο μύθος της «Στρίγγλας» δεν είναι του Σαίξπηρ.
Και ο Σαίξπηρ τον «έκλεψε», τον ξεσήκωσε από ιταλικές νουβέλες. Άρα Σαίξπηρ
δεν είναι ο μύθος (το έγραψα και πρόπερσι, με τη διασκευή του Πασχίδη στην
παράσταση – μιούζικαλ του Μπέζου), είναι η γλώσσα, το ύφος και η διαχείριση
των σχέσεων. Κανένας δεν θα εμπόδιζε λοιπόν τους κ.κ. Αποστόλου και Ρήγα να
πάρουν τον μύθο της «Στρίγγλας» και να γράψουν ένα τηλεοπτικό εργάκι κατά τα
πρότυπα και το επιτυχές στις πλατιές μάζες κατάπλασμα «Οι στάβλοι της Εριέττας
Ζαΐμη». Αλλά όχι, ο Κακλέας και το ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας πουλάνε ανά την επικράτεια
Σαίξπηρ. Και με πολιορκητικό κριό τον Σαίξπηρ πήραν κάποια εκατομμύρια και
μπήκαν στο Φεστιβάλ Αθηνών για να πλουτίσουν το πρόγραμμά του με κλασικά
αριστουργήματα. Άφεριμ.

Και ο κοσμάκης συρρέει, Σαίξπηρ σού λέει, κωμωδία ποιητική. Και βλέπει ό,τι
προσπάθησε να γλιτώσει πηγαίνοντας στο θέατρο από την τηλεόραση. Γιατί η
μέθοδος Κακλέα λειτουργεί ως Κίρκη. Μεταμορφώνει σε καραγκιόζηδες,
μπουλουκτσήδες, φαμφαρόνους και καμποτίνους, ακόμη και καλούς ηθοποιούς. Μην
τολμήσει ηθοποιός να πει το έστω υποτυπώδες κείμενο σαν φυσιολογικός άνθρωπος,
χάθηκε. Πρέπει να το στραμπουλίξει, να το φτύσει, να στρεβλώσει το σώμα, να
κάνει τσαλίμια, να σαχλαμαρίσει, να ουρλιάξει, να βραχνιάσει, να κάνει με τα
δάχτυλα χειρονομημένα νοήματα, αντίθετα με τα λεγόμενα.

Παραπλάνηση, σύγχυση, παρενόχληση του κοινού

Ο Γιάννης Κακλέας, σκηνοθέτης της παράστασης «Το ημέρωμα της στρίγγλας»

«Φτύστε το κείμενο» φαίνεται να είναι η σκηνοθετική στρατηγική. Και μην
ακούτε τι λέει ο ίδιος ο Σαίξπηρ μέσω Άμλετ στους ηθοποιούς. Να κάνετε κάθε
κακοήθεια που προσβάλλει τους συναδέλφους στη σκηνή. Την ώρα που μιλάει
κάποιος, εσείς στο βάθος να πηδάτε, να χαρχαλεύεστε, να βγάζετε τη γλώσσα,
ώστε να παραπλανάτε το κοινό, να το συγχύζετε, συνεχώς να το παρενοχλείτε. Και
παίξτε μετωπικά, on camera, όπως στα σίριαλ και μόνο όταν μιλάτε να παίζετε,
εκτός κάμερας ξυστείτε. Ο κοσμάκης θέλει σαματά, ανατροπές, απροσδόκητα για να
μην τον πάρει ο ύπνος στον καναπέ, όπως στην τηλεόραση. Και μην ξεχνάτε πως
υπάρχει και θεωρητική κάλυψη της άποψής μας. Ο Σαίξπηρ ήταν μπουλουκτσής,
έπαιζε σε χάνια, το κοινό ήταν λαϊκό, πήγαινε στο θέατρο με το άλογό του και
το μπέικον.

Σε στάβλους έπαιζε, σταβλίσια θα τον παρουσιάσουμε. Αν μάλιστα εμφανίσουμε
και τη νεαρά Μπιάνκα με βυζιά πλησίστια να χορεύει, να την μπανίζουν οι
πλούσιοι γαμπροί, μη γνοιάζεσαι, ας λέει το κείμενο πως ο Ορτένσιος την
ερωτεύτηκε βλέποντας τα κόκκινα χείλη της. Εμείς θα αφήσουμε να υποπτευθούν
πως ο Σαίξπηρ δεν εννοούσε τα χείλη του στόματος!!

Το πρόβλημα δεν είναι του Κακλέα και των ομοίων του. Κάποτε το κοινό
μαξιλάρωνε τις παραστάσεις, κι όχι αυτού του φυράματος. Το πρόβλημα είναι πως
το κοινό έχει πάθει αισθητική, ιδεολογική αναισθησία και δεν μπορεί ή λόγω
μικροαστισμού ντρέπεται να αντιδράσει. Έτσι συμβαίνει το εξής φαινόμενο: ο
Γιάννης Κακλέας και οι όμοιοί του με πρόσχημα τον Σαίξπηρ δημιουργούν στο
κοινό την εντύπωση πως αυτό είναι το μεγάλο θέατρο και ύστερα το κοινό
βλέποντας τους A.M.A.N. στην τηλεόραση πιστεύει πως κι αυτό, αφού είναι τάλε
κουάλε με τον Κακλέα, είναι μεγάλη τέχνη. Ο Κακλέας κολακεύει το κοινό
πηγαίνοντας με τα γούστα του και η τηλεόραση με τα χυδαία υποπροϊόντα της έχει
ως αισθητικό άλλοθι τον Σαίξπηρ του Κακλέα.