Δρόμοι

Στα μέσα…

… της δεκαετίας του 1930, ο Πορτογάλος νευρολόγος Εγκάς Μονίζ, προς τη δύση
της καριέρας του, αδημονούσε να εξασφαλίσει μια θέση στην ιστορία της
επιστήμης του. Σε ένα ιατρικό συμπόσιο είχε παρακολουθήσει την ανακοίνωση ενός
ερευνητή που είχε παρατηρήσει μεταβολές στη συμπεριφορά δυο χιμπαντζήδων, όταν
τους αφαίρεσε τους μετωπιαίους λοβούς του εγκεφάλου. Ο Μονίζ αποφάσισε να
δοκιμάσει κάτι παρόμοιο στους ανθρώπους. Αυτή η ιδέα τού χάρισε το Νόμπελ το
1949.

Μήπως θα ζούσαμε…

… καλύτερα με λοβοτομή; Με όσα παράξενα βλέπουμε γύρω μας, μερικές φορές –
όχι λίγες – μπαίνουμε στον πειρασμό να απαντήσουμε καταφατικά σε αυτό το
ερώτημα (πάντα με μια χιουμοριστική διάθεση). Όμως, η λοβοτομή έχει ένα
θλιβερό ιστορικό. H χειρουργική επέμβαση που επινόησε πρώτος ο Μονίζ είχε
στόχο να απομονώσει το μέρος του εγκεφάλου που ελέγχει το συναίσθημα από το
μέρος που ελέγχει τη νόηση, έτσι ώστε να εξουδετερωθεί μια και καλή το άγχος
και η διαταραχή. Είτε γινόταν με ενέσεις αλκοόλης είτε με τη χειρουργική
καταστροφή του εγκεφαλικού ιστού, η λοβοτομή εφαρμοζόταν κάποτε ευρύτατα στη
θεραπεία σοβαρών ψυχικών νόσων. Μολονότι τα αποτελέσματα της επέμβασης συχνά
ήταν αμφισβητήσιμα, οι γιατροί τη συνιστούσαν και την εφάρμοζαν ευχαρίστως,
έτσι που γρήγορα η λοβοτομή έγινε ιατρικός θεσμός, παρά τα πολλά μειονεκτήματά
της.

Ο καθηγητής…

… της Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν Έλιοτ Βαλενστάιν υποστηρίζει
πως, μολονότι η λοβοτομή σήμερα έχει περιπέσει σε αχρησία, οι παράγοντες που
οδήγησαν στη χρήση και την κατάχρησή της σήμερα παραμένουν ζωντανοί στην
ιατρική κοινότητα. Όταν ακόμη αυτή η πρακτική ήταν γενικά αποδεκτή, οι
αρμόδιοι θεωρούσαν την ψυχική νόσο ένα ζοφερό κοινωνικό πρόβλημα που ήταν
αδύνατον να αντιμετωπιστεί με τις υπάρχουσες υποδομές. Τα άσυλα πλημμύριζαν
από ασθενείς. Έτσι, νομοθέτες και γιατροί πρόθυμα υιοθετούσαν κάθε λύση –
λοβοτομή, κώμα ινσουλίνης, ηλεκτροσόκ – που υποσχόταν να απαλλάξει τα άσυλα
από το κόστος των ασθενών. H λοβοτομή, εξηγεί ο καθηγητής Βαλενστάιν στο
περιοδικό «Στέι Φρι», ξέπεσε από τη μόδα στα τέλη της δεκαετίας του 1950, όταν
οι «χημικές λοβοτομές», όπως η θοραζίνη, ένα από τα πρώτα αντικαταθλιπτικά
φάρμακα, αποδείχτηκε πιο οικονομικό από τη χειρουργική επέμβαση.

H σύγχρονη…

… ιατρική κοινότητα φαίνεται πως επιστρέφει στην παλιά μόδα: βλέπει τα
ψυχολογικά προβλήματα σαν σωματικά συμπτώματα. Όπως ακριβώς στην περίοδο που
κυριαρχούσε η λοβοτομή, οικονομικοί παράγοντες στρεβλώνουν σήμερα την ιατρική
επιστήμη, καθώς πάρα πολλοί γιατροί και ερευνητές έχουν συμφέρον να προωθούν
συγκεκριμένες πρακτικές ή φάρμακα. Έτσι, σήμερα, την ίδια ώρα που μερικές
εκατοντάδες αθλητές είναι δακτυλοδεικτούμενοι επειδή παίρνουν αναβολικά,
εκατομμύρια άλλοι άνθρωποι υποβάλλονται απαρατήρητοι σε «χημική λοβοτομή» με
χάπια από το φαρμακείο της γειτονιάς τους.